کتاب سلسله گنابادیه و مونسیه

کتاب سلسله گنابادیه و مونسیه (بررسی انتقادی تاریخ و افکار) نوشته رسول مزرئی، تاریخ دو شاخه از طریقت نعمت‌اللهیه را از مسیر اختلاف‌های جانشینی، زندگی اقطاب و جایگاه اجازه‌نامه‌ها بررسی می‌کند. مسئله‌ی اصلی این کتاب، نسبت میان ادعای پیوستگی یک سلسله و مدارکی است که برای اثبات این پیوستگی ارائه می‌شود. نویسنده در کنار معرفی چهره‌های مؤثر، عقاید و آیین‌های گنابادیه را نیز موضوع نقد قرار داده است. انتشارات خانه اندیشه زحل این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سلسله گنابادیه و مونسیه

کتاب سلسله گنابادیه و مونسیه نوشته رسول مزرئی، بررسی دو شاخه‌ی تصوف را در زمینه‌ی تاریخ طریقت نعمت‌اللهیه پیش می‌برد. نویسنده ابتدا شکل‌گیری این طریقت و انتقال مرکز فعالیت اقطاب به دکن را توضیح می‌دهد. او سپس بازگشت نمایندگان طریقت به ایران و اختلاف‌های مربوط به انتقال اختیار ارشاد را دنبال می‌کند. پرسش محوری این بررسی، چگونگی اثبات جانشینی است: آیا اجازه‌ی ارشاد همان اجازه‌ی قطبیت است؟ یک شیخ تا چه اندازه اختیار تعیین جانشین دارد؟ اختلاف میان روایت‌های تاریخی چگونه بر ادعای اتصال سلسله اثر می‌گذارد؟ مزرئی برای طرح این مسائل از منابع تاریخی و نوشته‌های افراد منسوب به این طریقت‌ها بهره گرفته است. نگاه انتقادی نویسنده، به‌ویژه در ارزیابی اجازه‌نامه‌ها و بررسی سازگاری ادعاهای جانشینی با ضوابط نقل‌شده از خود طریقت آشکار می‌شود. این موضع، چارچوب بحث را مشخص می‌کند؛ بنابراین نتیجه‌گیری‌های انتقادی باید به‌عنوان دیدگاه نویسنده خوانده شوند، نه داوری مورد توافق همه‌ی منابع تصوف.
کتاب سلسله گنابادیه و مونسیه چهار بخش دارد. بخش نخست با عنوان «سلسله نعمت‌اللهیه»، پیشینه‌ی تاریخی و انشعاب‌هایی مانند شمسیه، کوثریه و صفی علیشاهیه را معرفی می‌کند. بخش دوم، «سلسله نوربخشیه و گنابادیه»، به شرح زندگی و مناسبات اقطاب و مشایخ اختصاص دارد. معرفی منور علیشاه، مونس علیشاه، جواد نوربخش، سلطان محمد گنابادی و جانشینان او، مسیر تغییر نام‌ها و انتقال رهبری را روشن می‌کند. نویسنده همچنین نوربخشیه‌ی منشعب از نعمت‌اللهیه را از سلسله‌ی هم‌نام منشعب از کبرویه جدا کرده است. بخش سوم، «نقد و بررسی عقاید و آداب و رسوم سلسله گنابادیه»، موضوعاتی مانند ولایت اقطاب، فکر و ذکر را در کنار سلسله‌مراتب باطنی، خانقاه، جلسات فقری، آداب ورود به طریقه، مصافحه‌ی فقری و دیگ‌جوش قرار می‌دهد. بحث عقاید و آیین‌ها در این بخش بر گنابادیه متمرکز است. بخش چهارم نیز نمودار شجره‌نامه‌ی اقطاب نعمت‌اللهیه و انشعاب‌های این طریقت را در بر می‌گیرد. خواننده از خلال این ترتیب، ارتباط میان تاریخ اشخاص، اسناد جانشینی و سازمان درونی طریقت را دنبال می‌کند.

خلاصه کتاب سلسله گنابادیه و مونسیه

کتاب سلسله گنابادیه و مونسیه، اختلاف بر سر جانشینی را یکی از محورهای توضیح انشعاب‌های نعمت‌اللهیه قرار می‌دهد. نویسنده پس از شرح پیشینه‌ی طریقت، ادعاهای رقیب درباره‌ی انتقال مقام قطبیت را بررسی کرده است. اجازه‌نامه‌های منور علیشاه و سعادت علیشاه، تفاوت اختیار شیخ و قطب و مسئله‌ی ارتباط شاخه‌ی ایرانی با مرکز دکن، از موضوعات اصلی این بررسی هستند. شرح زندگی رهبران مونسیه و گنابادیه نیز نشان می‌دهد که نام‌گذاری شاخه‌ها چگونه با نام یا لقب اقطاب پیوند خورده است. نویسنده در ادامه، میان اعتقاد سلوکی و شیوه‌ی اجرای آیین‌ها تمایز می‌گذارد؛ برای نمونه، پذیرش یک عمل با چگونگی انجام‌دادن همان عمل یکسان نیست. دغدغه‌ی اصلی او، سنجیدن ادعاهای تاریخی و دینی این سلسله‌ها بر پایه‌ی منابع و معیارهایی است که در بحث نقل می‌کند.

چرا باید کتاب سلسله گنابادیه و مونسیه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سلسله گنابادیه و مونسیه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• پیشینه‌ی دو شاخه‌ی گنابادیه و مونسیه را در ارتباط با انشعاب‌های نعمت‌اللهیه معرفی می‌کند.
• تفاوت اجازه‌ی ارشاد، مقام شیخ و ادعای قطبیت را موضوع بررسی قرار می‌دهد.
• نام‌های متفاوت مونسیه و نوربخشیه را در مسیر جانشینی اقطاب توضیح می‌دهد.
• عقاید سلوکی را از آداب خانقاهی متمایز می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب سلسله گنابادیه و مونسیه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ تصوف و انشعاب‌های نعمت‌اللهیه.
• دانشجویانی که درباره‌ی جایگاه اقطاب و اسناد جانشینی مطالعه می‌کنند.
• خوانندگانی که خواهان آشنایی با نقدهای مطرح‌شده درباره‌ی عقاید و آیین‌های گنابادیه هستند.