کتاب دایرة المعارف تشیع (جلد شانزدهم)

کتاب دایرة المعارف تشیع (جلد شانزدهم) جلد پایانی مجموعه‌ای دانشنامه‌ای درباره‌ی معارف، تاریخ و فرهنگ شیعه است که زیر نظر بهاءالدین خرمشاهی، کامران فانی و حسین خندق آبادی تدوین شده است. این جلد مدخل‌های نابغه جعدی عامری تا یهودیت را در بر می‌گیرد و تکمله و نمایه‌های مجموعه را نیز همراه دارد. موضوع مقاله‌ها تنها به عقاید و احکام محدود نیست؛ اشخاص، کتاب‌ها، شهرها و جلوه‌های فرهنگی مرتبط با تشیع نیز در دامنه‌ی پژوهش قرار گرفته‌اند. انتشارات حکمت این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دایرة المعارف تشیع (جلد شانزدهم)

کتاب دایرة المعارف تشیع (جلد شانزدهم) حاصل همکاری گروهی از مقاله‌نویسان و پژوهشگران است و حسین خندق آبادی همراه بهاءالدین خرمشاهی و کامران فانی در نظارت بر تدوین این جلد نقش داشته است. این کتاب به‌جای فصل‌بندی موضوعی، مقاله‌ها را به‌ترتیب الفبایی ارائه می‌کند. مدخل‌های اصلی، تکمله‌ی مجلدات و دو نمایه‌ی نام نویسندگان و عنوان مدخل‌ها، اجزای معرفی‌شده‌ی این جلد هستند. بخش پی‌گفتار نیز شرحی از شکل‌گیری مجموعه، انتخاب عنوان‌ها، سفارش مقاله‌ها، همکاری نویسندگان و دشواری‌های اداره‌ی یک طرح مرجع‌نگاری به دست می‌دهد. تدوین‌کنندگان طول بیشتر مقاله‌های مجموعه را میانه یا کوتاه در نظر گرفته‌اند؛ بااین‌حال، موضوع‌هایی که توضیح بیشتری نیاز داشته‌اند در مقاله‌های بلندتر بررسی شده‌اند. این تفاوت حجم، تابع گستردگی موضوع و نیاز هر مدخل به شرح و استناد است. خواننده در نمونه‌های ارائه‌شده، هم شرح‌حال اشخاص را می‌بیند و هم با معرفی آثار و توضیح اصطلاحات تخصصی روبه‌رو می‌شود. مقاله‌ها معمولاً منابع خود را نیز معرفی می‌کنند تا مسیر پیگیری مطالب مشخص باشد.
کتاب دایرة المعارف تشیع (جلد شانزدهم) فرهنگ شیعی را گسترده‌تر از مجموعه‌ای از مباحث اعتقادی در نظر می‌گیرد. پی‌گفتار، معیار ورود موضوع‌ها را داشتن «ربط شیعی» معرفی کرده است؛ به همین دلیل، جغرافیا، بناها، هنرها، خاندان‌ها و رخدادهای تاریخی نیز می‌توانند موضوع مقاله باشند. تمرکز اصلی مجموعه بر تشیع دوازده‌امامی است و مباحث زیدیه و اسماعیلیه نیز در دامنه‌ی موضوعی مجموعه جای دارند. نمونه‌های متن نشان می‌دهند که مقاله‌ها الزاماً به ارائه‌ی یک تعریف بسنده نمی‌کنند. نویسندگان گاهی اختلاف اصطلاح‌ها، دیدگاه‌های گوناگون یا حدود اعتبار یک برداشت را توضیح می‌دهند. پی‌گفتار همچنین نقدهای واردشده بر مجموعه را مطرح کرده و برخی کاستی‌های پوشش موضوعی و منابع را پذیرفته است. تکمله نیز برای افزودن مطالب به مجلدات مجموعه فراهم شده است. بنابراین، این جلد علاوه‌بر فراهم‌کردن اطلاعات مدخلی، بخشی از فرایند انتخاب، ارزیابی و تکمیل مطالب یک دانشنامه را آشکار می‌کند.

خلاصه کتاب دایرة المعارف تشیع (جلد شانزدهم)

محتوای کتاب دایرة المعارف تشیع (جلد شانزدهم) از کنار هم قرارگرفتن شرح‌حال‌ها، معرفی کتاب‌ها و توضیح مفاهیم شکل می‌گیرد. مدخل نابغه جعدی عامری، زندگی و شعر شاعری مرتبط با تاریخ آغاز اسلام را معرفی می‌کند. مقاله‌ی نابلس، اطلاعات جغرافیایی و تاریخی شهر را در کنار گزارش‌هایی درباره‌ی حضور شیعیان قرار می‌دهد. مدخل ناحیه مقدسه، کاربردهای این تعبیر و ارتباطش با مباحث غیبت را شرح داده است. مقاله‌ی نادر و شاذ نیز تفاوت برداشت‌های دانشوران از دو اصطلاح حدیثی را بررسی می‌کند. معرفی ناسخ التفاسیر و ناسخ التواریخ، نمونه‌هایی از بخش کتاب‌شناختی این جلد هستند. بحث ناسخ و منسوخ از تعریف واژه فراتر می‌رود و اختلاف دیدگاه‌ها درباره‌ی نسخ، نسبت نسخ با تخصیص و تقیید و شیوه‌های شناخت نسخ در قرآن و حدیث را پیش می‌کشد. حاصل این تنوع، تصویری از پیوند معارف دینی با تاریخ، جغرافیا و میراث مکتوب شیعه است.

چرا باید کتاب دایرة المعارف تشیع (جلد شانزدهم) را بخوانیم؟

دلایل خواندن این کتاب را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• مقاله‌های مستند، مسیر پیگیری اشخاص، آثار و اصطلاحات را از طریق منابع معرفی‌شده روشن می‌کنند.
• بحث‌های اصطلاح‌شناختی، تفاوت برداشت‌های دانشوران از مفاهیم قرآنی و حدیثی را نشان می‌دهند.
• تکمله و نمایه‌ها، مراجعه به موضوع‌ها و نویسندگان مجموعه را آسان‌تر می‌کنند.
• پی‌گفتار، مسائل انتخاب مدخل، ارزیابی مقاله و پذیرش نقد در مرجع‌نگاری را توضیح می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به گروه‌های زیر پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان الهیات و تاریخ اسلام که به اطلاعات مدخلی و منابع پژوهش نیاز دارند.
• علاقه‌مندان به شناخت میراث مکتوب و جغرافیای فرهنگی شیعه.
• پژوهشگران مرجع‌نگاری که فرایند تدوین و نقد دانشنامه‌ها را بررسی می‌کنند.