کتاب تفاسیر صوفیانه قرآن

کتاب تفاسیر صوفیانه قرآن (از سده چهارم تا نهم) نوشته کریستین سندز، رابطه‌ی فهم قرآن با تجربه‌ی معنوی و اندیشه‌ی مفسران صوفی را بررسی می‌کند. مسئله‌ی اصلی این پژوهش، چگونگی کشف معانی باطنی قرآن و مرز میان تأویل پذیرفتنی و تحمیل عقیده بر متن است. زهرا پوستین دوز این کتاب را ترجمه کرده است و انتشارات حکمت آن را منتشر کرده است. نویسنده علاوه‌بر بررسی مبانی تفسیر، برداشت‌های گوناگون از داستان موسی و خضر، سرگذشت مریم و آیه‌ی نور را کنار یکدیگر قرار می‌دهد تا اشتراک‌ها و تفاوت‌های مفسران روشن شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تفاسیر صوفیانه قرآن

کتاب تفاسیر صوفیانه قرآن نوشته کریستین سندز، میراث تفسیری صوفیان را در پیوند با بحث‌های ادبی، کلامی و اخلاقی بررسی کرده است. نویسنده پرسش خود را از ماهیت تفسیر آغاز می‌کند: مفسر چگونه می‌تواند معنای کلام الهی را توضیح دهد، بی‌آنکه قرآن را به دریافت شخصی خود محدود کند؟ پژوهش بر سه پیش‌فرض در آثار صوفیان متمرکز است: قرآن سطوح معنایی متعددی دارد، انسان امکان دستیابی به این معانی را دارد و تفسیر فرایندی پایان‌پذیر نیست. سندز این پیش‌فرض‌ها را صرفاً به‌عنوان باورهایی انتزاعی معرفی نمی‌کند؛ نویسنده نسبت میان فهم متن، دانش مفسر، ریاضت معنوی و حضور قلب را نیز دنبال می‌کند. تمایز ظاهر و باطن در این بررسی به‌معنای کنارگذاشتن احکام و عبادات نیست. صوفیان بررسی‌شده، شناخت و رعایت ظاهر را زمینه‌ی ضروری رسیدن به معانی باطنی دانسته‌اند. توجه به این نکته، فاصله‌ی میان تأویل صوفیانه و انکار معنای ظاهری را روشن می‌کند و مانع یکسان‌دیدن این دو موضع می‌شود.
کتاب تفاسیر صوفیانه قرآن دو بخش اصلی و نه فصل دارد. بخش مبانی و روش تفسیر، موضوعاتی چون قرآن به‌مثابه اقیانوس معارف، ابهام معنا، کشف معنا، روش‌های تفسیر و نقد و دفاع از تفسیر صوفیانه را دربر می‌گیرد. بحث آیه‌ی هفتم آل‌عمران نیز جایگاهی مهم دارد؛ نویسنده از خلال اختلاف برداشت‌ها درباره‌ی محکمات، متشابهات و راسخان در علم، حدود دانایی مفسر را بررسی می‌کند. بخش دوم، پس از معرفی مفسرانی چون سهل تستری، سلمی، قشیری، غزالی، میبدی، روزبهان بقلی، کاشانی و نیشابوری، به مقایسه‌ی تفسیرهای مشخص اختصاص یافته است. نمونه‌ها تفاوت میان بیان فلسفی، موعظه، شعر و حکایت را نشان می‌دهند. سندز همچنین دیدگاه‌های منتقدان و مدافعان تأویل را مطرح کرده است تا اختلاف‌ها به تقابل ساده‌ی موافقت و مخالفت با تصوف فروکاسته نشود. پیوست معرفی مفسران، کتاب‌شناسی، واژه‌نامه‌های انگلیسی به فارسی و فارسی به انگلیسی و نمایه نیز ابزار پیگیری اصطلاحات و منابع را فراهم می‌کنند. حاصل این چینش، آشنایی هم‌زمان با مبانی نظری و مصداق‌های تفسیر است.

خلاصه کتاب تفاسیر صوفیانه قرآن

تفسیر صوفیانه، در بررسی سندز، بر این تصور استوار است که معنای قرآن در دریافت ظاهری خلاصه نمی‌شود. مفسران برای توضیح امکان دستیابی به معانی عمیق‌تر، به آیات، روایات و تجربه‌ی معنوی استناد می‌کنند. اختلاف اصلی بر سر اعتبار این دریافت‌هاست: چه چیزی کشف معنا را از تفسیر به‌رأی جدا می‌کند؟ نویسنده پاسخ‌های گوناگون را از خلال بحث درباره‌ی دانش، آمادگی اخلاقی و شیوه‌های تأویل دنبال کرده است. نمونه‌های مقایسه‌ای نیز این مباحث را روشن‌تر می‌کنند؛ داستان موسی و خضر زمینه‌ی بررسی علم لدنی می‌شود، سرگذشت مریم موضوع عبادت را پیش می‌کشد و آیه‌ی نور امکان سنجش تعبیرهای متفاوت را فراهم می‌کند. ایده‌ی محوری کتاب تفاسیر صوفیانه قرآن این است که این میراث را نمی‌توان فقط مجموعه‌ای از تعبیرهای تمثیلی دانست؛ دغدغه‌های اخلاقی، ادبی و فلسفی نیز در شکل‌گیری برداشت‌های مفسران نقش دارند.

چرا باید کتاب تفاسیر صوفیانه قرآن را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تفاسیر صوفیانه قرآن را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• این کتاب پیش‌فرض‌های تأویل صوفیانه را توضیح می‌دهد و زمینه‌ی شناخت رابطه‌ی ظاهر و باطن قرآن را فراهم می‌کند.
• مقایسه‌ی تفسیرهای مشترک، تفاوت روش و بیان مفسران را آشکار می‌سازد.
• بررسی استدلال‌های منتقدان و مدافعان، به فهم مسئله‌ی تفسیر به‌رأی کمک می‌کند.
• واژه‌نامه‌ها و کتاب‌شناسی، پیگیری اصطلاحات تخصصی و منابع بحث را آسان‌تر می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به گروه‌های زیر پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان علوم قرآن و حدیث که به مبانی تأویل علاقه دارند.
• پژوهشگران تصوف که رابطه‌ی تجربه‌ی معنوی و فهم قرآن را بررسی می‌کنند.
• علاقه‌مندان به تاریخ تفسیر که خواهان شناخت اختلاف روش‌های مفسران هستند.