کتاب بررسی بیع وقف از دیدگاه فقه و حقوق

کتاب بررسی بیع وقف از دیدگاه فقه و حقوق نوشته فهیمه ملک زاده، مسئله‌ی فروش مالی را بررسی می‌کند که اصل بر حفظ و انتقال‌ناپذیری آن است. نویسنده بحث را از تعریف وقف و شرایط تحقق آن آغاز کرده است تا زمینه‌ی بررسی استثناهای ممنوعیت فروش فراهم شود. پرسش اصلی این است که خرابی موقوفه، کاهش منفعت یا اختلاف میان بهره‌مندان، در چه شرایطی می‌تواند فروش را مجاز کند. انتشارات دبیزش این کتاب را منتشر کرده است. مباحث کتاب، دیدگاه‌های فقهی، به‌ویژه نظر شیخ مرتضی انصاری را در کنار مقررات قانون مدنی قرار می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بررسی بیع وقف از دیدگاه فقه و حقوق

کتاب بررسی بیع وقف از دیدگاه فقه و حقوق نوشته فهیمه ملک زاده، وقف را در پیوند میان هدف خیرخواهانه‌ی واقف و قواعد حاکم بر اموال بررسی کرده است. نویسنده ابتدا معنای حبس عین و اختصاص منافع را توضیح می‌دهد؛ دو مفهومی که فهم محدودیت فروش مال وقفی به شناخت آن‌ها وابسته است. بحث اصلی فقط این نیست که مالی قابلیت معامله دارد یا ندارد، بلکه حفظ مقصود واقف و حقوق بهره‌مندان نیز اهمیت پیدا می‌کند. نویسنده برای طرح این مسئله، متن و ترجمه‌ی مبحث بیع وقف از مکاسب شیخ مرتضی انصاری را همراه با تقریرات درس ابوالقاسم گرجی، اصطلاحات مرتبط و مباحث قانونی آورده است. مقایسه‌ی نظرها نشان می‌دهد که اختلاف در تعریف یک مفهوم، مانند حبس، چگونه می‌تواند بر نتیجه‌ی حقوقی فروش اثر بگذارد. برخی دیدگاه‌ها صرف جواز فروش را با بقای وقف ناسازگار می‌دانند، در‌حالی‌که برخی دیگر، خود معامله را موجب پایان‌یافتن وضعیت وقفی می‌شمارند. این تفاوت، یکی از زمینه‌های استدلال در بحث است.
کتاب بررسی بیع وقف از دیدگاه فقه و حقوق در سه بخش اصلی، از کلیات وقف به مسئله‌ی بیع و نظرهای دیگر مذاهب می‌رسد. عنوان‌هایی مانند «ارکان وقف»، «شرایط مال موقوفه»، «وقف عقد است یا ایقاع؟»، «موارد فروش وقف در قانون مدنی» و «بیع وقف در انظار دیگر مذاهب» دامنه‌ی مباحث را نشان می‌دهند. مقدمه نیز فرهنگ وقف را به خدمت بدون چشم‌داشت پیوند می‌زند و نمونه‌هایی از تنوع مصارف موقوفات نقل می‌کند. مباحث فقهی و حقوقی، شرایط واقف، ویژگی‌های مال، وضعیت موقوف‌علیه و نقش قبول را توضیح داده‌اند. بحث وقف مال مشاع نیز نشان می‌دهد که موضوع به اموال مستقل محدود نیست. نویسنده سپس میان خرابی کامل، کاهش منفعت و احتمال آسیب تفاوت می‌گذارد و جایگاه شرط واقف و اختلاف بهره‌مندان را بررسی می‌کند. شیوه‌ی ارائه، متکی بر تعریف اصطلاحات، نقل اقوال و سنجش دلیل‌هاست؛ بنابراین آشنایی مقدماتی با حقوق مدنی و فقه معاملات، پیگیری جزئیات را آسان‌تر می‌کند. خواننده از خلال این مباحث، با فاصله‌ی میان اصل ممنوعیت فروش و احراز شرایط استثنایی آشنا می‌شود؛ فاصله‌ای که اجازه نمی‌دهد هر کاهش سود یا هر اختلافی، به‌تنهایی دلیل کافی برای فروش تلقی شود.

خلاصه کتاب بررسی بیع وقف از دیدگاه فقه و حقوق

کتاب بررسی بیع وقف از دیدگاه فقه و حقوق از یک تعارض حقوقی آغاز می‌کند: وقف برای ماندگاری اصل مال شکل می‌گیرد، اما حفظ همان مال گاهی دیگر منفعت موردنظر را تأمین نمی‌کند. نویسنده توضیح می‌دهد که بررسی امکان فروش، به شناخت ماهیت وقف، حدود مالکیت و شرایط بهره‌برداری وابسته است. خرابی جبران‌ناپذیر، ناچیزشدن منفعت و اختلاف شدیدی که خطر تلف مال یا جان را در پی دارد، از وضعیت‌های مطرح‌شده‌اند. بحث مهم دیگر، تفاوت میان اطمینان به وقوع خرابی و صرف احتمال آن است؛ احتمال آسیب، به‌تنهایی مجوز کنارگذاشتن منع فروش نیست. مسئله‌ی تبدیل موقوفه نیز اهمیت دارد، زیرا خرید مال جایگزین می‌تواند استمرار انتفاع را ممکن کند. ایده‌ی محوری این کتاب، بررسی استثناها بدون نادیده‌گرفتن هدف واقف و حقوق طبقات بعدی بهره‌مندان است. نویسنده این مسائل را از مسیر مقایسه‌ی استدلال‌های فقهی و مقررات قانون مدنی دنبال کرده است.

چرا باید کتاب بررسی بیع وقف از دیدگاه فقه و حقوق را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بررسی بیع وقف از دیدگاه فقه و حقوق را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تعریف حبس عین و تسبیل منفعت، مبنای محدودیت انتقال موقوفه را روشن می‌کند.
• مقایسه‌ی اقوال فقهی و مواد قانونی، زمینه‌ی شناخت اختلاف استدلال‌ها را فراهم می‌سازد.
• تفکیک خرابی، کاهش منفعت و احتمال آسیب، به فهم دقیق‌تر استثناهای فروش کمک می‌کند.
• بحث تبدیل موقوفه، حقوق بهره‌مندان بعدی را نیز در نظر می‌گیرد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب بررسی بیع وقف از دیدگاه فقه و حقوق به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان حقوق که مباحث اموال و وقف را مطالعه می‌کنند.
• پژوهشگران فقه معاملات که به استدلال‌های جواز فروش موقوفه علاقه دارند.
• متولیان موقوفات که خواهان شناخت مبانی فقهی و قانونی محدودیت انتقال اموال وقفی هستند.