کتاب تکه ها؛ وطن

کتاب تکه ها؛ وطن گزیده‌ای از شعرهای ایرج میرزا، ملک الشعرای بهار، عارف قزوینی، فرخی یزدی، میرزاده عشقی و نسیم شمال است که آتنا درخشانی آن‌ها را گردآوری کرده است. وطن در این مجموعه گاهی به چهره‌ی مادری رنج‌دیده درمی‌آید و گاه در پیوند با آزادی، عدالت و زندگی مردم معنا پیدا می‌کند. انتشارات خوب این کتاب را منتشر کرده است. مقدمه‌های مهدی یزدانی خرم نیز زمینه‌ای برای تأمل در نسبت شعر، تاریخ و احساس تعلق فراهم کرده‌اند. ابیات انتخاب‌شده، مهر ایران را در کنار اعتراض به ستم و بی‌اعتنایی نشان داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تکه ها؛ وطن اثر آتنا درخشانی

کتاب تکه ها؛ وطن مجموعه‌ای موضوعی از ابیات و قطعه‌های کوتاه شش شاعر است که مفهوم ایران را از دریچه‌ی رنج، دلبستگی، اعتراض و امید بیان کرده‌اند. آتنا درخشانی، در مقام گردآورنده، شعرها را براساس نام شاعران کنار هم گذاشته است. مهدی یزدانی خرم در مقدمه‌ی این کتاب، انتخاب این «تکه‌ها» را به سنت گزین‌گویه پیوند می‌دهد؛ سنتی که مکث بر یک عبارت و سنجیدن معنای آن توسط مخاطب را مهم دانسته است. مقدمه نسبت وطن، تن و تاریخ را بررسی کرده است و شعر مشروطه را در شکل‌گرفتن تصور ایرانیان از سرزمین خویش مؤثر می‌داند.

مجموعه شعر تکه ها؛ وطن پس از دو مقدمه، شش بخش با نام‌های «ایرج میرزا»، «بهار»، «عارف قزوینی»، «فرخی یزدی»، «میرزاده عشقی» و «نسیم شمال» را عرضه کرده است. هر بخش با معرفی کوتاه شاعر آغاز می‌شود و سپس گزیده‌ی سروده‌های او را در اختیار خواننده می‌گذارد. این معرفی‌ها زمینه‌ی آشنایی با دغدغه‌های اجتماعی و ویژگی‌های شعر هریک را فراهم می‌کند. عنوان فرعی این کتاب عبارت است از «شاعران منتخب، ایرج میرزا، ملک‌الشعرای بهار، عارف قزوینی، فرخی یزدی، میرزاده عشقی، نسیم شمال».

کتاب تکه ها؛ وطن تفاوت صداهای شاعران را در دل یک موضوع مشترک نشان داده است. ایرج میرزا از بدگمانی مردم به یکدیگر و منفعت‌طلبی انتقاد می‌کند. ملک‌الشعرا بهار دادگری و آگاهی را در کنار آبادانی کشور قرار می‌دهد. عارف قزوینی اندوه شخصی را چنان به سرنوشت ایران گره می‌زند که مرز میان درد عاشقانه و رنج عمومی کم‌رنگ می‌شود. فرخی یزدی آزادی را همراه با عدالت اجتماعی می‌خواهد و به زندگی دهقانان توجه دارد. میرزاده عشقی پریشانی کشور را با خشمی آشکار بیان می‌کند و نسیم شمال از فقر، بی‌پناهی و سستی در عمل سخن می‌گوید.

قالب گزیده به خواننده امکان می‌دهد بر تصویرها و پرسش‌های هر بیت مکث کند و برداشت شاعران از یک مفهوم را بسنجد. وطن در این شعرها همیشه موضوع ستایش نیست؛ سرزمینی است که دوست‌داشتن آن می‌تواند به اعتراض، سرزنش خود و مطالبه‌ی مسئولیت بینجامد. تصویرهایی از مادر، خانه، درخت و پیکر این مفهوم را از یک نام جغرافیایی به تجربه‌ای عاطفی نزدیک می‌کنند. کتاب تکه ها؛ وطن دلبستگی به خاک را جدا از وضعیت مردمی که در آن زندگی می‌کنند، ندانسته است.

چرا باید کتاب تکه ها؛ وطن را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تکه ها؛ وطن را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• گزیده‌های حاضر در این کتاب امکان مقایسه‌ی برداشت شش شاعر از وطن را فراهم می‌کند.
• شعرهای حاضر پیوند میهن‌دوستی با آزادی، دادگری و مسئولیت اجتماعی را نشان می‌دهد.
• معرفی‌های کوتاه شاعران شناختن زمینه‌ی فکری هریک از آن‌ها را ممکن کرده است.
• انتخاب ابیات مستقل، فرصتی برای مکث بر تصویرها و تعبیرهای شعر مشروطه فراهم می‌کند.

خواندن کتاب تکه ها؛ وطن را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

تکه ها؛ وطن به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به شعر معاصر ایران با درون‌مایه‌ی اجتماعی و ادبیات مربوط به مشروطه.
• خوانندگانی که به مفهوم ایران و احساس تعلق به سرزمین می‌اندیشند.
• دوستداران گزیده‌های شعر که مقایسه‌ی مضمون‌های مشترک در آثار چند شاعر را می‌پسندند.

بخشی از کتاب تکه ها؛ وطن

«میرزاده عشقی

میرزاده عشقی (هـ. ش ۱۲۷۳-۱۳۰۳)

سید محمدرضا کردستانی معروف به میرزاده عشقی شاعری خشمگین و آتشین‌خوی که زبان سرخش سر سبزش را به باد داد. دوران نوجوانی و جوانی میرزاده عشقی مقارن با پرالتهاب‌ترین دوران تاریخ معاصر بود. اتفاقات سیاسی و فجایع اجتماعی و معیشتی در آن زمان، پشت سر هم اتفاق می‌افتاد و قراردادهای ننگین بین‌المللی که امضا می‌شد، او را بسیار آشفته کرده بود.

او خسته از ریاکاری انگلستان و غیرقابل اعتماد بودن روس‌ها، شروع به سرودن اشعاری به‌غایت تند با چاشنی الفاظ رکیک کرد و در این راه از بیان هیچ انتقادی فروگذار نکرد.

او اوضاع اجتماعی را تا اندازه‌ای درک کرده بود و آگاهی‌بخشی به مردم را وظیفهٔ خود می‌دانست. در همین راستا روزنامهٔ قرن بیستم را راه انداخت. عشقی ایران را کشوری بدون آینده می‌دید و امیدی برای بهبودی اوضاع قائل نبود و شاید خشم و نفرت موجود در اشعارش هم از همین موضوع سرچشمه می‌گیرد.

او از فئودال‌ها و اشراف متنفر بود و صاحبان قدرت را بسیار نالایق می‌دانست و آن‌قدر آن‌ها را به باد انتقاد و استهزا گرفت که در عنفوان جوانی هدف گلولهٔ مزدوران وقت قرار گرفت و از دنیا رفت. مقبرهٔ او در قبرستان تاریخی ابن‌بابویهٔ شهرری است.

تیره‌سنگی سر هر مقبره‌ای کرده وطن

چون درختان بریده ز کمر در به چمن»