کتاب رساله حقوق امام سجاد (ع)

کتاب رساله حقوق امام سجاد (ع) نوشته علی بن حسین (ع)، مسئولیت انسان را از رابطه با خدا تا رفتار با نزدیکان و دیگر اعضای جامعه بررسی می‌کند. سیدمحمدحسین حسینی طهرانی ترجمه و توضیح کوتاه فرازهای رساله را در چهار مجلس ارائه کرده است. انتشارات مکتب وحی این کتاب را منتشر کرده است. نکته‌ی محوری این مجموعه، پیوند حق با مسئولیت است؛ حتی زبان، چشم، دارایی و عبادت نیز حقوقی دارند که انسان باید رعایت کند. این نگاه، عدالت را به رفتارهای کوچک زندگی روزمره پیوند می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب رساله حقوق امام سجاد (ع)

کتاب رساله حقوق امام سجاد (ع) مجموعه‌ای از آموزه‌های اخلاقی و دینی علی بن حسین (ع) است که تکالیف انسان را در قالب ۵۱ حق توضیح می‌دهد. سیدمحمدحسین حسینی طهرانی متن عربی فرازها را نقل کرده و ترجمه و شرح مختصر موارد نیازمند توضیح را آورده است. این مجموعه چهار مجلس دارد و مباحث هر مجلس زیر عنوان‌های مستقل تنظیم شده‌اند. مجلس نخست از تقسیم حقوق به حق خدا، حق خود و حق مردم آغاز می‌شود. عنوان‌هایی مانند حق نفس، حق زبان، حق نماز و حق استاد، گستره‌ی بحث را نشان می‌دهند. مجلس دوم به موضوع‌هایی چون حق حاکم، حق رعیت، حق شاگرد و حقوق اعضای خانواده اختصاص دارد. مجلس سوم مناسباتی مانند هم‌نشینی، همسایگی و همراهی در سفر را بررسی می‌کند. مجلس چهارم نیز موضوع‌هایی چون شراکت، دارایی، طلبکاری، مشورت و رفتار با گروه‌های مختلف جامعه را در بر می‌گیرد. این ترتیب، حرکت بحث از مسئولیت شخصی به روابط گسترده‌تر اجتماعی را آشکار می‌کند. مترجم در آغاز، منابع نقل رساله و راوی این نامه را معرفی کرده و مکارم الأخلاق را مبنای نقل خود قرار داده است.
کتاب رساله حقوق امام سجاد (ع) حق را صرفاً در معنای مطالبه از دیگران به کار نمی‌برد؛ حق در این متن، معیاری برای سنجیدن وظیفه‌ی شخص در هر رابطه است. همین ویژگی سبب می‌شود عبادت، تربیت، قدرت و معاشرت، موضوع‌هایی جدا از یکدیگر نباشند. متن، برخورداری از دانش یا اختیار را همراه مسئولیت می‌داند؛ معلم نباید شاگرد را برنجاند و صاحب قدرت باید عدالت را رعایت کند. توضیحات مترجم بیشتر به روشن‌کردن معنای عبارت‌ها اختصاص دارد و جای بحث‌های طولانی را نمی‌گیرد. حضور متن عربی کنار ترجمه، امکان توجه به عبارت اصلی و مقایسه‌ی معنای واژه‌ها را فراهم می‌کند. یادداشت‌ها نیز معنای برخی اصطلاح‌ها، ارجاع‌های قرآنی و تفاوت بعضی نقل‌ها را توضیح داده‌اند. لحن مجالس در خطاب‌ها و جمله‌های پایانی حفظ شده است. خواندن این کتاب، مواجهه با مجموعه‌ای از معیارهای دینی برای ارزیابی رفتار است؛ معیارهایی که هم نیت درونی را در نظر می‌گیرند و هم پیامد رفتار برای دیگران را بررسی می‌کنند.

