کتاب سقوط ۲۱؛ مقدمه‌ای بر علل و عوامل درونی و برونی سقوط شاهنشاهی ساسانیان

محمّد حسن بردبار(۱۳۳۱-۱۳۸۳) پژوهشگر حوزه تاریخ است. در بخشی از دیباچه این کتاب آمده است: «اگر روشنای‌ دل‌ مردم‌ از تارساخت‌ حکومتی‌ برگردد، هیچ‌ نیروی‌ نظامی‌ و امنیتی‌ را یارای‌ جلوگیری‌ از سقوطش نیست. این‌ تجربه‌ی‌ ثابت‌ شده‌ی‌ تاریخ‌ ایران‌ و جهان‌ است. عوامل موجدسستی‌ و بی‌تفاوتی‌ و قطع‌ حمایت‌ توده‌ها از حکومت‌ها و دلایل‌ سقوط امپراتوری‌های‌ کوچک‌ و کلان‌ و حتی‌ تمدن‌های‌ مختلف‌ جهان‌، عمدتا درونی‌اند. عامل‌ یا عوامل برونی‌ و خارجـی‌ فقط تسریع‌‌کننده‌ی‌ سقوط هستند. عوامل‌ درونی‌ پوساننده‌، فاسدساز و نهایت ساقط‌کننده‌ی‌ یک‌ نظام‌، یک‌ شبه‌ عمل‌ نمی‌کنند، بلکه‌ بتدریج و طی‌ سالیان‌ متمادی‌ خوره‌وار اندام‌ ناهماهنگ‌ دستگاه‌ را متلاشی‌ می‌سازند. در قرون‌ پیش‌ به‌ علت‌ نبود وسایل‌ ارتباط جمعی‌ سریع‌، مدت‌ عملکرد عوامل‌ درونی‌ و زمان آگاه‌ شدن‌ مردم‌ از اوضاع‌ حاکم ‌طولانی‌تر بود و در دوران‌ معاصر به‌ سبب‌ وجود ارتباطات‌ اجتماعی‌ قوی‌ و گردش سریع ‌خبر، آگاهی‌ مردم‌ به‌ مسائل‌، عینی‌تر و مدت‌ زمان‌ عمل‌کرد عوامل‌ مذکور کوتاه‌تر است. سابق، حاکم‌ را به‌ ندرت‌ می‌دیدند و افکارش‌ کمتر میان‌ عموم‌ مطرح‌ می‌شد. امروزه‌، هر لحظه‌ در جریان‌ سخنان، اندیشه‌‌ و اعمال‌ حاکمان و اطرافیانش‌ قرار بگیرند...» گفتنی است پس از درگذشت دکتر محمد حسن بردبار، این کتاب به کوشش دکتر آرش بردبار، آماده انتشار شده است.