کتاب افتنگ

کتاب افتنگ نوشته مصطفی گیلانی، داستان کشمکش بر سر آب در دو روستای همسایه است؛ کشمکشی که به خانه، مدرسه، دوستی‌ها و دلبستگی‌های نوجوانان راه پیدا می‌کند. غلامعلی، مشهور به قلو، شاگرد یک مقنی است و انتقال آب چشمه‌ی روستایش را تهدیدی برای زندگی مردم می‌بیند. پدر و برادر او اما درباره‌ی چگونگی مواجهه با این تصمیم، نظر دیگری دارند. انتشارات هفت اقلیم هنر این کتاب را منتشر کرده است. مسئله‌ی اصلی فقط کم‌آبی نیست؛ تفاوت قدرت و امکانات، سوءظن‌های قدیمی و میل به اثبات خود نیز در ماجرا سهم دارند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب افتنگ

کتاب افتنگ اثر مصطفی گیلانی، رمانی اجتماعی در فضای روستاهای منطقه‌ی میان‌رود است. دو آبادی آلیون و دیلادین در مرکز این جغرافیا قرار دارند؛ همسایه‌هایی که نزدیکی‌شان مانع رقابت، طعنه و بدگمانی نشده است. چشمه‌ی آلیون و قنات کم‌آب دیلادین، اختلافی را شکل می‌دهند که به تقسیم امکانات و نفوذ خانواده‌ها گره خورده است. نویسنده، زندگی مردم را از خلال کار کشاورزی، دامداری، آب‌آوردن، رسیدگی به قنات و رفت‌وآمدهای مدرسه نشان می‌دهد. طبیعت در این فضا صرفاً منظره نیست؛ میزان آب، مسیر جوی‌ها و وضعیت زمین‌ها بر تصمیم‌ها و مناسبات مردم اثر می‌گذارند. عنوان رمان نیز معنایی دوپهلو دارد: افتنگ هم به فتنه‌گری و پیله‌ی دعوا اشاره دارد و هم به انبانی که می‌تواند جای درد یا درمان باشد. این دوگانگی، زمینه‌ای برای شناخت رفتار قلو فراهم می‌کند؛ نوجوانی که دفاع از حق را ضروری می‌داند اما خشم و شتابش، اطرافیان را نیز گرفتار می‌کند. راوی سوم‌شخص، ضمن شرح رفتار جمعی مردم، به احساسات، خاطرات و تردیدهای این شخصیت نزدیک می‌شود و فاصله‌ی میان ظاهر جسور و ترس‌های درونی او را نشان می‌دهد.
کتاب افتنگ، در کنار اختلاف بر سر منابع، تفاوت برداشت اعضای یک خانواده از احترام، مسئولیت و حق‌خواهی را پیش می‌کشد. قباد، پدر خانواده، به حفظ حرمت و پیگیری قانونی اهمیت می‌دهد. قادر، برادر بزرگ‌تر، امکان گرفتن خدمات و امکانات را در محاسباتش دخالت می‌دهد. غزاله نیز صرفاً همراه برادرش نیست؛ او نظر می‌دهد، اعتراض می‌کند و برای آینده‌ی خود تصورهایی دارد. حوا، مادر خانواده، میان بیماری، کارهای خانه و نگرانی برای فرزندان حضور دارد. گفت‌وگوهای محلی، لقب‌ها، شوخی‌ها و تعبیرهای مردم، فضای اجتماعی آبادی‌ها را می‌سازند. طنز گاه از دل تفاخر، تعارف یا رفتار متناقض شخصیت‌ها بیرون می‌آید و در کنار خشونت و تحقیر قرار می‌گیرد. روایت همچنین تجربه‌ی نوجوانی را از مسیر دوستی، شرم، کنجکاوی و کشش عاطفی دنبال می‌کند. خاطره‌ی صدای آب و حضور مادر، وجهی آسیب‌پذیر از قلو را آشکار می‌سازد که در دعواهای عمومی کمتر دیده می‌شود. توجه به این جزئیات، مسئله‌ی آب را به احساس امنیت، تعلق به خانه و نگرانی از ازدست‌دادن جایگاه پیوند می‌دهد.

خلاصه داستان افتنگ

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
قلو همراه ابوالحسن، مقنی سالخورده، برای بهبود وضعیت قنات دیلادین کار می‌کند. خبر تصمیم مسئولان برای لوله‌کشی آب چشمه‌ی آلیون به دیلادین، او را به مخالفت می‌کشاند. قلو معتقد است آب برای زمین‌های روستای خودش هم کافی نیست. پدر و برادرش می‌خواهند موضوع را از مسیر مذاکره پیش ببرند اما مشاجره‌ی او و وحید حمزه‌ای به درگیری می‌رسد. اختلاف به خانواده‌ی برمکی و رفت‌وآمدهای روزانه‌ی فرزندان سرایت می‌کند. قلو در مدرسه نیز مقابل تحقیر دوستش بهادرو می‌ایستد و گرفتار برخورد دیگری می‌شود. دوستی این دو نوجوان در فضای تهدید و رقابت معنا پیدا می‌کند. هم‌زمان، بازشدن یک ساندویچی و آشنایی قلو با ناهید، دختر صاحب مغازه، پای دلبستگی و رازهای تازه‌ای را به زندگی او باز می‌کند. کتاب افتنگ این مسیرها را کنار هم دنبال می‌کند.

چرا باید کتاب افتنگ را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب افتنگ را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• اختلاف بر سر آب، پیوند منابع طبیعی، نفوذ محلی و تقسیم امکانات را نشان می‌دهد.
• شخصیت قلو، زمینه‌ای برای اندیشیدن به مرز حق‌خواهی و خشونت فراهم می‌کند.
• گفت‌وگوها و جزئیات کار روزانه، مناسبات اجتماعی آبادی‌ها را ملموس می‌کنند.
• حضور دوستی و دلبستگی در کنار رقابت‌های روستایی، تجربه‌ی نوجوانی شخصیت‌ها را گسترش می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب افتنگ به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌های اجتماعی با فضای روستایی.
• خوانندگانی که به مسئله‌ی آب و نابرابری در تقسیم امکانات توجه دارند.
• دوستداران داستان‌های نوجوانی، دوستی و تعارض میان نسل‌ها.
• مخاطبانی که از گفت‌وگوهای محلی و طنز آمیخته به تنش لذت می‌برند.