کتاب علم دینی از دیدگاه استاد جوادی آملی

کتاب علم دینی از دیدگاه استاد جوادی آملی نوشته یوسف آقازاده، نسبت میان شناخت علمی و معرفت دینی را از مسیر بررسی یک نظریه و نقد مبانی آن دنبال می‌کند. مسئله‌ی اصلی، تفاوت میان تأثیر باورهای دینی بر پیدایش فرضیه‌ها و نقش دین در داوری درباره‌ی اعتبار علمی آن‌هاست. نویسنده، دیدگاه جوادی آملی درباره‌ی جایگاه عقل در دین را در کنار نظریه‌های دیگر بررسی کرده است. انتشارات میراث شرق این کتاب را منتشر کرده است. مباحث این کتاب از تعریف علم و دین آغاز می‌شود و به ارزیابی امکان دینی‌دانستن علوم می‌رسد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب علم دینی از دیدگاه استاد جوادی آملی

کتاب علم دینی از دیدگاه استاد جوادی آملی پژوهشی در پیوند فلسفه‌ی علم و مباحث کلامی است. یوسف آقازاده، موضوع را صرفاً به موافقت یا مخالفت با اسلامی‌کردن علوم محدود نمی‌کند؛ نویسنده ابتدا می‌پرسد علم چه معنایی دارد، اعتبار روش علمی از کجا می‌آید و دین چه قلمرویی برای شناخت جهان ترسیم می‌کند. این پرسش‌ها زمینه‌ی بررسی ادعایی را فراهم می‌کنند که بر اساس آن، عقل در کنار نقل از ادله‌ی دین است و دانش حاصل از عقل نیز می‌تواند در گستره‌ی معرفت دینی قرار گیرد. بحث اصلی به تفاوت دو تلقی از علم بازمی‌گردد: علم به معنای گسترده‌ی آگاهی و شناخت یا علم به معنای دانشی که اعتبار گزاره‌هایش را از آزمون تجربی می‌گیرد. نویسنده نشان می‌دهد که انتخاب هریک از این تعریف‌ها، مسیر بحث درباره‌ی علم دینی را تغییر می‌دهد.
کتاب علم دینی از دیدگاه استاد جوادی آملی چهار فصل دارد. فصل «مبانی علم دینی» موضوعاتی مانند تقسیمات علم، تجربه‌ی علمی، روش‌شناسی، عینیت در علوم‌انسانی، چیستی دین، انتظار بشر از دین و زبان دین را در بر می‌گیرد. فصل «بررسی نظریات معاصر علم دینی» به رویکردهای حداکثری و حداقلی می‌پردازد و دیدگاه غزالی و نقدهای عبدالکریم سروش را مطرح می‌کند. فصل سوم به نظریه‌ی جوادی آملی اختصاص یافته است؛ جایگاه عقل، شرایط حجیت آن، قلمرو دین، تحلیل تعارض علم و دین و مبانی هستی‌شناختی این نظریه در این فصل بررسی می‌شوند. فصل چهارم، «ارزیابی نهایی نظریات علم دینی»، موضوعاتی مانند جهان‌بینی دینی، تجربه‌گرایی، تلقی ایدئولوژیک از علم و نقش فرهنگ را دنبال می‌کند. شیوه‌ی بررسی، توصیفی و تحلیلی است و پژوهش بر مطالعه‌ی منابع کتابخانه‌ای تکیه دارد. نویسنده میان گزارش دیدگاه‌ها و ارزیابی آن‌ها رفت‌وبرگشت می‌کند؛ بنابراین معرفی نظریه‌ی محوری به معنای پذیرش بی‌چون‌وچرای آن نیست. خواننده با مجموعه‌ای از اختلاف‌ها درباره‌ی روش، منبع شناخت و معیار اعتبار روبه‌رو می‌شود که پشت تعبیر مشترک علم دینی قرار دارند.

خلاصه کتاب علم دینی از دیدگاه استاد جوادی آملی

نویسنده‌ی کتاب علم دینی از دیدگاه استاد جوادی آملی، اختلاف بر سر علم دینی را از تعریف علم و نسبت مشاهده با نظریه آغاز می‌کند. ایده‌ی کلیدی، تفکیک مقام گردآوری از مقام داوری است: باور دینی می‌تواند منشأ انتخاب مسئله یا ساختن فرضیه باشد؛ اما این نقش به‌خودی‌خود اعتبار علمی فرضیه را تضمین نمی‌کند. دیدگاه جوادی آملی، عقل را در کنار نقل از ادله‌ی دین می‌داند و از این مسیر، دانش علمی را در قلمرو دین جای می‌دهد. آقازاده این ادعا را در ارتباط با روش تجربی، عینیت و حدود دین می‌سنجد. موضع مطرح‌شده‌ی نویسنده، امکان الهام‌گرفتن از گزاره‌های دینی برای پژوهش را می‌پذیرد؛ بااین‌حال داوری نهایی درباره‌ی فرضیه‌ها را به روش علمی وابسته می‌داند. نویسنده بر همین اساس، تعبیر دین علمی را به‌جای علم دینی پیش می‌کشد.

چرا باید کتاب علم دینی از دیدگاه استاد جوادی آملی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب علم دینی از دیدگاه استاد جوادی آملی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تفکیک منشأ پیدایش فرضیه از معیار تأیید آن، اختلاف اصلی موافقان و مخالفان را روشن می‌کند.
• بررسی جایگاه عقل و نقل، زمینه‌ی شناخت نظریه‌ی جوادی آملی را فراهم می‌کند.
• بحث عینیت در علوم‌انسانی، مسئله‌ی اعتبار روش‌های پیشنهادی را پیش می‌کشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب علم دینی از دیدگاه استاد جوادی آملی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان فلسفه‌ی علم و فلسفه‌ی دین که نسبت این دو حوزه را مطالعه می‌کنند.
• پژوهشگران علوم‌انسانی که به مسئله‌ی عینیت و روش علاقه دارند.
• خوانندگان علاقه‌مند به مبانی نظری اسلامی‌کردن علوم.