کتاب فراز و نشیب روزگار

کتاب فراز و نشیب روزگار (مروری بر یک زندگی و زیست دانشگاهی) نوشته عبدالرضا باقری، مسیر زندگی فرزند یک خانواده‌ی کشاورز را تا معلمی، ریاست دانشگاه و پذیرش مسئولیت در وزارت علوم دنبال می‌کند. نویسنده تجربه‌های شخصی را به پرسش‌هایی درباره‌ی اعتماد، مشارکت و استقلال دانشگاه پیوند داده است. این کتاب پیشگفتاری از هادی خانیکی و یادداشت‌هایی از مصطفی معین، جعفر توفیقی و منصور غلامی دارد. انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد این کتاب را منتشر کرده است. دغدغه‌ی اصلی نویسنده، بازخوانی تصمیم‌ها و تردیدهای مدیریتی در بستر مناسبات انسانی دانشگاه است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فراز و نشیب روزگار

کتاب فراز و نشیب روزگار، خودزندگی‌نامه و تجربه‌نگاری دانشگاهی عبدالرضا باقری است. نویسنده مسیر رشد حرفه‌ای خود را جدا از زندگی خانوادگی و تجربه‌های کودکی نمی‌بیند. کار، محدودیت‌های معیشتی، حمایت والدین و مواجهه با معلمان، زمینه‌ی شکل‌گیری نگاه او به آموزش و مسئولیت را ساخته‌اند. روایت، دانشگاه را صرفاً مجموعه‌ای از کلاس‌ها، ساختمان‌ها و مقررات معرفی نمی‌کند؛ استادان، دانشجویان، کارکنان و روابط میان آنان در مرکز توجه قرار دارند. باقری توضیح داده است که نوشته‌اش بر حافظه استوار است و تصمیم‌ها را باید در نسبت با شرایط وقوعشان فهمید. این توضیح، مرز میان ثبت تجربه‌ی شخصی و ارائه‌ی دستورالعملی همگانی را روشن می‌کند. پیشگفتار هادی خانیکی نیز تجربه‌های نویسنده را در پیوند با تاریخ اجتماعی علم بررسی کرده است. مسئله‌ی محوری این نگاه، شناخت دانشگاه از خلال زندگی انسان‌هایی است که در اداره و شکل‌گیری هویت دانشگاه سهم دارند.
کتاب فراز و نشیب روزگار دو بخش اصلی و ۲۰ فصل دارد. بخش نخست، تجربه‌های دانشگاهی را در ۱۳ فصل دنبال می‌کند؛ عنوان‌هایی مانند «ریشه‌های شکل‌گیری هویّت حرفه‌ای»، «تجربه و تأمل در کسوت معلّمی» و «تجربه‌ی حرکت از رخداد به نهاد و نهادسازی در دانشگاه» گستره‌ی موضوعات را نشان می‌دهند. مباحث این بخش از اخلاق استادی و حقوق دیگران تا انتخاب مدیران، مشارکت کارکنان، مطالبات دانشجویان و دشواری‌های اجرای پروژه‌های عمرانی امتداد دارند. بخش دوم در هفت فصل به تجربه‌های ستادی در وزارت علوم اختصاص یافته است. هیئت‌های امنا، سیاست‌گذاری، مناسبات نهادی، دانشگاه‌های جامعه‌محور و استقلال دانشگاه‌ها از موضوعات اصلی این بخش‌اند. نویسنده در فصل‌های پایانی، تأثیر فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی بر یادگیری و آینده‌ی دانشگاه را نیز مطرح کرده است. حرکت روایت از زندگی شخصی به اداره‌ی دانشگاه و سپس سیاست‌گذاری ملی، امکان بررسی ارتباط میان تصمیم‌های روزمره و مسائل کلان آموزش عالی را فراهم می‌کند. خواننده در این مسیر، هم با جزئیات مسئولیت‌های اجرایی آشنا می‌شود و هم پرسش‌هایی درباره‌ی حدود اختیار، پاسخ‌گویی و نسبت دانشگاه با جامعه پیش روی خود می‌بیند.

خلاصه کتاب فراز و نشیب روزگار

کتاب فراز و نشیب روزگار از خانواده‌ای آغاز می‌شود که خشک‌سالی، زندگی کشاورزی‌شان را مختل کرده و به مهاجرت واداشته است. باقری از کار در کنار تحصیل، رفت‌وآمد دشوار برای رسیدن به مدرسه و حمایت خانواده می‌گوید. مسیر تحصیل دانشگاهی، تجربه‌ی زندگی در استرالیا و بازگشت به دانشگاه فردوسی مشهد، زمینه‌ی ورود او به معلمی و مدیریت را فراهم می‌کند. روایت سپس به مسئله‌هایی چون انتخاب همکاران، دفاع از حقوق دانشگاهیان، سامان‌دهی امکانات و مواجهه با اعتراض‌های دانشجویی می‌رسد. مسئولیت‌های وزارت علوم، دامنه‌ی بحث را به مقررات، استقلال نهادی و ارتباط دانشگاه با نیازهای جامعه گسترش می‌دهد. ایده‌ی اصلی نویسنده این است که اداره‌ی دانشگاه به شناخت روابط انسانی، اعتماد و مشورت نیاز دارد. تجربه‌ها نیز بدون توجه به محدودیت‌ها و اقتضائات هر موقعیت، قابل تعمیم نیستند.

چرا باید کتاب فراز و نشیب روزگار را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فراز و نشیب روزگار را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تجربه‌ی مدیریت در دو سطح دانشگاه و وزارت علوم را کنار هم قرار می‌دهد.
• نقش اعتماد و مشارکت دانشگاهیان را در تصمیم‌گیری روشن می‌کند.
• مسائل عمرانی، رفاهی و حقوقی را در کنار آموزش و پژوهش بررسی می‌کند.
• زمینه‌ای برای تأمل درباره‌ی استقلال دانشگاه و مسئولیت اجتماعی نهاد علم فراهم می‌آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب فراز و نشیب روزگار به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• مدیران دانشگاهی که دغدغه‌ی مشارکت و پاسخ‌گویی دارند.
• پژوهشگران آموزش عالی و تاریخ اجتماعی علم.
• استادان و دانشجویان علاقه‌مند به مناسبات درونی دانشگاه.
• خوانندگان خاطرات که پیوند زندگی شخصی و مسئولیت‌های اجتماعی را دنبال می‌کنند.