کتاب روان شناسی کودک

کتاب روان شناسی کودک (The psychology of the child/ La Psychologie de I’enfant) نوشته ژان پیاژه و باربل اینهلدر و ترجمه زینت توفیق است و نشر نی آن را منتشر کرده است. این اثر طرحی فشرده از دیدگاه پیاژه درباره‌ی رشد ذهنی کودک ارائه می‌دهد و از بازتاب‌های آغازین نوزاد تا شکل‌گیری ادراک، هوش، عاطفه و رابطه با جهان بیرون را دنبال می‌کند. محور اصلی این کتاب توضیح این نکته است که ذهن کودک چگونه به‌تدریج از کنش‌های ساده به ساختارهای پیچیده‌تر شناختی می‌رسد و در این مسیر با محیط سازگار می‌شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روان شناسی کودک اثر ژان پیاژه و باربل اینهلدر

کتاب روان شناسی کودک، نوشته‌ی ژان پیاژه با همکاری باربل اینهلدر، اثری فشرده درباره‌ی رشد ذهنی از بدو تولد تا نوجوانی است. نویسندگان رشد کودک را مجموعه‌ای از تغییرات رفتاری نمی‌بینند و فرایندی می‌دانند که در آن ساختارهای شناختی به‌تدریج شکل می‌گیرد، دگرگون می‌شود و به تعادل‌های تازه می‌رسد. نویسندگان توضیح می‌دهند که برای فهم کودک باید پیوند میان رشد جسمی، تجربه، محیط اجتماعی و سازمان‌یافتن ذهن را همزمان در نظر گرفت. مترجم نیز با افزودن پیشگفتار و توضیح برخی اصطلاحات، زمینه‌ی ورود به مفاهیم اصلی را فراهم کرده است.

کتاب روان شناسی کودک به دوره‌ی حسی و حرکتی، شکل‌گیری هوش عملی، ساختار واقعیت، رشد ادراک و جنبه‌های عاطفی رفتار می‌پردازد. در این مسیر، مفاهیمی مانند همسان‌سازی، همسازی، الگوهای عمل، شی‌ء پایدار، فضا، زمان و علیت توضیح داده می‌شوند. نویسندگان نشان می‌دهند که کودک از جهانی پراکنده و وابسته به کنش‌های لحظه‌ای، به‌سوی جهانی می‌رود که در آن اشیا پایدارند، رابطه‌های علّی قابل‌فهمند و تجربه‌ها در قالب ساختارهای منظم‌تری سازمان می‌یابند. این نگاه باعث می‌شود رشد ذهنی نه به‌عنوان انباشته‌شدن اطلاعات، بلکه به‌عنوان بازسازی مداوم رابطه‌ی کودک با جهان دیده شود.

کتاب روان شناسی کودک فقط بر شناخت متمرکز نمی‌ماند و در کنار آن، تحول عاطفه و ادراک را نیز بررسی می‌کند. ژان پیاژه و باربل اینهلدر توضیح می‌دهند که عواطف اولیه چگونه از حالت‌های بدنی و واکنش‌های ابتدایی آغاز می‌شوند و به‌تدریج به رابطه با اشخاص و اشیای پایدار می‌رسند؛ همچنین بحث ادراک نشان می‌دهد که دیدن و فهمیدن یک چیز واحد نیست و ذهن کودک برای رسیدن به درکی پایدارتر باید از مسیر عمل، تجربه و سازمان‌دهی بگذرد. حاصل کار، تصویری مرحله‌به‌مرحله از رشد است که هم برای آشنایی با مفاهیم پایه‌ی پیاژه اهمیت دارد و هم برای فهم این پرسش که کودک چگونه جهان را می‌شناسد.

خلاصه کتاب روان شناسی کودک

کتاب روان شناسی کودک تصویری کلی از رشد ذهنی کودک از آغاز زندگی تا رسیدن به تعادل‌های پیچیده‌تر ارائه می‌کند. کتاب حاضر از بازتاب‌ها و کنش‌های ابتدایی شروع می‌شود و نشان می‌دهد که کودک چگونه از راه تعامل با محیط، ساختارهای شناختی تازه می‌سازد. در این مسیر، موضوع‌هایی مانند هوش حسی و حرکتی، شکل‌گیری شی‌ء پایدار، درک فضا و زمان، رابطه‌ی علّی، رشد ادراک و تحول عاطفه بررسی می‌شوند. شناخت کودک از جهان، آماده و ازپیش‌ساخته نیست؛ بلکه در جریان کنش، تجربه، همسان‌سازی و همسازی به‌تدریج پدید می‌آید و منظم‌تر می‌شود.

