کتاب صوتی به بچه ها گفتن از بچه ها شنیدن (جلد اول)

کتاب صوتی به بچه ها گفتن از بچه ها شنیدن (جلد اول) (چگونه با کودکان سخن بگوییم و چگونه به سخنانشان گوش فرا دهیم) نوشته‌ الین مازلیش و ادل فابر، راهنمایی مفصل درباره‌ی رابطه‌ی والدین و فرزندان است که بر مهارت‌های ارتباطی روزمره تمرکز کرده است. این کتاب صوتی با ترجمه‌ فاطمه عباسی‌ فر و گویندگی نرگس آهازان است و استودیو نوار آن را با همکاری نشر دایره منتشر کرده است. در مقدمه‌ی کتاب صوتی نویسندگان توضیح داده‌اند که چگونه از نوشتن یک «کتاب آموزشی پر از تمرین و نکته» طفره می‌رفتند، اما سیل نامه‌ها از والدین، معلمان و حتی افرادی از کشورهای مختلف باعث شد به‌سراغ کتابی بروند که قدم‌به‌قدم مهارت‌ها را آموزش دهد. این کتاب صوتی به‌جای تئوری‌های کلی روی موقعیت‌های بسیار ملموس خانه، مدرسه، حیاط بازی و حتی مطب دکتر تمرکز کرده است و شنونده را در دل صحنه‌های واقعی قرار می‌دهد تا ببیند یک جمله‌ی متفاوت چه تغییری در واکنش کودک ایجاد می‌کند.

درباره کتاب صوتی به بچه ها گفتن از بچه ها شنیدن (جلد اول)

کتاب صوتی به بچه ها گفتن از بچه ها شنیدن (جلد اول) با تمرکز بر مهارت‌های ارتباطی، از همان ابتدا مسئله‌ی اصلی خود را روشن می‌کند: کودکان زمانی «رفتار درست» نشان می‌دهند که احساساتشان جدی گرفته شود. ادل فابر و الین مازلیش ابتدا از مسیر تجربه‌ی شخصی وارد می‌شوند؛ از روزهایی می‌گویند که خود را «مادر خوبِ نظری» می‌دانستند، اما در برخورد با سه فرزند واقعی‌شان مدام به بن‌بست می‌رسیدند. در مقدمه، نامه‌ی مادری از دهلی نو خوانده می‌شود که از «روش‌های قدیمی» خسته شده و از نویسندگان می‌خواهد چیزی فراتر از نصیحت‌های تکراری به او بیاموزند؛ همین نامه بهانه‌ای می‌شود برای ساختن کتابی پر از تمرین، مثال و گفت‌وگوهای واقعی.

کتاب صوتی به بچه ها گفتن از بچه ها شنیدن (جلد اول) در چند فصل اصلی پیش می‌رود که هر کدام هم بخش آموزشی دارد هم بخش «تفسیرها، سؤالات و داستان‌های والدین». در فصل نخست با عنوان «به کودکان کمک کنیم احساساتشان را درک کنند» شنونده با این ایده روبه‌رو می‌شود که انکار احساس کودک («تو خسته نیستی»، «این‌قدر ناراحت نباش») چگونه او را سردرگم و خشمگین می‌کند. نویسندگان چهار روش پایه برای کمک به کودک معرفی کرده‌اند: با دقت گوش‌دادن، تصدیق احساس با یک کلمه، نام‌گذاری احساس و برآورده‌کردن خیالی آرزو.

در ادامه تمرین‌های شنیداری و نوشتاری متعددی می‌آید؛ از تمرین «جواب‌های انکارکننده به جملات کودکان» تا نقش‌بازی‌کردن صحنه‌ی تزریق آمپول و تجربه‌ی دو نوع واکنش والد. فصل دوم با عنوان «استفاده از همیاری» به این می‌پردازد که چگونه می‌توان بدون سرزنش، تهدید، ریشخند یا خطابه‌های طولانی، کودکان را به همکاری دعوت کرد. در این بخش پنج مهارت معرفی شده است: توصیف موقعیت، دادن اطلاعات، بیان احساس خود، گفتن یک کلمه‌ی کلیدی و استفاده از یادداشت. هر فصل با «تکلیف هفته»، پیشنهاد نقش‌بازی و داستان‌هایی از والدین گروه‌های آموزشی تمام می‌شود که نشان می‌دهد این مهارت‌ها در خانه چه فرازونشیب‌هایی داشته است.

خلاصه کتاب صوتی به بچه ها گفتن از بچه ها شنیدن (جلد اول)

در هسته‌ی کتاب صوتی به بچه ها گفتن از بچه ها شنیدن (جلد اول) این ایده قرار دارد که رابطه‌ی والد و کودک از لحظه‌ای تغییر می‌کند که احساسات کودک به‌جای انکار، دیده و نام‌گذاری شود. نویسندگان ابتدا نشان می‌دهند که پاسخ‌های معمول بزرگ‌ترها به شکایت‌ها و ناراحتی‌های کودکان چه شکلی دارد. برای ملموس‌کردن موضوع، شنونده در جایگاه یک بزرگ‌سال ناراحت قرار می‌گیرد که رئیسش سر او داد زده است؛ سپس هشت نوع پاسخ مختلف از طرف دوست می‌شنود و تشویق می‌شود واکنش درونی خود را یادداشت کند. بر همین اساس، کتاب چهار روش عملی برای کمک به کودک معرفی کرده است:

• ۱) گوش‌دادن واقعی، بدون حواس‌پرتی و قطع‌کردن؛
• ۲) تصدیق احساس با کلماتی مثل «آها»، «می‌فهمم»؛
• ۳) نام‌گذاری احساس («خیلی عصبانی شدی»، «خیلی ناامید شدی»)؛
• ۴) برآورده‌کردن خیالی آرزو وقتی انجام واقعی آن ممکن نیست («کاش الان یک عالمه سیب‌زمینی سرخ‌کرده داشتیم»).

