کتاب اتودی نظری از تخیل جامعه شناختی شریعتی

کتاب اتودی نظری از تخیل جامعه شناختی شریعتی نوشته سیدجواد میری، اندیشه‌ی علی شریعتی را از دریچه‌ی مفهوم‌سازی و نظریه‌ی اجتماعی بازخوانی می‌کند. مسئله‌ی اصلی، عبور از داوری‌های کلی درباره‌ی شریعتی و شناخت نسبت میان دین، آزادی، عدالت و زندگی جمعی در آثار اوست. نویسنده، بازگشت به شریعتی را تکرار سخنان او نمی‌داند؛ این بازگشت باید امکان نقد و بازسازی اندیشه را فراهم کند. نشر نقد فرهنگ این کتاب را منتشر کرده است. بحث درباره‌ی تفاوت اخلاق فردی و اداره‌ی جامعه، یکی از محورهای برجسته‌ی این بررسی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اتودی نظری از تخیل جامعه شناختی شریعتی

کتاب اتودی نظری از تخیل جامعه شناختی شریعتی حاصل مواجهه‌ی تفسیری سیدجواد میری با مجموعه‌ای از پرسش‌های اجتماعی و دینی در آثار شریعتی است. نویسنده، واژه‌ی «اتود» را از هنر وام گرفته است تا مقصود خود را روشن کند: ترسیم طرح‌هایی اولیه برای اندیشیدن، نه ارائه‌ی تفسیری بسته و نهایی. تخیل در این بحث، صرفاً خیال‌پردازی یا فاصله‌گرفتن از واقعیت نیست؛ قوه‌ای است که امکان تصور صورت‌های دیگر زندگی انسانی را فراهم می‌کند. پیشگفتار، نسبت این قوه را با شعر، فلسفه، وحی و تفکر به پرسش می‌گذارد. متن پس از پیشگفتار، در چهارده مبحث نام‌گذاری‌شده پیش می‌رود. «اسلام‌شناسیِ شریعتی»، «مفصل‌بندی نظری پروژه شریعتی»، «زن و جنسیت در روایت شریعتی» و «اجتهاد در خوانش شریعتی» از عنوان‌های این مباحث‌اند. فصل‌های موضوعی، گاه از یک عبارت یا تمایز مفهومی آغاز می‌شوند و دامنه‌ی بحث را به مسئله‌ای در زندگی جمعی می‌رسانند. ارجاع به آثار شریعتی، زمینه‌ی بررسی این موضوع است که مفاهیم او چگونه می‌توانند فراتر از سخنرانی و بیان اعتراضی، مبنایی برای تحلیل اجتماعی باشند.
کتاب اتودی نظری از تخیل جامعه شناختی شریعتی موضعی همدلانه در برابر ظرفیت نظری آثار شریعتی دارد؛ بااین‌حال، این همدلی مانع طرح نقد نمی‌شود. میری در بحث جنسیت، درباره‌ی کفایت تقسیم‌بندی‌های شریعتی برای توضیح تنوع زنان سؤال می‌کند. او در بررسی اجتهاد نیز محدودماندن این مفهوم به قوانین و احکام را محل تأمل می‌داند. بحث تقابل «بلال» و «بوعلی» نمونه‌ی دیگری است که نویسنده در خلال بررسی، نسبت به پیامدهای خلوص‌گرایی و حذف تکثر فهم هشدار می‌دهد. پیشنهاد خواندن شریعتی و مرتضی مطهری در پیوند با یکدیگر نیز از محورهای قابل‌تشخیص متن است. نویسنده، حسینیه ارشاد را به‌عنوان امکانی برای نظریه‌پردازی بررسی کرده است و امکان بازسازی الهیات اجتماعی را در گفت‌وگوی انتقادی این دو متفکر جست‌وجو می‌کند. حاصل مطالعه، آشنایی با تفسیری مشخص از شریعتی است که میان دفاع از توان مفهوم‌سازی او و پرسش از محدودیت‌های برخی صورت‌بندی‌هایش حرکت می‌کند. خواننده در این مسیر، هم با استدلال‌های نویسنده روبه‌رو می‌شود و هم با پرسش‌هایی که او برای ادامه‌ی بحث باز می‌گذارد.

