کتاب فقه مطابق مذاهب پنج گانه

کتاب فقه مطابق مذاهب پنج گانه (جعفری، حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی) نوشته محمدجواد مغنیه، احکام مذاهب اسلامی را کنار یکدیگر قرار می‌دهد تا اشتراک‌ها و اختلاف‌های فقهی روشن‌تر شوند. نویسنده به‌جای شرح جداگانه‌ی هر مذهب، دیدگاه‌های مشترک را یک‌جا می‌آورد و موارد اختلاف را مشخص می‌کند. این کتاب ترجمه لطیف (عبداللطیف) راشدی است و انتشارات خانه اندیشه زحل این کتاب را منتشر کرده است. مباحث از طهارت و عبادات تا ازدواج، ارث و وقف امتداد دارند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فقه مطابق مذاهب پنج گانه

کتاب فقه مطابق مذاهب پنج گانه نوشته محمدجواد مغنیه، اثری در حوزه‌ی فقه تطبیقی است که آرای جعفری، حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی را موضوع‌به‌موضوع بررسی کرده است. نویسنده در پیشگفتار، پیوند عقل و دین، ضرورت بازماندن مسیر اجتهاد و پیامدهای تعصب مذهبی را توضیح می‌دهد. دغدغه‌ی او فراهم‌کردن امکان آشنایی با دیدگاه‌های مذاهب دیگر است؛ امکانی که اختلاف فتوا را از تقابل میان پیروان مذاهب جدا می‌کند. مغنیه اختلاف در تفسیر برخی تعبیرهای شرعی را اختلاف در فهم و استنباط می‌داند، نه لزوماً اختلاف در اصول و منابع. شیوه‌ی ارائه نیز تابع همین دغدغه است: آرای موافق دو یا چند مذهب در یک عبارت جمع می‌شوند و موارد اختلاف جداگانه مطرح می‌شوند. نویسنده توضیح داده است که تصمیم نخست او آوردن دلیل هر فتوا بود، اما در ادامه نقل خلاصه‌ی اقوال را برگزید. بنابراین، شرح گسترده‌ی آیات، روایت‌ها و استدلال‌ها جای خود را به معرفی حکم‌ها داده است؛ هرچند بعضی مباحث همچنان استدلال، ارجاع یا نقد نویسنده را در بر دارند. این انتخاب، تمرکز متن را بر شناخت نتیجه‌ی استنباط‌های فقهی نگه می‌دارد.
کتاب فقه مطابق مذاهب پنج گانه دو حوزه‌ی عمده‌ی عبادات و مباحث مربوط به خانواده، اموال و حقوق اشخاص را پوشش می‌دهد. بخش اول با عنوان عبادات آغاز می‌شود و موضوع‌هایی مانند طهارت، وضو، غسل، تیمم، نماز، روزه، زکات، خمس و حج را در بر می‌گیرد. عنوان‌هایی مانند «شک در طهارت و حدث»، «سهو و شک در نماز» و «نماز مسافر» نشان می‌دهند که بحث به تعریف عبادت‌ها محدود نیست و وضعیت‌های متفاوت مکلف را نیز دنبال می‌کند. مباحث دیگر شامل ازدواج، مهریه، نسب، نفقه، طلاق، عده، وصیت، ارث، وقف و محجوریت هستند. جزئیات احکام در این مجموعه اهمیت دارند؛ تفاوت میان شرط واجب‌شدن یک عمل و شرط صحیح‌بودن همان عمل، یا تفاوت میان پاک‌بودن و پاک‌کننده‌بودن، مسیر بحث را تعیین می‌کند. خواندن این مباحث تصویری از تنوع پاسخ‌های فقهی به پرسش‌های مشترک به دست می‌دهد. نویسنده همچنین اختلاف‌های درون یک مذهب را نادیده نمی‌گیرد و درباره‌ی فقه امامیه، موارد اجماع و دیدگاه مشهور در مسائل اختلافی را مبنای نقل معرفی کرده است.

خلاصه کتاب فقه مطابق مذاهب پنج گانه

کتاب فقه مطابق مذاهب پنج گانه بر این ایده استوار است که شناخت احکام اسلامی، از مقایسه‌ی پاسخ‌های مذاهب به مسائل مشترک بهره می‌برد. بحث طهارت نمونه‌ی روشنی از این مقایسه است: متن ابتدا مفهوم پاکی، حدث و نجاست را توضیح می‌دهد و سپس حکم انواع آب، نجاست‌ها و پاک‌کننده‌ها را نزد مذاهب بررسی می‌کند. معیارهایی مانند تغییر رنگ، بو یا طعم آب، مقدار آب و اتصال به سرچشمه، زمینه‌ی تفاوت فتواها را آشکار می‌کنند. همین شیوه در بررسی عوامل باطل‌شدن وضو ادامه می‌یابد؛ خواب، لمس و خروج خون در مذاهب مختلف حکم یکسانی ندارند. پیام محوری پیشگفتار نیز پرهیز از تعصب و گشودن مجال شناخت آرای دیگر است. نویسنده می‌خواهد حاصل استنباط‌ها را پیش چشم بگذارد تا اشتراک‌ها زیر سایه‌ی اختلاف‌ها پنهان نمانند و تفاوت فتواها نیز بدون بررسی، به تفاوت در اصل دین تعبیر نشوند.

چرا باید کتاب فقه مطابق مذاهب پنج گانه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فقه مطابق مذاهب پنج گانه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• آرای پنج مذهب درباره‌ی یک مسئله، کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.
• تمایز اصطلاح‌هایی مانند طاهر و مطهر در جریان بررسی احکام روشن می‌شود.
• نقل دیدگاه‌های مشترک، تشخیص محدوده‌ی واقعی اختلاف‌ها را آسان‌تر می‌کند.
• پیشگفتار، زمینه‌ای برای اندیشیدن درباره‌ی نسبت اجتهاد، عقل و تعصب مذهبی فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب فقه مطابق مذاهب پنج گانه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• طلاب و دانشجویانی که فقه تطبیقی مطالعه می‌کنند.
• خوانندگانی که خواهان شناخت تفاوت احکام مذاهب اسلامی هستند.
• علاقه‌مندان به مباحث اجتهاد و مناسبات فکری میان مذاهب.