کتاب مکاتب فلسفی غرب

کتاب مکاتب فلسفی غرب نوشته عبدالحسین خسروپناه دزفولی، سیر اندیشه‌های فلسفی غرب را از پیشاسقراطیان تا جریان‌های معاصر دنبال می‌کند و نسبت میان پاسخ‌های آنان، زمینه‌های پیدایش مکتب‌ها و امکان ارزیابی استدلال‌هایشان را مورد بررسی قرار می‌دهد. مباحث هستی، شناخت، انسان و دین در مرکز این بررسی قرار دارند. انتشارات امیرکبیر این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مکاتب فلسفی غرب

کتاب مکاتب فلسفی غرب حاصل درس‌های عبدالحسین خسروپناه دزفولی است که پس از ضبط و تدوین، با پژوهش‌های نویسنده تکمیل شده‌اند. این کتاب در ۱۷ گفتار، شناخت مکتب‌ها را محور قرار داده است؛ با این‌ حال، ترتیب تاریخی و بررسی آرای اشخاص نیز در پیشبرد مباحث نقش دارند. مسیر کلی از اندیشه‌های پیشاسقراطی آغاز می‌شود و از سقراط، افلاطون و ارسطو به فلسفه‌ی قرون وسطا، فلسفه‌ی جدید و جریان‌های معاصر می‌رسد.

گفتار اول، مقدمات مکاتب فلسفی غرب، مباحثی مانند توجه تاریخی به فلسفه‌ی غرب، مدل‌های تاریخ فلسفه، زادگاه فلسفه و تبیین واژگان کلیدی را در بر می‌گیرد. گفتار دوم، مکاتب پیشاسقراطی، بررسی مکتب ملطی و مکتب فیثاغوری را آغاز می‌کند. این ترتیب نشان می‌دهد که شناخت شیوه‌ی مطالعه، پیش از ورود به آرای مکتب‌ها اهمیت دارد. خواننده ابتدا با پرسش‌های مربوط به تاریخ‌نگاری آشنا می‌شود و سپس نمونه‌های بررسی اندیشه‌ها را دنبال می‌کند.

کتاب مکاتب فلسفی غرب میان گزارش دیدگاه‌ها و داوری درباره‌ی آن‌ها تمایز می‌گذارد اما به گزارش بسنده نمی‌کند. عبدالحسین خسروپناه دزفولی موضع خود را در پیوند با حکمت اسلامی و دغدغه‌های مربوط به دین و علوم انسانی توضیح داده است. یکی از ویژگی‌های مباحث، توجه به دشواری انتساب آراست؛ برای نمونه، بررسی ملطیان صرفاً فهرست‌کردن پاسخ‌های آنان درباره‌ی مبدأ جهان نیست، بلکه اعتبار گزارش‌ها و تفاوت نقل مستقیم با استنباط شارحان نیز مطرح می‌شود.

بحث درباره‌ی منشأ فلسفه هم اختلاف مورخان بر سر سهم یونان و تمدن‌های دیگر را پیش می‌کشد. نویسنده همچنین معانی مختلف فلسفه را از یکدیگر جدا کرده تا روشن شود چرا طبیعیات، اخلاق یا سیاست در دوره‌های گوناگون زیر این عنوان قرار گرفته‌اند. تجربه‌ی مطالعه‌ی این کتاب بیشتر بر شناخت نسبت‌ها، تشخیص مبانی و سنجیدن استدلال‌ها استوار است تا به‌ خاطرسپردن نام‌ها و ترتیب ظهور فیلسوفان.

خلاصه کتاب مکاتب فلسفی غرب

کتاب مکاتب فلسفی غرب شناخت اندیشه‌ها را وابسته به فهم زمینه‌ی تاریخی و پیوند آن‌ها با پرسش‌های پیشین می‌داند. نویسنده ابتدا پنج مدل مطالعه‌ی تاریخ فلسفه را معرفی می‌کند: فیلسوف‌نگاری، مکتب‌محوری، رویکردمحوری، مسئله‌محوری و دوره‌محوری. سپس بحث به معنای فلسفه و اختلاف درباره‌ی خاستگاه این دانش می‌رسد. نمونه‌ی محوری در بررسی ملطیان، جست‌وجوی مبدأ واحد برای پدیده‌های متکثر است؛ طالس، آناکسیمندر و آناکسیمنس پاسخ‌های متفاوتی به این مسئله می‌دهند. نویسنده اهمیت پرسش مشترک آنان را از درستی مصداق‌های پیشنهادی جدا می‌کند.

