کتاب الخصال (جلد اول)

کتاب الخصال (جلد اول) نوشته شیخ صدوق، مجموعه‌ای از احادیث درباره‌ی خصلت‌های پسندیده و نکوهیده، باورهای دینی و آداب زندگی است. نویسنده، روایت‌ها را براساس عددهای به‌کاررفته در محتوای آن‌ها کنار هم قرار داده است؛ بنابراین معیار هم‌نشینی احادیث، همیشه موضوع مشترک نیست. یک روایت ممکن است درباره‌ی دانش باشد و روایت بعدی از رفتار منصفانه با دیگران سخن بگوید. عبداللطیف راشدی ترجمه این کتاب را بر عهده داشته و انتشارات خانه اندیشه زحل این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب الخصال (جلد اول)

کتاب الخصال (جلد اول) حاصل گردآوری روایت‌هایی است که شیخ صدوق آن‌ها را بر پایه‌ی پیوند میان عدد و خصلت دسته‌بندی کرده است. نویسنده در مقدمه توضیح می‌دهد که پیشینیانش در رشته‌های گوناگون دانش کتاب نوشته‌اند، اما جای مجموعه‌ای درباره‌ی عددها و صفات پسندیده و نکوهیده را خالی دیده است. انگیزه‌ی او، فراهم‌کردن متنی سودمند برای جویندگان دانش و خیرخواهی و تقرب به خداوند بوده است. این جلد شش باب دارد و از روایت‌های مربوط به یک خصلت آغاز می‌شود و تا مجموعه‌های شش‌گانه پیش می‌رود. عنوان‌هایی مانند «نوعی از ستم»، «برترین قسمت دین»، «دو نعمت بر مردم پوشیده شده» و «شش خصلت از آثار جوانمردی است» گستره‌ی مطالب را نشان می‌دهند. متن عربی احادیث همراه با زنجیره‌ی راویان و ترجمه فارسی آمده است. این شیوه، هم محتوای سخن و هم مسیر نقل روایت را پیش چشم می‌گذارد. مقدمه‌ی مترجم نیز منطق این دسته‌بندی و غلبه‌ی مباحث اخلاقی را توضیح داده است.
کتاب الخصال (جلد اول) اخلاق را جدا از باور و رفتار اجتماعی مطرح نمی‌کند. مباحث توحید، پرهیز از گناه، ارزش دانش و رضایت الهی در کنار موضوعاتی مانند دوستی، مهمان‌نوازی، دادوستد و رعایت حق دیگران قرار گرفته‌اند. روایت آغازین، پرسشی درباره‌ی یگانگی خداوند در میانه‌ی جنگ جمل است؛ پاسخ نقل‌شده، معنای یکتایی را از شمارش عددی و همانندی با آفریدگان جدا می‌کند. حدیثی دیگر، درخواست راه‌گشودن سواره از پیاده را نمونه‌ای از ستم می‌داند. این فاصله میان بحث اعتقادی و یک برخورد روزمره، دامنه‌ی توجه مجموعه را آشکار می‌سازد. احادیث گاه کوتاه و حکمت‌آمیزند و گاه در قالب پرسش‌وپاسخ یا نقل یک موقعیت بیان شده‌اند. ترتیب عددی نیز باعث می‌شود خواندن هر باب به موضوعی واحد محدود نباشد. مخاطب در مسیر مطالعه، از احکام عبادت به مناسبات انسانی و از صفات درونی به مسئولیت‌های اجتماعی می‌رسد. موضوعاتی مانند مشورت، جایگاه دانا و دانش‌آموز، نکوهش دورویی و مراقبت از گفتار نیز در فهرست مطالب حضور دارند. حاصل، مواجهه با مجموعه‌ای از داوری‌های اخلاقی و آموزه‌های دینی در قالب روایت‌های مستقل است، نه دنبال‌کردن استدلالی پیوسته درباره‌ی یک مسئله.

خلاصه کتاب الخصال (جلد اول)

کتاب الخصال (جلد اول) صفات و رفتارهای انسان را در پیوند با ایمان، شناخت و رابطه با دیگران مطرح می‌کند. پیام شماری از احادیث این است که دینداری تنها در عبادت خلاصه نمی‌شود؛ پرهیز از گناه، دوستی با برادران دینی و خودداری از ستم نیز در ارزیابی رفتار جای دارند. روایت‌های آغازین، ارزش دانش را کنار بردباری قرار می‌دهند و برتری خواست خداوند بر خواهش شخصی را مطرح می‌کنند. باب‌های بعدی، سخنان را در گروه‌های دوتایی تا شش‌تایی گرد می‌آورند؛ از نعمت‌ها و نشانه‌های ایمان تا شرایط دوستی و آثار جوانمردی. دغدغه‌ی محوری مجموعه، شناساندن خصلت‌هایی است که در نگاه احادیث، رفتار انسان را به نیکی یا تباهی می‌کشانند. عددها ابزار تنظیم این آموزه‌ها هستند و موضوعات اعتقادی، اخلاقی و احکام را زیر یک شیوه‌ی مشترک گردآوری کنار هم قرار می‌دهند.

چرا باید کتاب الخصال (جلد اول) را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب الخصال (جلد اول) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• دسته‌بندی عددی، شیوه‌ای مشخص از گردآوری احادیث را نشان می‌دهد.
• همراهی متن عربی، سند روایت و ترجمه فارسی، امکان مراجعه به اجزای هر حدیث را فراهم می‌کند.
• نمونه‌های رفتار روزمره، زمینه‌ی تأمل درباره‌ی حق دیگران و انصاف را فراهم می‌کنند.
• تنوع مطالب، پیوند اخلاق با اعتقادات و عبادات را آشکار می‌سازد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب الخصال (جلد اول) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به احادیث اخلاقی و مجموعه‌های روایی شیعه.
• خوانندگانی که خواهان آشنایی با شیوه‌ی گردآوری احادیث در آثار شیخ صدوق هستند.
• مخاطبانی که درباره‌ی پیوند باور دینی با رفتار فردی و اجتماعی مطالعه می‌کنند.