کتاب شرح الاربعین

محمد سعیدبن محمد مفید قمی معروف به قاضی سعید قمی ( ۱۰۱۲- ۱۰۷۱)، فیلسوف، مجتهد، مرجع تقلید شیعه و عارف دوران صفویه است. قاضی سعید قمی یکی از مشاهیر و حکمای عهد صفوی و از شاگردان دو حکیم الهی، ملا رجبعلی تبریزی و ملامحسن فیض کاشانی، و پزشک خاص دربار شاه عباس دوم به شمار می‌آید. وی آثار زیادی از خود به یادگار نهاد که از آن جمله است: أسرار‌الصنایع، شرح توحید الصدوق، الأربعینات، أسرار العبادات، تعلیقات علی أثولوجیا، روح‌الصلاة و شرح حدیث البساط. اثر حاضر ــ شرح‌الأربعین ــ نخستین کتاب مؤلف، تبیین و تفسیر بیست و سه حدیث مشکل در حوزه معارف الهی واصول اعتقادی است که سرشار از حقایق حکمی و لطایف عرفان است. این احادیث اغلب برگرفته شده از دو کتاب توحید صدوق و اصول کافی است. قاضی سعید در این اثر برخی احادیث مشکل را تدوین کرده و به شرح آنان پرداخته است. وی در رساله «شرح حدیث الغمامة» به عنوان این کتاب اشاره دارد و مدرس تبریزی از آن به عنوان «الاربعون حدیثا» نام برده و می افزاید مؤلف، آن را در سن سی سالگی نوشته و شرح چهل حدیث در معارف است که مشحون از تحقیقات علمی است. این اثر که در ده هزار سطر تدوین شده، با مقدمه سید نصرالله تقوی در سال ۱۳۵۵ هـ.ق در تهران به چاپ رسیده است. چون در این کتاب قاضی سعید در شش مورد از کتاب «وافی» نقل کرده، مؤلف آن را که استادش بوده و فیض کاشانی نام داشت با جمله «ادام اللّه فیضه» دعا کرده و در زمان تصنیف آن، فیض کاشانی در قید حیات بوده است.