پیام اصلی، ضرورت فهم دیدگاه پیش از نقد است. از نظر نویسنده، تعارض مکتب‌ها به‌خودی‌خود دلیلی برای ناممکن‌بودن شناخت نیست؛ معیارهای منطقی باید امکان داوری را فراهم کنند. مباحث همچنین نشان می‌دهند که نظریه‌های فلسفی چگونه می‌توانند در شکل‌گیری فرهنگ، ارزش‌ها و برداشت انسان از مسئولیت اثر بگذارند، بی‌آنکه هر رفتار فردی مستقیماً به یک دستگاه فلسفی نسبت داده شود.

چرا باید کتاب مکاتب فلسفی غرب را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب مکاتب فلسفی غرب را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت روش‌های تاریخ‌نگاری فلسفه و محدودیت‌های هر یک را توضیح می‌دهد.
• خواننده پیوند پرسش‌های مشترک را در پاسخ‌های متفاوت فیلسوفان دنبال می‌کند.
• بررسی منابع، تفاوت نقل یک دیدگاه با استنباط از گزارش‌های تاریخی را روشن می‌کند.
• ملاحظات انتقادی، زمینه‌ی بررسی نسبت فلسفه‌ی غرب با دغدغه‌های حکمت اسلامی را فراهم می‌کنند.

خواندن کتاب مکاتب فلسفی غرب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب مکاتب فلسفی غرب به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و طلاب آشنا با منطق و مبانی فلسفه‌ی اسلامی.
• علاقه‌مندان به شناخت مکتب‌های غربی در بستر تاریخی.
• پژوهشگران دغدغه‌مند درباره‌ی نسبت دین، فلسفه و علوم انسانی.
• خوانندگان علاقه‌مند به بررسی انتقادی منابع تاریخ فلسفه.

بخشی از کتاب مکاتب فلسفی غرب

«تاریخ فلسفۀ غرب را می‌توان از منظرهای گوناگون مطالعه و پژوهش کرد؛ و این اختصاصی به فلسفۀ غرب ندارد: در تاریخ فلسفۀ اسلامی، تاریخ کلام اسلامی و مسیحی، و به‌طور کلی در تاریخ هر علم نیز چنین تنوعی قابل تصور است.

الف) مدل فیلسوف‌نگاری: در این الگو، تاریخ فلسفه به‌منزلۀ تاریخ فیلسوفان روایت می‌شود. بسیاری از کتاب‌های مشهور -مانند تاریخ فلسفۀ کاپلستون، راسل و امیل بریه- چنین رویکردی دارند؛ یعنی شخص فیلسوف محور است، آرا و دیدگاه‌های او ذیل نامش گزارش می‌شود و نویسنده گاه در پایان داوری‌هایی می‌افزاید. مزیت این روش، شفافیت انتساب و امکان پی‌گیری دقیق سیر تحول فکری هر متفکر است؛ کاستی‌اش آن است که گاه پیوندهای میان فیلسوفان و نسبت دیدگاه‌ها در شبکه‌ای فراگیر کمرنگ می‌شود.

ب) مدل مکتب‌محوری: افزون بر اشخاص، تاریخ فلسفه تاریخ مکتب‌ها نیز هست؛ از سوفسطاییان، کلبیان، رواقیان و اپیکوریان تا پوزیتیویسم، تحلیل زبانی، اگزیستانسیالیسم و فنومنولوژی. همان‌گونه که در فلسفۀ اسلامی از مبانی حکمت مشّاء، اشراق و حکمت متعالیه سخن می‌رود، در فلسفۀ غرب نیز می‌توان سیر را بر محور اصول مشترک هر مکتب و تمایزهای درونی آن دنبال کرد. حسن این روش، ارائهٔ تصویری نظام‌مند از خطوط کلی اندیشه است؛ ضعف آن، کمرنگ‌شدن سهم افراد کلیدی و ظرایف درونی هر مکتب است.»