خلاصه کتاب اتودی نظری از تخیل جامعه شناختی شریعتی

کتاب اتودی نظری از تخیل جامعه شناختی شریعتی، پروژه‌ی شریعتی را حول نقد استعمار، استبداد و استحمار توضیح می‌دهد. میری در تفسیر خود، اصلاح فهم دینی را بخشی از کوشش برای شکل‌گیری خودآگاهی اجتماعی می‌داند. این تفسیر، توحید را به مسئله‌ی وحدت انسانی پیوند می‌زند و جامعه‌ی مطلوب را زمینه‌ای برای شکوفایی آگاهی، آزادی، اختیار و آفرینندگی معرفی می‌کند. تمایز زمان تقویمی و زمان اجتماعی نیز نشان می‌دهد که فهم شرایط یک جامعه، تنها از طریق جایگاه تقویمی آن ممکن نیست. متن در ادامه، تبدیل جنبش به سازمان را از منظر تأثیر بر پویایی اندیشه بررسی می‌کند. دغدغه‌ی مشترک این مباحث، یافتن نسبتی میان شناخت واقعیت اجتماعی و آرمان رهایی انسان است. نویسنده بازخوانی را زمانی معنادار می‌داند که به سنجش مفاهیم در برابر تنوع جامعه بینجامد، نه اینکه صرفاً گفته‌های یک متفکر را بازتولید کند.

چرا باید کتاب اتودی نظری از تخیل جامعه شناختی شریعتی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب اتودی نظری از تخیل جامعه شناختی شریعتی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• بررسی مفهوم «جامعه وحشتناک»، پیامدهای جابه‌جایی منطق اخلاق فردی و مدیریت اجتماعی را روشن می‌کند.
• بحث جهت‌گیری طبقاتی، رابطه‌ی تفسیر دینی و منافع اقتصادی را موضوع پرسش قرار می‌دهد.
• نقدهای درون متن، امکان سنجیدن فاصله‌ی میان مقصود شریعتی و پیامدهای احتمالی برخی دوگانه‌های او را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب اتودی نظری از تخیل جامعه شناختی شریعتی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان علوم اجتماعی که به مفهوم‌سازی در آثار متفکران ایرانی علاقه دارند.
• پژوهشگران اندیشه‌ی دینی که نسبت اصلاح مذهبی و تغییر اجتماعی را بررسی می‌کنند.
• خوانندگان آثار شریعتی که خواهان بازخوانی انتقادی دیدگاه‌های او هستند.

بخشی از کتاب اتودی نظری از تخیل جامعه شناختی شریعتی

«در اثر حاضر، مفهوم «اتود زدن» به مثابه یک «استعاره» برای صورتبندی تخیل جامعه‌شناختی شریعتی به‌کار رفته است. یکی از مزایای به‌کارگیری مفهوم «اتود زدن» در ساحت نظری، این است که یاری‌کنندهٔ ما در پیاده‌کردن طرح اولیه‌ای است که در ذهن داریم. به سخن دیگر، «اتود زدن» صرفاً یک روش در حوزه نقاشی یا طراحی نیست؛ بل به عنوان یکی از کارکردهای ذهن، یاری‌رسانِ فرد متفکر است تا بیشتر در فکر و ایده خود غرق شده و زوایایی جدید از طرح خامی که در ذهن دارد، را بیابد و در نهایت، به چشم‌اندازی منتهی گردد که بتواند طرح منسجم‌تری از ایده گمشده در ذهن بیافریند. به دیگر سخن، در این اثر، به دنبال اتود زدن به سبک امپرسیونیسم در حوزه اندیشه بوده‌ام و مقصود از آن، این است که نگاه به متن شریعتی مبتنی بر واکنش‌های ذهنی غیرسیستماتیک باشد که ریشه در «برداشت‌های ذهن من» در مواجهه با متنی که در «ذهن من» بازآفرینی می‌شود، داشته است، اما در لباس مفاهیم در دسترس «دیگری» قرار می‌گیرد و این قرار_گرفتگی ممکن است نوعی بی_قراری در «دیگری» ایجاد نماید و ذهن وی را مشوش گرداند و این تشویش ممکن است نقطه آغازین اتودی دیگر از متن شریعتی در ذهن جامعه بشود و این دقیقاً آمال «اتودهای ذهنی من» در این دفتر نقاشی اندیشه‌هاست که تلاشی است برای تلاشیِ برداشت‌های کلیشه‌ای از کلبه گلین شریعتی در جهان تفکر.»