کتاب بازیگر بی خویشتن

کتاب بازیگر بی خویشتن نوشته لویی ژووه، پرسشی اساسی را در مرکز بحث درباره‌ی بازیگری قرار می‌دهد: بازیگر چگونه از بدن، صدا، حافظه و احساس خود استفاده می‌کند، بی‌آنکه روی صحنه فقط خودش را تکرار کند؟ ژووه از تجربه‌ی تمرین، اجرا و آموزش آغاز می‌کند تا رابطه‌ی بازیگر با نقش، نویسنده و تماشاگر را بررسی کند. چیا قصریان این کتاب را ترجمه کرده است و انتشارات افراز این کتاب را منتشر کرده است. بی‌خویشتنی در این بحث، ازدست‌دادن آگاهی نیست؛ کنارزدن عادت‌ها و خودنمایی برای مجال‌دادن به شخصیت است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بازیگر بی خویشتن

کتاب بازیگر بی خویشتن مجموعه‌ای از یادداشت‌ها، خاطرات، گفت‌وگوها و تأملات لویی ژووه درباره‌ی تجربه‌ی حضور روی صحنه است. نویسنده به‌جای ارائه‌ی دستورهایی قطعی برای اجرای نقش، دشواری‌های حرفه‌ای را بررسی می‌کند که ابزار اصلی هنرمند در این حرفه، وجود خود اوست. بدن، صدا، حساسیت و تخیل برای بازیگر ضروری‌اند؛ اما همین امکانات می‌توانند او را در دام عادت و رضایت از خویش نگه دارند. ژووه این تناقض را از درون تجربه‌ی کار می‌شناسد. او گاهی پس از اجرا به اتاق گریم بازمی‌گردد تا حس‌هایی را ثبت کند که هنوز اثرشان بر جسم و ذهنش باقی است. یادداشت‌برداری برای او هم وسیله‌ی بررسی اجراست و هم کوششی برای فاصله‌گرفتن از تأثیر نقش. لحن پرسشگر متن نیز از همین وضعیت می‌آید: نویسنده تجربه می‌کند، درباره‌ی تجربه‌اش می‌نویسد و دوباره اعتبار توضیح خود را زیر سؤال می‌برد. مقدمه‌ی مترجم نیز مفهوم بی‌خویشتنی را در نسبت با آگاهی، فروتنی و انضباط هنری توضیح داده است.
کتاب بازیگر بی خویشتن در فهرست خود ۱۶ عنوان اصلی دارد؛ از جمله پیشگفتار، به یاد ژان لویی، پرس‌وجوها درمورد تئاتر، رسالت، کنسرواتوار، آمادگی برای بازی، کشف خود و شخصیت و متن و بازی. این عنوان‌ها دامنه‌ی بحث را از انگیزه‌ی ورود به حرفه تا رابطه‌ی بازیگر با شخصیت نشان می‌دهند. خاطره و گفت‌وگو در کنار بحث‌های مربوط به رفتار بازیگر قرار گرفته‌اند تا مسئله‌ی اجرا صرفاً به بیان و حرکت محدود نماند. تماشاگر نیز در اندیشه‌ی ژووه حضوری تعیین‌کننده دارد؛ سکوت، توجه و آمادگی او بخشی از اتفاق روی صحنه‌اند. نویسنده همچنین نسبت تئاتر با سینما را از منظر مسئولیت حرفه‌ای بازیگر بررسی کرده است. دفاع او از سنت، دعوت به تقلید ظاهر اجراهای گذشته نیست؛ او به‌دنبال شناخت مهارت‌ها و نگرش‌هایی است که امکان زنده‌ماندن این هنر را فراهم می‌کنند. دغدغه‌ی آزادی ذهن تماشاگر نیز به همین بحث پیوند می‌خورد. ژووه نگران هنری است که به محصولی استاندارد تبدیل شود و استقلال قضاوت مخاطب را نادیده بگیرد. این کتاب از چنین منظری، بحث درباره‌ی فن بازیگری را به پرسش‌هایی درباره‌ی تعهد، بخشندگی و جایگاه اجتماعی اجرا گسترش می‌دهد.

خلاصه کتاب بازیگر بی خویشتن

کتاب بازیگر بی خویشتن بر فاصله‌ی میان میل به دیده‌شدن و مسئولیت اجرای نقش مکث می‌کند. بازیگر ممکن است کارش را با لذت تقلید، جلب تأیید یا آرزوی دیگری‌بودن آغاز کند؛ اما ماندن در همین نقطه، اجرای او را به نمایش خود بدل می‌کند. ژووه عبور از این وضعیت را در تمرین، توجه و شیوه‌ی استفاده از خویش جست‌وجو می‌کند. بازیگر باید شور اجرا را تجربه کند و هم‌زمان توان مهار و هدایت ابزارهایش را نگه دارد. شخصیت نه از حذف کامل بازیگر پدید می‌آید و نه از رهاکردن بی‌قید احساسات شخصی. متن، حضور همکاران و مشارکت تماشاگر نیز در شکل‌گیری تجربه‌ی نمایشی سهم دارند. دغدغه‌ی اصلی نویسنده، یافتن تعادلی دشوار است: بازیگر چگونه می‌تواند خود را در اختیار اجرا بگذارد، بدون اینکه آگاهی حرفه‌ای‌اش را از دست بدهد؟

چرا باید کتاب بازیگر بی خویشتن را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بازیگر بی خویشتن را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت میان ساختن شخصیت و تکرار عادت‌های شخصی بازیگر را بررسی می‌کند.
• یادداشت‌های پس از اجرا، دشواری ثبت و تحلیل تجربه‌ی صحنه را نشان می‌دهند.
• بحث درباره‌ی تماشاگر، سهم توجه و باور مخاطب در اجرا را روشن می‌کند.
• تأملات ژووه، پیوند مهارت حرفه‌ای با مسئولیت در برابر متن و نقش را توضیح می‌دهند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب بازیگر بی خویشتن به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• هنرجویان بازیگری که درباره‌ی رابطه‌ی خود با نقش سؤال دارند.
• بازیگران و مدرسانی که به بررسی تجربه‌ی تمرین و اجرا علاقه‌مندند.
• پژوهشگران تئاتر که مسئله‌ی اخلاق حرفه‌ای و مشارکت تماشاگر را دنبال می‌کنند.