کتاب میراث بین النهرین در آثار عبدالکریم کاصد

کتاب میراث بین النهرین در آثار عبدالکریم کاصد (از روان ناهشیار تا اسطوره‌نگاره‌های اعماق) نوشته بهار صدیقی، پیوند طبیعت تالاب‌های عراق، اسطوره‌های سومری و بابلی و تجربه‌ی مهاجرت را در شعر و سفرنامه‌های این ادیب عراقی بررسی می‌کند. پرسش محوری این کتاب، چگونگی حضور میراث اساطیری در تصویرهایی از زندگی و محیط طبیعی است؛ تصویرهایی که در نگاه نویسنده، نشانه‌های حافظه‌ی جمعی را در خود نگه داشته‌اند. انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد این کتاب را منتشر کرده است. بحث تخریب هورها نیز در این پژوهش، هم‌زمان معنایی زیست‌محیطی و فرهنگی پیدا می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب میراث بین النهرین در آثار عبدالکریم کاصد

کتاب میراث بین النهرین در آثار عبدالکریم کاصد پژوهشی در نقد ادبی است که بهار صدیقی در آن، سروده‌ها و نوشته‌های سفرنامه‌ای کاصد را در پیوند با میراث میان‌رودان خوانده است. نویسنده، تالاب‌ها و برکه‌های جنوب عراق را صرفاً محل وقوع تجربه‌های شاعر نمی‌داند؛ این محیط در تفسیر او، بستری برای شکل‌گیری نمادها، آیین‌ها و خاطرات مشترک است. مباحث کتاب از اسطوره‌شناسی و انسان‌شناسی تا روان‌شناسی تحلیلی و بررسی روابط میان متن‌ها گسترده شده‌اند. نظریه‌ی اسطوره و آیین جیمز جورج فریزر، ناخودآگاه جمعی کارل گوستاو یونگ، تصویرهای مقدس میرچا الیاده و ترامتنیت ژرار ژنت، ابزارهای اصلی این خوانش هستند. نویسنده به‌ویژه بررسی می‌کند که فشردگی هایکو چگونه امکان بازنمایی تجربه‌ی طبیعت و یادآوری گذشته‌ی اساطیری را فراهم می‌سازد. اصطلاح «هایکو ـ اسطوره‌نگاره‌ی اعماق» نیز در همین زمینه طرح می‌شود؛ اصطلاحی برای توضیح همراهی تصویرهای کوتاه شعری با معناهایی که پژوهش از لایه‌های اساطیری آن‌ها استخراج می‌کند. این تفسیرها، مبنای مواجهه‌ی کتاب با آثار شاعرند و جایگاه طبیعت را فراتر از موضوع توصیف ادبی تعریف می‌کنند.
کتاب میراث بین النهرین در آثار عبدالکریم کاصد پنج بخش اصلی با عنوان «نگاره» دارد. نگاره‌ی نخست، بازتاب اسطوره‌های سومری را در آثار اسطوره‌پژوهان و خاورشناسان معرفی می‌کند و زمینه‌ی نظری بحث را گسترش می‌دهد. نگاره‌ی دوم به خوانش اسطوره‌بنیاد آستانه‌های متنی اختصاص دارد؛ عنوان‌ها، رنگ‌ها و پیرامتن‌ها در این بخش، بخشی از فرایند معناآفرینی محسوب می‌شوند. نگاره‌ی سوم، بن‌مایه‌های برجسته‌ی شعر کاصد، از معبد و چوب تا صدای آب و عناصر زیست‌بوم تالاب‌ها را بررسی می‌کند. نگاره‌ی چهارم سراغ هایکوسروده‌ها می‌رود و فصل‌واژه‌ها و حالت‌هایی مانند تنهایی، خموشی، تناقض و آزادی را در ارتباط با ذن می‌خواند. نگاره‌ی پنجم، سفرنامه‌نویسی کاصد را محور قرار می‌دهد و توصیف‌های او را با نوشته‌های ویلفرد تسیجر، گاوین یانگ و گاوین مکس‌ول مقایسه می‌کند. موضوع‌هایی مانند مهمان‌نوازی هورنشینان، آداب اجتماعی، وضعیت بهداشت و تهدید زیست‌بوم در این مقایسه حضور دارند. تجربه‌ی دوری از میهن نیز به بحث ادبی و فرهنگی کتاب بُعدی عاطفی می‌دهد؛ حسرت بازگشت در کنار نگرانی برای نابودی محیط زادگاه قرار می‌گیرد.

خلاصه کتاب میراث بین النهرین در آثار عبدالکریم کاصد

کتاب میراث بین النهرین در آثار عبدالکریم کاصد بر این ایده استوار است که میراث اساطیری می‌تواند در ادبیات، تجربه‌های روزمره و رابطه‌ی انسان با محیط ادامه پیدا کند. صدیقی، تصویرهای طبیعی آثار کاصد را از منظر نماد، کهن‌الگو و آیین تفسیر می‌کند و میان تجربه‌ی شخصی شاعر و حافظه‌ی فرهنگی سرزمینش پیوند می‌جوید. هایکوها در این خوانش، لحظه‌هایی فشرده از مواجهه با طبیعت‌اند که ظرفیت تداعی گذشته‌ی اساطیری را دارند. سفرنامه‌ها نیز امکان بررسی زندگی هورنشینان و مقایسه‌ی نگاه کاصد با نگاه جهانگردان غربی را فراهم می‌آورند. دغدغه‌ی محوری پژوهش، پیامد فرهنگی تخریب تالاب‌هاست: نویسنده ازبین‌رفتن این محیط را فقط نابودی منابع طبیعی نمی‌بیند، بلکه آن را تهدیدی برای خاطرات، شیوه‌های زندگی و پیوندهای نمادین جامعه با گذشته می‌داند. مسئله‌ی حفاظت از طبیعت، به این ترتیب، به مسئله‌ی نگهداری میراث فرهنگی گره می‌خورد.

چرا باید کتاب میراث بین النهرین در آثار عبدالکریم کاصد را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب میراث بین النهرین در آثار عبدالکریم کاصد را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نمونه‌هایی از تفسیر شعر و سفرنامه بر پایه‌ی نظریه‌های اسطوره و ناخودآگاه جمعی ارائه می‌دهد.
• خواننده با نقش عنوان‌ها و پیرامتن‌ها در تحلیل ادبی آشنا می‌شود.
• مقایسه‌ی سفرنامه‌ها، تفاوت بازنمایی زندگی هورنشینان را آشکار می‌کند.
• بحث زیست‌بوم، نسبت تخریب طبیعت با آسیب به حافظه‌ی فرهنگی را توضیح می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب میراث بین النهرین در آثار عبدالکریم کاصد به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران ادبیات عرب که به شعر کاصد علاقه دارند.
• دانشجویان نقد ادبی که خوانش اسطوره‌ای متون را دنبال می‌کنند.
• علاقه‌مندان به هایکو و سفرنامه‌های عراق.
• خوانندگان علاقه‌مند به پیوند محیط‌زیست و حافظه‌ی فرهنگی.