کتاب ارتباط علمی

کتاب ارتباط علمی: نیاز اطلاعاتی و رفتار اطلاع‌یابی نوشته محمدرضا داورپناه، رابطه‌ی میان گردش دانش در جامعه‌ی علمی و جستجوی اطلاعات را بررسی می‌کند. نویسنده علم را حاصل فعالیتی جمعی می‌داند که رشدش به مبادله، نقد و استفاده از یافته‌های دیگران وابسته است. پرسش اصلی این است که اطلاعات چگونه میان پژوهشگران جریان پیدا می‌کند و چه عواملی دسترسی به اطلاعات مورد نیاز را شکل می‌دهد. انتشارات دبیزش این کتاب را منتشر کرده است. مباحث از مجراهای رسمی و غیررسمی ارتباط آغاز می‌شوند و به نیاز اطلاعاتی، الگوهای اطلاع‌یابی و ارزیابی ربط می‌رسند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ارتباط علمی

کتاب ارتباط علمی: نیاز اطلاعاتی و رفتار اطلاع‌یابی، فرایند انتقال اطلاعات را در پیوند با روابط میان دانشمندان، نهادهای پژوهشی، ناشران و کتابخانه‌ها توضیح می‌دهد. محمدرضا داورپناه ارتباط علمی را صرفاً انتشار نتیجه‌ی پژوهش نمی‌داند؛ تولید، ارزیابی، سازماندهی، توزیع، نگهداری و استفاده از اطلاعات نیز در این فرایند جای دارند. نویسنده دو هدف را دنبال کرده است: جلب توجه جامعه‌ی کتابداری و اطلاع‌رسانی به ابعاد ارتباط علمی و فراهم‌کردن متنی مقدماتی برای درس رفتار اطلاع‌یابی و برخی درس‌های تحصیلات تکمیلی. این کتاب در سه بخش و نه فصل تنظیم شده است. بخش نخست، ارتباط علمی و جامعه‌ی علمی را موضوع بررسی قرار می‌دهد و چهار فصل را به ارتباط علمی و رشد علم، تحقیق، الگوی ارتباط علمی و جایگاه استناد در فعالیت‌های علمی اختصاص می‌دهد. بحث استناد از شمارش ارجاع‌ها فراتر می‌رود و دلایل استناد، آسیب‌شناسی استنادها و نسبت نظام‌های استنادی با نظریه‌های حقیقت را نیز دربرمی‌گیرد. نویسنده همچنین تفاوت انتشار رسمی و تماس‌های شخصی را شرح می‌دهد تا نقش هریک در انتقال یافته‌ها و شکل‌گیری شبکه‌های علمی روشن شود.
کتاب ارتباط علمی: نیاز اطلاعاتی و رفتار اطلاع‌یابی در بخش دوم، طی چهار فصل، پیوند جهان دانش و بازیابی اطلاعات را دنبال می‌کند. تفاوت نیاز و خواست، انواع نیاز اطلاعاتی، عوامل پدیدآورنده‌ی نیاز و رفتار اطلاع‌یابی از موضوعات این بخش هستند. الگوهای ویلسون، الیس، فرایند جستجوی کولثاو و معنایابی دروین نیز در همین بخش بررسی می‌شوند. بخش سوم یک فصل دارد و مفهوم ربط را از سه جهتِ ماهیت، ارزیابی و سطوح و ابعاد توضیح می‌دهد. این ترتیب، بحث را از گردش اطلاعات در جامعه‌ی علمی به مسئله‌ی جستجو و سپس سنجش ارتباط اطلاعات با نیاز می‌رساند. مباحث نشر الکترونیکی نیز به فرصت‌های دسترسی محدود نمی‌مانند؛ هزینه‌ی منابع، مجوزهای استفاده، حق مؤلف، داوری و نگهداری مدارک دیجیتالی در کنار دسترسی آزاد، خودآرشیوی و مخازن مؤسسه‌ها مطرح شده‌اند. این کتاب میان امکانات فنی انتشار و شرایط واقعی بهره‌برداری از اطلاعات تمایز می‌گذارد و موانع اقتصادی، سازمانی و فرهنگی را در توضیح ارتباط علمی دخیل می‌داند.

خلاصه کتاب ارتباط علمی

دانش زمانی در رشد علم سهم پیدا می‌کند که از محدوده‌ی دانسته‌های شخصی فراتر برود و در معرض استفاده، نقد و داوری دیگران قرار بگیرد. کتاب ارتباط علمی: نیاز اطلاعاتی و رفتار اطلاع‌یابی این ایده را مبنای توضیح گردش اطلاعات قرار می‌دهد. مقاله‌ها و دیگر مجراهای رسمی، امکان ثبت و عرضه‌ی یافته‌ها را فراهم می‌کنند؛ تماس‌های شخصی و شبکه‌های غیررسمی نیز در انتقال سریع اندیشه‌ها و دانش مدون‌نشده نقش دارند. پژوهشگر در این شبکه صرفاً دریافت‌کننده‌ی اطلاعات نیست؛ نیاز او، شرایط جستجو و شیوه‌ی ارزیابی نتایج نیز اهمیت دارند. مباحث نیاز اطلاعاتی و الگوهای اطلاع‌یابی، مسیر بررسی این رابطه را ادامه می‌دهند. مفهوم ربط نیز مسئله‌ی تناسب اطلاعات بازیابی‌شده با مشکل اطلاعاتی را پیش می‌کشد. پیام محوری این کتاب، ضرورت درک هم‌زمان سازوکارهای اجتماعی ارتباط، رفتار جستجوگر و موانع دسترسی است؛ افزایش منابع به‌تنهایی به معنای تأمین نیاز اطلاعاتی نیست.

چرا باید کتاب ارتباط علمی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ارتباط علمی: نیاز اطلاعاتی و رفتار اطلاع‌یابی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• خواننده نقش متفاوت مجراهای رسمی و شبکه‌های غیررسمی را در گردش دانش می‌شناسد.
• مباحث نیاز اطلاعاتی، رفتار جستجو و ربط در ارتباط با یکدیگر بررسی می‌شوند.
• الگوهای شناخته‌شده‌ی اطلاع‌یابی در کنار مبانی ارتباط علمی معرفی شده‌اند.
• بررسی هزینه، مالکیت و داوری، محدودیت‌های دسترسی الکترونیکی را روشن می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب ارتباط علمی: نیاز اطلاعاتی و رفتار اطلاع‌یابی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان تحصیلات تکمیلی کتابداری و اطلاع‌رسانی که رفتار اطلاع‌یابی را مطالعه می‌کنند.
• کتابداران و متخصصان اطلاع‌رسانی علاقه‌مند به شناخت نیازهای اطلاعاتی.
• پژوهشگران علاقه‌مند به شبکه‌های علمی، استناد و مسائل دسترسی به منابع.