کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد پنجم)

کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد پنجم) نوشته سیدمحمدمحسن حسینی طهرانی، رابطه‌ی دعا، توحید و رهایی از وابستگی به دیگران را بررسی می‌کند. نویسنده از عبارت‌های دعای امام سجاد آغاز کرده است تا تفاوت میان اعتماد به خدا و تکیه‌ی پنهان بر موقعیت، دارایی یا اعتبار اجتماعی را توضیح دهد. پرسش محوری این کتاب، چگونگی جمع‌کردن کوشش انسان با رضایت به خواست پروردگار است؛ پرسشی که در تفسیر سعی صفا و مروه نمود پیدا می‌کند. انتشارات مکتب وحی این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد پنجم)

کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد پنجم) شرحی دینی و عرفانی است که سیدمحمدمحسن حسینی طهرانی در قالب مجالس گفتاری پیش برده است. محور بحث، فرازی از دعاست که نالیدن به درگاه خدا و رضایت به قضای او را جایگزین چشم‌داشتن به بخشش بخیلان معرفی می‌کند. نویسنده ابتدا معنای عبارت‌ها را باز می‌کند و سپس نسبت این معانی را با رفتار و مناسبات انسانی می‌سنجد. بخل در این توضیح، تنها خودداری از بخشیدن مال نیست؛ دریغ‌کردن دانش، قدرت و امکان رفع نیاز دیگران نیز در همین چارچوب قرار می‌گیرد. تقابل ایثار و استئثار نیز مرز میان ترجیح‌دادن دیگری و خواستن همه‌ی منافع برای خود را روشن می‌سازد. شیوه‌ی بیان، ویژگی‌های مجلس گفتاری را حفظ کرده است: پرسش‌های پیاپی، بازگشت به عبارت دعا، نقل خاطره و گفت‌وگوهای کوتاه. این ترکیب، بحث انتزاعی توحید را به موقعیت‌هایی مانند کمک‌کردن، پذیرفتن مسئولیت و برخورد با اعتبار اجتماعی پیوند می‌دهد. نویسنده همچنین ناخالصی نیت را مسئله‌ای محدود به گروهی خاص نمی‌داند و سهم خواسته‌های شخصی در رفتار دینی را موضوع بررسی قرار داده است.
کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد پنجم) مباحث را در قالب مجلس‌های شماره‌دار عرضه می‌کند؛ سه مجلس پیاپی با شماره‌های ۷۵، ۷۶ و ۷۷، عنوان‌های سعی صفا و مروه مظهر استغاثه‌ی حقیقی به درگاه الهی، انحصار تضرّع به درگاه پروردگار و نیاز دائمی به پروردگار و بی‌نیازی از ماسوی‌الله دارند. بحث حج در این میان، صرفاً توضیح مناسک نیست؛ نویسنده رفت‌وآمد هاجر را نمونه‌ای برای فهم اخلاص و انجام وظیفه معرفی کرده است. او در ادامه، جایگاه توجه توحیدی در مکه و نسبت این توجه با ولایت را از منظر خود توضیح می‌دهد. آیات قرآن، احادیث، حکایت‌های پیامبران و خاطرات مربوط به محمدحسین حسینی طهرانی، مواد اصلی شرح را تشکیل می‌دهند. خواندن این کتاب، مواجهه با تفسیر نویسنده از عبودیت است؛ تفسیری که ارزش معنوی انسان را نه در عنوان و مرتبه‌ی اجتماعی، بلکه در میزان خلوص و احساس نیاز او به خدا جست‌وجو می‌کند.

خلاصه کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد پنجم)

دغدغه‌ی اصلی کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد پنجم)، جابه‌جایی تکیه‌گاه درونی انسان است: عبور از امیدبستن به محاسبات دیگران و روآوردن به جود پروردگار. نویسنده توضیح می‌دهد که روابط انسانی ممکن است زیر ظاهر دینی، گرفتار سودخواهی و معامله باشند. او رضایت به قضای الهی را نیز از انجام وظیفه جدا نمی‌کند؛ انسان باید ابتدا درست بیندیشد، حق را بشناسد و مسئولیت خود را انجام دهد، سپس نتیجه را به خدا بسپارد. تفسیر سرگذشت یوسف، مسئله‌ی امید به واسطه‌ها و برداشته‌شدن حجاب‌های وابستگی را پیش می‌کشد. بحث نیاز دائمی نیز مکمل همین معناست: بی‌نیازی از دارایی و موقعیت دیگران نباید به احساس استقلال از خدا تبدیل شود. نویسنده آرامش حاصل از توکل را به چنین تشخیصی پیوند می‌دهد، نه به تضمین تحقق خواسته‌های شخصی.

چرا باید کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد پنجم) را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد پنجم) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• شرح واژه‌های دعا، معنای بخل، ایثار و بی‌نیازی را روشن می‌کند.
• بحث اخلاص، امکان بررسی انگیزه‌های پنهان در رفتار دینی را فراهم می‌سازد.
• تفسیر مناسک حج، پیوند عبادت و توجه درونی را نشان می‌دهد.
• توضیح توکل، نسبت انجام وظیفه و پذیرفتن نتیجه را بررسی می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد پنجم) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به شرح دعاهای امام سجاد و مباحث عرفان شیعی.
• خوانندگان درگیر پرسش‌های مربوط به توکل، اخلاص و رضایت.
• زائران علاقه‌مند به تأمل درباره‌ی معانی درونی مناسک حج.

بخشی از کتاب آموزه های معرفت؛ شرح دعای ابوحمزه ثمالی (جلد پنجم)

«انسان باید در اوّلِ مسئله درست فکر کند و درست بیندیشد؛ کار را درست کند و بعد دیگر تمام! اوّل نباید هُرهُری باشد؛ حتّی اگر حق را هم می‌خواهیم بپذیریم باید درست بپذیریم، شعاری نباید حق را بپذیریم، تعبّدی نباید بپذیریم، از روی تعصّب نباید بپذیریم، از روی یک نوع خواست و میل و شوق نباید بپذیریم؛ باید حق را چون حق است بپذیریم! وقتی که مبنا درست شد، آن‌وقت دیگر انسان خیالش جمع است و خیالش راحت است؛ دیگر هرچه شد، شد و دیگر هرچه می‌خواهد بشود انجام بشود. و خود او کافل امور است، خود او برنامه‌ها را انجام می‌دهد و به هر کیفیّتی که انجام شد، «در طریقت هرچه پیش سالک آید» است.
در طریقت هرچه پیش سالک آید خیرِ اوست
در صراط مستقیم ای دل کسی گمراه نیست
۴۴
یعنی همین! یعنی چون توجّه خودش را بر خدا معطوف کرده است، بعد دیگر هرچه شد، شد. این معنا، معنای ناله و توجّه است.
حالا حضرت سجّاد چرا در اینجا می‌فرماید: ناله و ابتهال؟ مگر در ناله چه چیزی نهفته است؟ مگر انسان احتیاج به ناله دارد؟ مگر نمی‌شود انسان همین‌طور راحت با خدا حرف بزند و حتماً باید گریه کند؟ مگر نمی‌شود انسان با حالت شادی و خنده و فرح با خدا برخورد کند و حتماً باید با حالت بکاء باشد؟ و آیا حالت بکاء و ناله شرط برای سیْر است و بدون بکاء و ناله این راه پیموده نمی‌شود و رضای خدا فقط در این است که بنده را در این حال ببیند، نه در حال خوشحالی؟!»