کتاب درآمدی بر نظریه های هنر

کتاب درآمدی بر نظریه های هنر، نوشته بهروز عوض پور است. اثر حاضر می‌کوشد تا نظریه های گوناگونی را که کمتر در نوشته‌های فارسی یک جا دیده می‌شود گردهم آورده، به مفهوم آکادمیک آن تعریف و در حد حوصله‌ی خود تبیین کند. با چنین تلاشی می‌توان گفت که متن حاضر در حوزه‌ی هنر یک نگاه تا حد امکان جامعی را از نظریه‌های گوناگون ارائه می‌دهد، و همین به نوبه‌ی خود موجب اصالت کتاب حاضر شده است .

درباره کتاب درآمدی بر نظریه های هنر

این اثر بدیهی‌ترین واژه‌های مربوط به حوزه  هنر و فلسفه‌ی هنر را مورد پرسش قرار می‌دهد . پرسش‌هایی همانند «هنر چیست؟»، «نظریه چیست؟»، ... مفاهیمی که توصیف آنها سهل و در عین حال ممتنع است. پرسش‌هایی قدیمی ولی کهنه نشدنی ، قدیمی ولی اقناع نشدنی، که از همین جهت هر آینه پاسخی نو می‌خواهند. پاسخ‌هایی که نه فقط به واسطه‌ی عامل زمان بلکه به واسطه‌ی عامل مکان و فرهنگ نیز مقتضیات مخصوص به خود را طلب می‌کند. برای اینکه بتواند مجموعه‌ای گسترده از نظریه‌های هنر را شامل شود، اثر پیش رو کوشیده است در دو محور در زمانی و هم زمانی این تصویر کلان را ارائه نماید که به همین روی نظریه‌های گوناگون در طول تاریخ و در گسترهٔ جغرافیایی مورد توجه قرار گرفته‌اند.

خواندن کتاب درآمدی بر نظریه های هنر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان پژوهشگران رشته‌های هنر پیشنهاد می‌کنیم

بخشی از کتاب درآمدی بر نظریه های هنر

- ۳‌ -هنر چیست؟

حال که به تعریف مدنظر از نظریه دست یافتیم جا دارد از خود هنر نیز به تعریفی جامع و مانع نایل شویم تا از این طریق در ادامه بتوانیم از تلفیق این دو، تعریف مفهوم مرکب «نظریهٔ هنر» را نیز پیش خود حاضر کنیم. به بیان دیگر در این قسمت از این نوشتار تلاش بر این است که نوعاً و نحواً به مناسب‌ترین شکل ممکن مشخص شود که: هنر چیست؟ و این سوالی است که پاسخ دادن به آن را بسیاری از متفکران، از روزگاران باستان تا زمان حاضر، وجههٔ همت خود قرار داده‌اند. به نظر می‌رسد در همین ابتدا توجه به یک نکته بسیار لازم و ضروری است و آن این که «هنر» دارای یک تعریف ویژه و معین نیست که در جواب سوال فوق به راحتی قابل ارائه و بیان باشد بلکه تعاریف بسیار متنوعی دارد که بدون توجه به این تنوع هر تحقیق و پژوهشی دچار مشکل و اغلب تناقض گویی خواهد شد، کما اینکه چنانکه در ادامه ملاحظه خواهد شد میان هنر از دیدگاه افلاطون با هنر از دیدگاه ارسطو یا هنر از دیدگاه کروچه، کلایوبل و یا بیردزلی تفاوت‌ها چنان فاحش هستند که گویی این میان فقط یک اشتراک لفظی وجود دارد و لاغیر.

«به راستی هنر که از دیرباز از زمان افلاطون و ارسطو این همه گفت و گو پیرامون خود برانگیخته، چیست؟ آیا از درون انسان برمی‌خیزد؟ آیا مائده‌ای آسمانی است که از ماورای ابرها به روح و جان حلول می‌کند؟ یا نه، آمیزه‌ای است از تمامی این‌ها و یا به باور فروید صرفاً تبلور امیال سرکوفته آدمی»‌(تولستوی، ۴۶۳۱: ۸۱‌)‌.

اگر مخاطب سوال «هنر چیست؟‌» را عوام فرض کنیم به راحتی می‌توان جوابی را که در پی خواهد آمد متصور شد چرا که راه کار اینان در مواجهه با سوالی از این دست همانا مشخص است؛ رجوع به فرهنگ لغت. به بیان دیگر شخصی که از دور و نزدیک با هنر سر و سری ندارد در جهت اخذ جواب برای سوال مدنظر با رجوع به یک دایره المعارف و نیل به تعریف ذیل واژهٔ «هنر» و متعلقات آن اقناع خواهد شد؛ «شناسایی همهٔ قوانین علمی مربوط به شغل و فن و نیز معرفت امر توأم با ظرافت و ریزه‌کاری آن و نیز طریقهٔ اجرای امری طبق قوانین و قواعد آن است. همچنین به معنای مجموعهٔ اطلاعات و تجارب نیز آمده است.»‌(معین، ۰۶۳۱، ج. ۴: ذیل کلمهٔ هنر) و نیز: «به کار بردن مهارت و فن آزمودگی است در جلوهٔ جمال به واسطهٔ تقلید یا ابتکار. به عبارت دیگر، وسیله‌ای است که بشر بدان عقیدهٔ خود را راجع به کمال بیان می‌کند.»‌(معین، ۰۶۳۱‌، ج. ۲‌: ذیل کلمهٔ صنعت) و یا: «حالت‌هایی از بیان که در آنها، مهارت و تخیل را برای آفریدن اشیا و محیط ها و تجربه‌های زیباشناختی قابل اشتراک با دیگران به خدمت می‌گیرند»‌(‌۰۶۶-‌۷۵۵ ‌: ۶۶۸۱,‌Chisholn)‌.

و اگر مخاطب سوال «هنر چیست؟‌» را به جای عوام، عموم فرض کنیم، نه به راحتی و وضوح مورد پیشین اما باز به حدس و گمان هم که شده می‌توان جواب را متصور شد چرا که اینان «هنر» را یا آن می‌خوانند که هنرمندان دارند و آثار هنری خود را بر پایهٔ آن پدید می‌آورند، و یا همان که در آثار هنری ظهور و بروز پیدا می‌کند. به تعبیری اینان «معمولاً یا به هنرمند توجه می‌کنند، یا به اثر هنری او. هنرمند را کسی می‌دانند که اثر هنری خلق می‌کند و اثر هنری را محصول کار هنرمند می‌دانند»‌(ریخته گران، ۰۸۳۱: ۱۴۱)‌. از آنجایی که می‌دانیم گاه راه برخی از خواص نیز جهت نیل به سوال مدنظر همین منوال است جا دارد که قدری روی آن درنگ کرده و از خود بپرسیم آیا واقعاً راه همین است؟ مسلم است که راه این نیست چرا که از این طریق هنوز به حقیقت هنر توجهی نشده است چرا که تا وقتی که ما هنوز «هنر» را تعریف نکرده‌ایم کلمات «هنرمند» و «اثر هنری» کلماتی مبهم بیش نیستند. به بیان دیگر اینان؛ چه عموم باشند چه خواص،