کتاب اتیسم

کتاب اتیسم نوشته حسین اخلاقی کوهپایی و زهرا لطفی، موضوع ارزیابی، تشخیص و توانبخشی کودکان دارای اتیسم را از دریچه‌ی تجربه‌های نویسندگان در کار با کودکان و خانواده‌ها بررسی می‌کند. پرسش اصلی این کتاب، ارتباط میان دریافت محرک‌های حسی، واکنش‌های کودک و سازگاری او با محیط است. نویسندگان رفتارهای تکراری را صرفاً رفتاری برای متوقف‌کردن نمی‌دانند و شناخت نیازهای حسی پشت این رفتارها را مهم می‌شمارند. انتشارات کشمر این کتاب را منتشر کرده است. مطالب، علاوه‌بر توضیح دیدگاه نویسندگان، پرسش‌هایی برای بررسی واکنش‌های کودک در اختیار والدین و درمانگران می‌گذارند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اتیسم

کتاب اتیسم حاصل تجربه‌های حسین اخلاقی کوهپایی و زهرا لطفی در ارزیابی کودکان و همراهی با خانواده‌های آن‌هاست. نویسندگان بحث را از دشواری خانواده‌ها در شناخت مشکلات فرزندشان آغاز کرده‌اند؛ خانواده‌هایی که برای دریافت تشخیص مراجعه می‌کنند و گاهی پاسخ‌های متفاوت، سردرگمی آن‌ها را بیشتر می‌کند. محور توضیحات، رابطه‌ی کودک با محیط و چگونگی دریافت و پردازش اطلاعات حسی است. نویسندگان در چارچوب پیشنهادی خود، بسیاری از واکنش‌های کودک را به تفاوت در آستانه‌های ادراکی پیوند می‌دهند. اصطلاح‌های «کندکار»، «تندکار» و «درهم یا پارازیتی» نیز برای توصیف همین تفاوت‌ها به کار رفته‌اند. متن، نمونه‌هایی از واکنش به تماس بدنی، صدا، روشنایی، لباس و تغییر دما را شرح می‌دهد تا منظور نویسندگان از این دسته‌بندی‌ها روشن شود. تجربه‌های بالینی، گزارش‌های والدین و توضیح درباره‌ی حرکت و رشد کودک، در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. توجه به این نکته ضروری است که توضیحات علت‌شناختی و ترتیب مداخلات در این کتاب، بیانگر دیدگاه نویسندگان‌اند و نباید به‌تنهایی مبنای تشخیص یا انتخاب درمان قرار بگیرند.
کتاب اتیسم در فهرست خود، ۱۰ عنوان اصلی و فهرست منابع دارد. «اتیسم چیست؟»، «اتیسم و سازگاری»، «سازمان‌بندی سیستم عصب مرکزی»، «اتیسم ژنتیکی یا محیطی»، «تشخیص به موقع اتیسم» و «تمرینات ادراک حسی» از عنوان‌های اصلی هستند. نویسندگان پس از مباحث مقدماتی، نشانه‌های مورد توجه خود را در دوره‌های رشد دسته‌بندی کرده‌اند و سپس به بررسی ادراک‌های حسی رسیده‌اند. بخش توانبخشی، سه مرحله‌ی پیشنهادی را معرفی می‌کند: «نجات»، «بازیابی سیستم عصب مرکزی» و «توانبخشی رفتاری و شناختی». نویسندگان مرحله‌ی نخست را به کاهش آشفتگی‌های ادراکی اختصاص داده‌اند و برای مرحله‌ی دوم، حرکت‌هایی مانند غلتیدن، سینه‌خیزرفتن و چهاردست‌وپارفتن را مطرح می‌کنند. پرسش‌های مربوط به هر حس، توضیحات را به مشاهده‌ی رفتارهای روزمره نزدیک می‌کنند. جایگاه والدین نیز در متن پررنگ است؛ آن‌ها گزارش‌دهنده‌ی تغییرات کودک و همراه فرایند ارزیابی معرفی شده‌اند. مخالفت با بستن کودک به صندلی برای کاهش رفتارهای تکراری، یکی از موضع‌های روشن نویسندگان است. متن به‌جای برخورد صرف با ظاهر رفتار، بر فهمیدن ناراحتی یا نیاز احتمالی کودک متمرکز می‌شود.

خلاصه کتاب اتیسم

کتاب اتیسم بر این ایده بنا شده است که فهم رفتار کودک، به بررسی تجربه‌ی حسی او نیاز دارد. نویسندگان توضیح می‌دهند که یک محیط یکسان ممکن است برای اعضای خانواده آرامش‌بخش باشد اما کودک از بعضی محرک‌های همان محیط ناراحت شود. آن‌ها رفتارهای تکراری را در چارچوب نیاز به دریافت تحریک بیشتر یا فاصله‌گرفتن از تحریک آزاردهنده تفسیر می‌کنند. متن سپس تفاوت میان واکنش‌های ادراکی را شرح می‌دهد و برای بررسی هریک، پرسش‌هایی مطرح می‌کند. دیدگاه پیشنهادی نویسندگان درباره‌ی توانبخشی، از رسیدگی به مشکلات ادراکی آغاز می‌شود و به تمرین‌های حرکتی و سپس مداخلات رفتاری و شناختی می‌رسد. دغدغه‌ی اصلی، عبور از قضاوت درباره‌ی ظاهر رفتار و شناخت وضعیت خاص هر کودک است. این توضیحات، چارچوب نویسندگان برای فهم مسئله‌اند و جای ارزیابی تخصصی هر کودک را نمی‌گیرند.

چرا باید کتاب اتیسم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب اتیسم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• نمونه‌های روزمره، موضوع تفاوت در واکنش به محرک‌های حسی را ملموس می‌کنند.
• پرسش‌های ارزیابی، زمینه‌های مورد توجه نویسندگان در مشاهده‌ی رفتار کودک را نشان می‌دهند.
• توضیحات مربوط به رفتارهای تکراری، فرصتی برای بازاندیشی در برخوردهای محدودکننده فراهم می‌کنند.
• تفکیک مراحل پیشنهادی توانبخشی، منطق ترتیب مداخلات در دیدگاه نویسندگان را روشن می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب اتیسم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• والدینی که می‌خواهند واکنش‌های حسی فرزندشان را موضوع گفت‌وگو با متخصص قرار دهند.
• درمانگرانی که به بررسی تجربه‌ها و دیدگاه‌های نویسندگان علاقه دارند.
• دانشجویان روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی که موضوع ارتباط رفتار، ادراک و محیط را دنبال می‌کنند.