کتاب الخصال (جلد دوم)

کتاب الخصال (جلد دوم) نوشته شیخ صدوق، مجموعه‌ای از احادیث درباره‌ی اخلاق، عبادت، باورهای دینی و روابط میان مردم است که روایت‌هایش براساس عدد دسته‌بندی شده‌اند. این جلد از باب هفتم آغاز می‌شود و از ویژگی‌های مؤمن تا حقوق دیگران و آداب زندگی را در بر می‌گیرد. یکی از موضوع‌های قابل‌توجه این کتاب، رعایت تفاوت توان و ظرفیت انسان‌ها در تکالیف دینی است؛ موضوعی که در کنار سفارش‌های عبادی مطرح شده است. عبداللطیف راشدی ترجمه این کتاب را بر عهده داشته و انتشارات خانه اندیشه زحل این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب الخصال (جلد دوم)

کتاب الخصال (جلد دوم) اثر شیخ صدوق، احادیث را بر پایه‌ی تعداد خصلت‌ها، حقوق، دستورها یا موضوع‌های مطرح‌شده در هر روایت کنار یکدیگر قرار داده است. این جلد با باب هفتم شروع می‌شود و ترتیب عددی را در باب‌های هشتم تا نوزدهم و سپس مجموعه‌های بیستم، سی‌ام، چهلم و عددهای بالاتر ادامه می‌دهد. بنابراین، تقسیم‌بندی مطالب تنها بر موضوع استوار نیست؛ عدد نیز مبنای جای‌گرفتن روایت‌ها در باب‌هاست. عنوان‌هایی مانند «مؤمن بر مؤمن هفت حق دارد»، «حقوق دانشمندان شانزده ویژگی دارد» و «پنجاه خصلت از صفات مؤمن است» نمونه‌هایی از این شیوه‌اند. متن احادیث همراه با زنجیره‌ی راویان و ترجمه‌ی فارسی آمده است. بعضی موضوع‌ها نیز از چند طریق نقل شده‌اند و خواننده می‌تواند صورت‌های نزدیک یک روایت را کنار یکدیگر ببیند. شیخ صدوق گاهی پس از نقل حدیث، توضیحی درباره‌ی معنای دستور داده است؛ برای نمونه، سفارش به خواندن دو سوره در موقعیت‌های معین را مستحب دانسته و از واجب‌بودن جدا کرده است. این توضیح‌ها نشان می‌دهند که متن، افزون‌بر گردآوری روایت‌ها، گاه به روشن‌کردن حدود معنای دستورها نیز توجه داشته است.
کتاب الخصال (جلد دوم) دامنه‌ای از رفتار شخصی تا مسئولیت اجتماعی را پوشش می‌دهد. احکام نماز، روزه و زکات در کنار فضیلت‌های پیامبر و خاندان او، نشانه‌های تقوا، آداب معاشرت و توصیف‌های مربوط به قیامت قرار گرفته‌اند. فهرست همچنین عنوان‌هایی درباره‌ی روزهای هفته، خوراکی‌ها، مسواک و حقوق دانشمندان دارد. این تنوع، فضای مجموعه را از پندهای صرفاً اخلاقی گسترده‌تر می‌کند. روایت‌های اخلاقی اغلب رفتارهای معینی را موضوع قرار می‌دهند: مهار خشم، نگه‌داشتن زبان، پرهیز از افشای راز و دوری از سرزنش شتاب‌زده. بخش دیگری از مطالب، نسبت دانش و مسئولیت را بررسی کرده است؛ دانش‌اندوزی در کنار آموزش‌دادن به دیگران و پرهیز از استفاده‌ی سلطه‌جویانه از دانش مطرح می‌شود. خواندن این مجموعه، آشنایی با پیوند میان اعتقاد، عبادت و رفتار روزمره را فراهم می‌کند. لحن روایت‌ها نیز یکسان نیست؛ پرسش‌وپاسخ، وصیت، حکایت و بیان فهرست‌وار خصلت‌ها در کنار هم دیده می‌شوند.

خلاصه کتاب الخصال (جلد دوم)

کتاب الخصال (جلد دوم) تصویری از وظایف و ویژگی‌های انسان مؤمن را در قالب مجموعه‌های عددی عرضه می‌کند. روایت‌ها، ایمان را به انجام عبادت محدود نمی‌کنند؛ کسب حلال، سلامت باطن، انصاف، بخشندگی و جلوگیری از آزار دیگران نیز در شمار نشانه‌های ایمان آمده‌اند. حقوق متقابل مؤمنان، موضوع دیگری است که از دوستی قلبی فراتر می‌رود و رسیدگی به نیازهای مالی، عیادت بیمار و حفظ آبروی دیگران را در بر می‌گیرد. روایت مربوط به سهم‌های ایمان نیز تفاوت ظرفیت انسان‌ها را مطرح می‌کند و تحمیل تکلیف بیش از توان را موجب دورشدن از دین می‌داند. هشدار درباره‌ی دانشمندانی که دانش را پنهان می‌کنند یا نقد را نمی‌پذیرند، بُعد دیگری از مطالب است. احادیث عبادی و اعتقادی نیز در کنار این موضوع‌ها، دستورها، فضیلت‌ها و پاداش‌های اعمال را بیان کرده‌اند.

چرا باید کتاب الخصال (جلد دوم) را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب الخصال (جلد دوم) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• دسته‌بندی عددی، شیوه‌ای مشخص برای مرور مجموعه‌های حدیثی فراهم می‌کند.
• روایت‌های حقوق متقابل، مسئولیت دینی در قبال نیاز و آبروی دیگران را توضیح می‌دهند.
• حکایت تفاوت سهم‌های ایمان، موضوع مدارا و پرهیز از تحمیل تکلیف را روشن می‌کند.
• توضیح‌های مؤلف، نمونه‌هایی از تمایز میان سفارش مستحب و دستور واجب ارائه می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب الخصال (جلد دوم) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به مجموعه‌های حدیثی شیعه و شیوه‌های دسته‌بندی روایت‌ها.
• خوانندگانی که پیوند اخلاق فردی و حقوق اجتماعی در تعالیم دینی را دنبال می‌کنند.
• مطالعه‌کنندگانی که به احادیث مربوط به عبادت، آداب معاشرت و مسئولیت دانشمندان علاقه دارند.