کتاب میمون خودخواه

کتاب میمون خودخواه (سرشت انسان و مسیر انقراض نوع بشر) نوشته نیکلاس پی. مانی، جایگاه انسان در طبیعت را از دریچه‌ی تکامل، سازوکار بدن و تأثیر رفتارهای انسانی بر زمین بررسی می‌کند. نویسنده میان توانایی مغز انسان و ناتوانی جمعی او در مراقبت از زیست‌کره، تناقضی نگران‌کننده می‌بیند: موجودی که طبیعت را می‌شناسد، می‌تواند شرایط بقای خودش را نیز تخریب کند. الناز زبرجدی ترجمه این کتاب را بر عهده داشته است و انتشارات متخصصان این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب میمون خودخواه

کتاب میمون خودخواه نوشته نیکلاس پی. مانی، پرسش از سرشت انسان را به بررسی بدن یا رفتار محدود نمی‌کند. نویسنده انسان را در پیوند با تاریخ حیات، شرایط فیزیکی زمین و شبکه‌ی روابط میان جانداران توضیح می‌دهد. ادعای برتری انسان بر دیگر موجودات، موضوع اصلی نقد اوست؛ ادعایی که از نظر نویسنده با وابستگی عمیق ما به گیاهان، میکروب‌ها و محیط زندگی سازگار نیست. متن از توضیح مفاهیم زیست‌شناسی به تأمل درباره‌ی خودشیفتگی انسان می‌رسد و میان شناخت طبیعت و مسئولیت در برابر زیست‌کره ارتباط برقرار می‌کند. مانی برای پیش‌بردن بحث، توضیح سازوکارهای طبیعی را کنار خاطره‌های شخصی، شوخی و ارجاع به ادبیات و اسطوره قرار داده است. اسطوره‌ی نرکسوس در مقدمه، تصویری از شیفتگی به خویش فراهم می‌کند که نویسنده دامنه‌ی معنای آن را به رفتار یک گونه گسترش می‌دهد. لحن متن گاهی طعنه‌آمیز و گاهی هشداردهنده است؛ به‌ویژه هنگامی که فاصله‌ی میان درخشش فکری و پیامدهای ویرانگر فعالیت انسان مطرح می‌شود.
کتاب میمون خودخواه ۱۰ فصل دارد. فصل نخست، کره زمین، شرایط پشتیبان حیات و جایگاه ما در کیهان را بررسی می‌کند. فصل آفرینش به خاستگاه مشترک جانداران اختصاص دارد و فصل‌های روده‌ها و ژن‌ها، عملکرد بدن و میراث ژنتیکی را دنبال می‌کنند. بارداری، نبوغ و گورها به‌ترتیب سراغ تولیدمثل، اندیشیدن و مرگ می‌روند. فصل‌های شکوه و گلخانه، دستاوردهای شناختی انسان و تخریب محیط زندگی را کنار هم قرار می‌دهند. فصل منزلت نیز سرنوشت تمدن را موضوع بحث قرار داده است. حرکت بحث از مقیاس کیهانی به سلول و سپس تمدن، زمینه‌ای برای سنجیدن تصور انسان از اهمیت خودش فراهم می‌کند. توضیح انتخاب طبیعی، فتوسنتز، سوخت‌وساز و همکاری سلول‌ها صرفاً اطلاعاتی جداگانه نیست؛ هریک بخشی از استدلال نویسنده درباره‌ی وابستگی ما به دیگر شکل‌های حیات است. این کتاب همچنین مرز میان دانسته‌ها و پرسش‌های باز را حفظ می‌کند؛ برای نمونه، نویسنده درباره‌ی جزئیات پیدایش نخستین سلول‌ها از قطعیت سخن نمی‌گوید. حاصل این بحث‌ها، مواجهه با انسانی است که توانایی‌های چشمگیری دارد، اما بیرون از قواعد طبیعت زندگی نمی‌کند.

خلاصه کتاب میمون خودخواه

کتاب میمون خودخواه از این ایده آغاز می‌شود که انسان، برخلاف تصوری که از جایگاه ویژه‌ی خود دارد، یکی از شاخه‌های درخت حیات است. مانی ریشه‌های میکروبی جانوران را دنبال می‌کند و نشان می‌دهد بدن ما چگونه به انرژی خورشید، فعالیت گیاهان و همراهی ریزسازواره‌ها وابسته است. گوارش، گردش خون، پیام‌رسانی عصبی و دستگاه ایمنی در این بحث، اجزای زندگی موجودی مستقل و خودبسنده نیستند؛ این فرایندها وابستگی و آسیب‌پذیری ما را آشکار می‌کنند. نویسنده سپس مسئله‌ی توانایی ذهنی انسان را در برابر رفتار جمعی او قرار می‌دهد. علم امکان شناخت و دست‌کاری طبیعت را فراهم کرده است، اما توان فناورانه به‌خودی‌خود بقای انسان را تضمین نمی‌کند. دغدغه‌ی اصلی، خطر تخریب شرایط زندگی به دست گونه‌ای است که خود را خردمند می‌نامد. مانی بازشناختن محدودیت‌ها را زمینه‌ای برای بازاندیشی در مسئولیت انسان می‌داند.

چرا باید کتاب میمون خودخواه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب میمون خودخواه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب رابطه‌ی خاستگاه تکاملی انسان و وابستگی او به زیست‌کره را توضیح می‌دهد.
• بحث درباره‌ی سازوکار بدن، زمینه‌ی فهم نقش میکروب‌ها در زندگی انسان را فراهم می‌کند.
• نقد انسان‌محوری، پرسش‌هایی درباره‌ی تفاوت توانایی فنی و خرد جمعی مطرح می‌کند.
• ارجاع‌های ادبی و اسطوره‌ای، بحث خودشیفتگی انسان را در کنار توضیح مفاهیم زیستی قرار می‌دهند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب میمون خودخواه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که به تکامل انسان و تاریخ طبیعی علاقه دارند.
• علاقه‌مندانی که می‌خواهند پیوند زیست‌شناسی و مسائل محیط‌زیستی را بررسی کنند.
• مخاطبانی که درباره‌ی انسان‌محوری، محدودیت‌های فناوری و مسئولیت انسان در برابر دیگر جانداران پرسش دارند.