در طول کتاب، گفت‌وگوهای نمایشی متعددی پخش می‌شود که در آن‌ها پاسخ‌های «غلط» و «مبتنی بر انکار» در برابر پاسخ‌های همدلانه قرار می‌گیرد. بخش بعدی کتاب به تمرین‌های ساختاریافته اختصاص دارد: شنونده جملاتی می‌شنود که ممکن است کودک بگوید و باید در ذهن خود کلمه‌ی احساس و جمله‌ی همدلانه را بسازد. سپس نمونه‌ی گفت‌وگوی مادری با پسرش درباره‌ی دعوا با همکلاسی، نشان می‌دهد که فقط با بازتاب احساس، کودک خود به تحلیل ماجرا و یافتن راه‌حل می‌رسد. در ادامه، کتاب به نقش فعالیت‌های جسمانی و نقاشی در تخلیه‌ی خشم کودکان می‌پردازد.

در فصل «استفاده از همیاری» زاویه‌دید عوض می‌شود و این‌ بار احساسات والد در مرکز قرار می‌گیرد. نویسندگان فهرستی از روش‌های رایج بزرگ‌ترها برای واداشتن کودک به همکاری ارائه کرده‌اند: اتهام‌زدن، بدوبیراه، تهدید، فرمان، خطابه، اخطارهای مکرر، مظلوم‌نمایی، مقایسه، ریشخند و پیشگویی منفی. شنونده تشویق می‌شود خود را به‌جای کودک بگذارد و واکنش درونی‌اش را بنویسد. سپس پنج مهارت جایگزین معرفی می‌شود: توصیف موقعیت، دادن اطلاعات, گفتن یک کلمه‌ی کلیدی, بیان احساس خود با «من...» و نوشتن یادداشت. داستان‌های متعدد از والدین نشان می‌دهد که چگونه یک جمله‌ی توصیفی یا یک یادداشت کوتاه روی تلویزیون، درِ حمام یا هواپیمای کاغذی، همکاری کودک را برمی‌انگیزد بدون آنکه احساس تحقیر یا اجبار شدید ایجاد کند.

چرا باید کتاب صوتی به بچه ها گفتن از بچه ها شنیدن (جلد اول) را بشنویم؟

شنیدن کتاب صوتی به بچه ها گفتن از بچه ها شنیدن (جلد اول) برای کسانی که درگیر کشمکش‌های روزمره با کودکان هستند، فرصتی است تا همان موقعیت‌های آشنا را از زاویه‌ای تازه ببینند. این کتاب به‌جای ارائه‌ی توصیه‌های کلی، شنونده را وسط صحنه می‌برد. ویژگی مهم دیگر این کتاب صوتی ساختار تمرینی‌بودن آن است. شنونده فقط شنونده‌ی منفعل نیست. این شکل از همراهی باعث می‌شود مهارت‌ها فقط در حد «دانستن» نماند و کم‌کم به زبان روزمره نزدیک شود.

در کنار همدلی با کودک، از خستگی، عصبانیت، درماندگی و وسوسه‌ی دادزدن هم حرف زده شده و نشان داده شده که می‌توان این احساسات را صادقانه و در عین حال محترمانه بیان کرد. شنونده با مثال‌های واقعی می‌بیند که لازم نیست «والد بی‌نقص» باشد تا رابطه‌ای بهتر بسازد؛ کافی است چند جمله‌ی کلیدی را عوض کند، به‌جای برچسب‌زدن موقعیت را توصیف کند و به‌جای خطابه، احساس خود را با یک «من» ساده بیان کند. این کتاب صوتی در نهایت تصویری از خانواده‌ای ارائه می‌دهد که در آن هم کودک حق ناراحت‌بودن دارد، هم والد حق خسته‌بودن و هر دو می‌توانند بدون تحقیر و تهدید، حرفشان را به گوش هم برسانند.

شنیدن کتاب صوتی به بچه ها گفتن از بچه ها شنیدن (جلد اول) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن کتاب صوتی به بچه ها گفتن از بچه ها شنیدن (جلد اول) به والدینی پیشنهاد می‌شود که با خشم، لجبازی، حسادت، ترس یا ناامیدی کودکانشان درگیر هستند و احساس می‌کنند نصیحت و تهدید دیگر جواب نمی‌دهد. این کتاب صوتی به مربیان مهدکودک، معلمان دبستان، مشاوران مدرسه و هر کسی که با کودکان کار می‌کند نیز پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال شیوه‌های گفت‌وگو و همدلی مؤثرتر است. همچنین به دانشجویان رشته‌های مرتبط با کودک و خانواده و افرادی که خود را برای والدشدن آماده می‌کنند شنیدن آن پیشنهاد می‌شود، تا پیشاپیش با زبان و فضای عاطفی رابطه‌ی والدـ‌کودک آشنا شوند.