کتاب دلهره آزادی

کتاب دلهرۀ آزادی (اگزیستانسیالیسم و ادبیات معاصر ایران) نوشته عیسی امن خانی، رابطه‌ی اندیشه‌های وجودی با شعر، داستان و نقد ادبی ایران را بررسی می‌کند. پرسش محوری این کتاب، چگونگی ورود یک جریان فلسفی به ادبیات و فضای روشنفکری ایران است؛ جریانی که دریافت ایرانیان از آزادی، انتخاب و مسئولیت نویسنده را تحت‌تأثیر قرار داده است. نویسنده علاوه‌بر بررسی آثار ادبی، دلایل توجه روشنفکران ایرانی به سارتر، کامو و هایدگر را نیز دنبال می‌کند. نشر خاموش این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دلهره آزادی

کتاب دلهرۀ آزادی نوشته عیسی امن خانی، اگزیستانسیالیسم را در پیوند با تاریخ روشنفکری و ادبیات ایران مطالعه می‌کند. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که شیفتگی اولیه‌اش به این فلسفه جای خود را به بررسی تاریخی داده است. مسئله‌ی اصلی، معرفی اگزیستانسیالیسم به‌عنوان راهنمای زندگی نیست؛ موضوع، شناخت جایگاه این جریان در میان اندیشه‌های اثرگذار بر شاعران، داستان‌نویسان و منتقدان ایرانی است. نویسنده کار را از دشواری تعریف اگزیستانسیالیسم آغاز می‌کند. اختلاف میان متفکران این جریان، امکان ارائه‌ی تعریفی یکدست را محدود می‌سازد. کتاب سپس مخالفت با ماهیت ازپیش‌تعیین‌شده‌ی انسان را به‌عنوان یکی از اشتراکات اصلی آنان توضیح می‌دهد. آزادی در چنین بحثی تنها حق انتخاب نیست؛ مسئولیتی است که انسان گاهی از پذیرش آن می‌گریزد. این زمینه‌ی مفهومی، بررسی نسبت فلسفه با تجربه‌های انسانی در ادبیات را ممکن می‌سازد. نویسنده همچنین میان دلایل پیدایش یک اندیشه و عوامل گسترش محبوبیت آن تفاوت می‌گذارد تا اقبال عمومی به یک فلسفه، جای بررسی زمینه‌های شکل‌گیری آن را نگیرد.
کتاب دلهرۀ آزادی پنج فصل دارد. فصل درباره‌ی اگزیستانسیالیسم، پیدایش و شکوفایی این جریان در غرب و آشنایی ایرانیان با متفکران آن را بررسی می‌کند. فصل اگزیستانسیالیسم و فرم‌های ادبی، نسبت این اندیشه‌ها با رمان، داستان کوتاه، نمایشنامه و شعر را موضوع بحث قرار می‌دهد. فصل سوم به تأثیرپذیری شاعران و نویسندگان ایرانی اختصاص دارد؛ خوانش خانلری از اسطوره‌ی سیمرغ، شعر در آستانه‌ی شاملو، سگ ولگرد هدایت و نفرین زمین آل احمد از نمونه‌های بررسی‌شده‌اند. فصل چهارم، اگزیستانسیالیسم و نقد و نظریه‌ی ادبی معاصر ایران، دیدگاه‌های ادبی سارتر و هایدگر و بازتاب آن‌ها در ایران را دنبال می‌کند. فصل پایانی نیز به خیام و اگزیستانسیالیسم اختصاص یافته است. نویسنده در این مسیر، تأثیر فلسفه را فقط در مضمون آثار جست‌وجو نمی‌کند؛ انتخاب قالب ادبی، برداشت از تعهد نویسنده و شیوه‌ی داوری منتقدان نیز اهمیت دارند. بحث درباره‌ی شریعتی، مصطفی رحیمی، فردید و آشوری نشان می‌دهد که دریافت ایرانیان از این اندیشه‌ها یکسان نبوده است. خواننده از خلال این بررسی، با پیوند میان اختلاف‌های فلسفی و موضع‌گیری‌های ادبی آشنا می‌شود.

خلاصه کتاب دلهره آزادی

کتاب دلهرۀ آزادی تأثیر اگزیستانسیالیسم بر ادبیات ایران را حاصل انتقال چند مفهوم فلسفی نمی‌داند. نویسنده ابتدا توضیح می‌دهد که انسان در اندیشه‌ی وجودی، ماهیتی ثابت و ازپیش‌آماده ندارد و انتخاب‌هایش در ساخته‌شدن او سهم دارند. بحث سپس به زمینه‌های اجتماعی و فکری گسترش این اندیشه‌ها می‌رسد. نویسنده میان دلایل رونق اگزیستانسیالیسم در غرب و علت‌های استقبال ایرانیان تفاوت می‌گذارد. او سرخوردگی بخشی از روشنفکران از حزب توده، جست‌وجوی کنش سیاسی مستقل و توجه به ادبیات متعهد را از عوامل اقبال به سارتر می‌شمارد. بررسی شعرها، داستان‌ها و دیدگاه‌های منتقدان، مسیر بحث را ادامه می‌دهد. ایده‌ی اصلی این است که شناخت حضور اگزیستانسیالیسم در ادبیات، هم به خواندن آثار نیاز دارد و هم به بررسی شرایط پذیرش و تفسیر اندیشه‌ها.

چرا باید کتاب دلهره آزادی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب دلهرۀ آزادی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب میان زمینه‌های پیدایش اگزیستانسیالیسم و علت‌های استقبال ایرانیان از آن تمایز می‌گذارد.
• بررسی نمونه‌های شعر و داستان، نسبت مفاهیم وجودی با آثار ادبی را روشن می‌کند.
• مقایسه‌ی دیدگاه‌های سارتر و هایدگر، زمینه‌ی شناخت اختلاف برداشت‌ها از ادبیات را فراهم می‌سازد.
• بحث تعهد ادبی، ارتباط نویسندگی و مسئولیت اجتماعی را پیش می‌کشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب دلهرۀ آزادی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان ادبیات فارسی که پیوند فلسفه و نقد ادبی را مطالعه می‌کنند.
• علاقه‌مندان به تاریخ روشنفکری ایران و مسئله‌ی تعهد نویسنده.
• خوانندگان آثار سارتر، کامو و هایدگر که بازتاب اندیشه‌های آنان در ادبیات ایران را دنبال می‌کنند.