خلاصه کتاب رساله حقوق امام سجاد (ع)

کتاب رساله حقوق امام سجاد (ع) عدالت را به ادای حق پیوند می‌دهد و ظلم را کوتاهی در جایگاه درست همان حق معرفی می‌کند. بحث از توحید و اخلاص آغاز می‌شود و سپس مسئولیت انسان در استفاده از توانایی‌ها و امکاناتش را توضیح می‌دهد. عبادت در این نگاه، تنها انجام‌دادن ظاهر عمل نیست؛ توجه قلبی و رعایت حدود هر عمل نیز اهمیت دارد. روابط اجتماعی هم از همین منطق پیروی می‌کنند. شریک باید در تصمیم‌های مشترک نظر طرف مقابل را در نظر بگیرد، بدهکار توانمند باید بدهی خود را بپردازد و مشورت‌دهنده نباید بدون آگاهی نظر بدهد. متن، مدارا را در کنار مسئولیت‌پذیری قرار می‌دهد و عفو را نیز بدون توجه به زیان احتمالی توصیه نمی‌کند. پیام اصلی این مجموعه، مراقبت از حقوق در موقعیت‌های گوناگون است؛ هیچ نقش خانوادگی، علمی یا اجتماعی، شخص را از پاسخ‌گویی درباره‌ی رفتارش بی‌نیاز نمی‌کند.

چرا باید کتاب رساله حقوق امام سجاد (ع) را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب رساله حقوق امام سجاد (ع) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• متن عربی فرازها کنار ترجمه و توضیح مختصر قرار گرفته است.
• بحث حقوق، رفتار شخصی را به مسئولیت‌های خانوادگی و اجتماعی پیوند می‌دهد.
• موضوع‌های مستقل، مراجعه به مسئله‌هایی مانند مشورت، بدهی و شراکت را آسان می‌کنند.
• یادداشت‌ها به شناخت اصطلاح‌ها و پیگیری منابع نقل کمک می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب رساله حقوق امام سجاد (ع) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به آموزه‌های اخلاقی امامان شیعه.
• خوانندگانی که درباره‌ی پیوند دینداری و مسئولیت اجتماعی مطالعه می‌کنند.
• والدین و مربیانی که به وظایف تربیتی از منظر متون دینی توجه دارند.

بخشی از کتاب رساله حقوق امام سجاد (ع)

«حقوقی که برای انسان متصوّر است، سه حق است: یکی حق خدا، یکی حقی که اختصاص به خودش دارد (فی ما بَینَهُ و بَینَ الله) و یکی هم حقوق مردم.
اگر انسان به این حقوق رفتار کرد، عادل است و در تمام آن مراحل، طبق وظیفۀ الهی، عقلی و شرعی خود رفتار کرده است. و اگر رفتار نکرد، ظالم است؛ یعنی آن حق را در جای خودش إعمال نکرده است.
بنابراین، معنای «ظلم» این می‌شود که انسان به آن حقی که باید در جای خودش عمل کند، نکند. اگر به حق خدا عمل نکند، ظالم به خداست؛ اگر به حق خودش عمل نکند، ظالم به خود است و اگر به حق دیگران عمل نکند، نسبت به آنها ظالم است. و در هریک از این مراحل، اگر به حق عمل کند، دیگر ستمگر نیست و عادل است.
اما حق خدا این است که انسان باید معتقد باشد که پروردگار واحد است و در ذات، صفت و فعل شریک ندارد. قائل به توحید باشد؛ شرک، ظلم است.
۱
اما حقوقی که راجع به خود انسان یا دیگران است، بسیار است.
توضیحی دربارۀ رسالۀ حقوق امام سجاد و سند آن
حضرت سجاد علیه السّلام کاغذ و نامه‌ای برای یکی از اصحاب خود می‌نویسند و در آن، حقوقی را که برعهدۀ انسان است یک‌به‌یک می‌شمارند. این نامه، به نام «رسالۀ حقوق حضرت امام زین‌العابدین علیه السّلام» در بین علما معروف است.»