کتاب جولیوس قیصر

کدام نیک‌تر است شما را، قیصر زنده و شما همه بردگان، یا قیصر مرده و شما همه آزادمردان؟ به پاس مهری که قیصر به من داشت، بر او می‌گریم. بهر این که کامروا بود، بس شادم، چون دلاوری یکتا بود می‌ستایمش اما چون فزون‌خواه بود، کشتمش. پس، اشک است برای محبتش، شادی برای کامرواییش، ستایش برای دلاوریش و مرگ برای فزون خواهی‌اش.

گناه، از اختر بخت ما نیست گناه از ماست که زیردستیم و فرمان بُردار.

اگر هزاران سال عمر نصیبم باشد لحظه‌یی مناسب‌تر از اکنون را برای مرگ نمی‌یابم.

قیصر: تو نیز بروتوس؟ پس از پای درای، قیصر!

قیصر، ستاره شناسی تجربه اندوخته و در علم ریاضیات استاد بود. گاهنامه‌یی را که وی در ۴۶ ق. م. ابداع کرد هنوز تقویم رسمی در جهان غرب است. به دلیل ابداع این گاه شمار دقیق نام ماه هفتم سال را به افتخار وی جولیوس نهادند که به فرانسوی ژوئیه و به انگلیسی جولای تلفظ می‌شود.

این که می‌میریم، روشن است، فقط از زمان آن است، که مردان هراس دارند و از تعداد روزهای مانده به آن.

گرچه محبتم به قیصر کم نبود، محبتم به روم، بسی بیش بود. کدام نیک‌تر است شما را، قیصر زنده و شما همه بردگان، یا قیصر مرده و شما همه آزادمردان؟

از این زندگی، لیک، به پندار شخص من، مردن از آن بِه˚ که زیستن و از کسی همسان خود ترسیدن. من چون قیصر، آزاد زاده شدم، شما نیز. ما را به نیکی وی خوراک داده‌اند و هر دو توانیم سرمای زمستان را چون او تاب آوریم.

بروتوس گرامی، گناه، از اختر بخت ما نیست گناه از ماست که زیردستیم و فرمان بُردار. بروتوس و قیصر: [هر دو نام‌اند] چرا باید نام قیصر را ابهتی بیش باشد؟ چرا باید آن نام را طنینی افزون‌تر باشد؟ کنار هم بنویس‌شان، نام شما هم بس زیباست. به زبان آرشان، هردو آهنگین‌اند به وزن‌شان آر، هردو سنگین‌اند. با ان دو احضار ارواح کن و هر دو نام به یکسان ارواحی فرا می‌خوانند. پس، به نام همهٔ ایزدان بگو بدانیم، این قیصرِ ما را با چه گوشتی خوراک می‌دهند که رشدی چنین عظیم داشته است؟ ای زمانه، شرمت باد!

کسیوس به دست خود، خود را از بردگی آزاد می‌کند. بدین‌سان، ای خدایان، ضعیفان را بس توانا می‌کنید! بدین‌سان ای خدایان، جباران را شکست می‌دهید! نه برج‌های برآمده از سنگ، نه دیوارهای مفرغین، نه دخمه‌های تنگ، نه حلقه‌های سخت آهنین نیروی اندیشهٔ آدمی را باز نتوانند داشت. و زندگی، چون از این موانع دنیایی به رنج اوفتد، هرگز برای رها کردن خویش ناتوان نیست. اگر من آگه باشم از این، جهان پیرامون نیز آگه است که فشار جبر جباران را هرگه که خواهم توانم از گردهٔ خویش بردارم. (تندر همچنان می‌غرد)

(نامه را می‌گشاید و می‌خواند) «بروتوس، خفته‌ای تو. برخیز، و خود بنگر. آیا روم باید... چندین نقطه... سخن بگو، ضربت بزن، سامانی ببخش!» «بروتوس خفته‌ای تو برخیز.»

مردن از آن بِه˚ که زیستن و از کسی همسان خود ترسیدن.

تاجی ورا دهید، و با آن، بی‌گمانم که وی را نیشی نیز می‌دهیم، تا هرگاه که خواهد ما را بیازارد.

آرته‌میدوروس:(با صدای بلند می‌خواند) «قیصر، بپرهیز از بروتوس، برحذر باش از کسیوس. به کسکا نزدیک مشو. از سینا چشم برمدار. به تِرِبونیوس اعتماد مکن. مِتِلوس سیمبِر را زیر نظر بدار. دیسیوس بروتوس دوست نمی‌داردت. تو رنجانده‌ای کایوس لیگاریوس را. این مردان یک اندیشه بیش ندارند که به قیصر آسیب رسانند.

قیصر: (به پیشگو) میانهٔ ماه مارس آمد. پیشگو: آری قیصر، اما هنوز به پایان نرسیده است.

بروتوس: پس، به پیش. آه، چه نیک بود که آدمی پایان ماجرای هر روز را پیش از پایان گرفتنش می‌دانست! لیک دانستنِ همین کافی‌ست که روز به پایان خواهد رسید و پایان ماجرا آشکار خواهد شد. آهای! بیایید. به پیش.

ازین پس غفلت‌های مرا به چیزی تعبیر مکنید جز این که بروتوس مسکین با خویشتن است به جنگ؛ و از یاد می‌برد آداب مهر به دیگران را.

ای توطئه، شرم داری ابروان خطرناکت را عیان کنی به شب که شیاطین همه آزادند؟ وای، پس به روز کجا دخمه‌یی آنچنان تیره می‌یابی تا رُخ‌پوش چهرهٔ عفریتت باشد؟ اما دخمه‌یی مجو ای توطئه، چهره در پشت لبخند و وقار پنهان کن؛ زیرا اگر با چهرهٔ طبیعیت آشکار شوی آن‌گاه تاریکی‌های دوزخ نیز قادر نیست نیات شومت را نهان دارد.

قیصر: بزدلان پیش از هلاک‌شان بارها می‌میرند. شیردلان تنها یک بار طعم مرگ را می‌چشند. من تا کنون شگفتی‌های بسیار شنیده‌ام اما عجیب‌تر از همه ترس آدمی‌ست از مرگ. از آن‌جا که مرگ پایان بایستهٔ زندگی‌ست، هرگاه خواهد، آید.

همیشه بدان لوسیلیوس، آغاز فساد و زوال محبت افزونی تعارفات تکلف‌آمیز و دروغین است.