چرا باید کتاب روان شناسی کودک را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب روان شناسی کودک را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب چارچوب اصلی دیدگاه ژان پیاژه درباره‌ی رشد ذهنی کودک را در اختیار ما می‌گذارد.
• خواننده با مطالعه‌ی این اثر می‌تواند رابطه‌ی بازتاب‌های اولیه، عمل، ادراک، هوش و عاطفه را دنبال کند.
• این اثر نشان می‌دهد که مفاهیمی مانند شی‌ء پایدار، فضا، زمان و علیت چگونه در ذهن کودک شکل می‌گیرند.
• کتاب به فهم این مسئله کمک می‌کند که شناخت کودک نتیجه‌ی تعامل مداوم با محیط است و نه صرفا دریافت منفعلانه‌ی محرک‌ها.
• مباحث این اثر برای کسانی که می‌خواهند اصطلاحات کلیدی پیاژه مانند همسان‌سازی و همسازی را در متن اصلی نظریه دریابند، سودمند است.

خواندن کتاب روان شناسی کودک را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب روان شناسی کودک به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان روان‌شناسی و علوم تربیتی که می‌خواهند با مفاهیم پایه‌ی رشد شناختی آشنا شوند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درمورد شکل‌گیری ادراک، هوش و عاطفه در سال‌های نخست زندگی بیشتر بدانند.
• پژوهشگرانی که به نظریه‌های ژان پیاژه و تحول ساختارهای ذهنی علاقه دارند.
• مربیان و والدینی که می‌خواهند رفتار کودک را در پیوند با مراحل رشد ذهنی دریابند.
• کسانی که به مباحث مربوط به رابطه‌ی کودک با محیط، اشیا و دیگران توجه دارند.

درباره ژان پیاژه

ژان پیاژه (Jean Piaget) با نام کامل ژان ویلیام فریتس پیاژه (۱۸۹۶ - ۱۹۸۰)، دانشمند و روان‌شناس سوئیسی، عمدتاً به‌دلیل مطالعات گسترده‌اش بر روی نحوه‌ی شکل‌گیری اندیشه و رشد شناختی در کودکان به شهرت رسید. دیدگاه خاص او درمورد تکامل ذهنی و حوزه‌ی معرفت‌شناسی، با نام «معرفت‌شناسی تکوینی یا ژنتیکی» نام‌گذاری شده است. او اهمیت بی‌بدیلی برای امر آموزش قائل می‌شد؛ تا جایی که در سال ۱۹۳۴ و در زمان تصدی مدیریت «دفتر بین‌المللی آموزش»، نجات جوامع از خطرات فروپاشی را منحصراً در گرو آموزش صحیح دانست. مفاهیم مطرح‌شده در دیدگاه او تأثیری عمیق بر بستر آموزش و روان‌شناسی تربیتی بر جای گذاشت و امروزه نیز پایه‌ی بسیاری از شیوه‌ها در تعلیم و تربیت دوران خردسالی به شمار می‌رود.

ایجاد «مرکز بین‌المللی معرفت‌شناسی ژنتیکی» در شهر ژنو طی سال ۱۹۵۵ ازجمله اقدامات ژان پیاژه بود که هدایت آن را تا آخرین روزهای زندگی بر عهده داشت. دستاوردهای علمی و تعاملات گسترده‌ای که در این مجموعه صورت گرفت، سبب شد تا در محافل پژوهشی از آن با نام «کارخانه‌ی پیاژه» یاد کنند. از ژان پیاژه به عنوان یکی از بنیان‌گذاران اصلی مکتب ساخت‌گرایی یاد می‌شود. آثار مکتوب او در دهه‌ی ۱۹۶۰ بازتابی فراگیر یافت. او در پایان سده‌ی بیستم، جایگاه یکی از پراستنادترین روان‌شناسان جهان را پس از بی. اف. اسکینر به دست آورد. از میان آثار ژان پیاژه کتاب‌هایی مانند «روان شناسی کودک» و «ساختارگرایی» به فارسی برگردانده شده‌اند.

درباره باربل اینهلدر

باربل اینهلدر (Bärbel Inhelder) با نام کامل بربل الیزابت اینهلدر (۱۵ آوریل ۱۹۱۳ - ۱۷ فوریه‌ی ۱۹۹۷) یک روان‌شناس برجسته‌ی سوئیسی بود که بیش از همه به‌خاطر همکاری‌های گسترده با ژان پیاژه در زمینه‌ی رشد شناختی کودکان شناخته می‌شود. او که تک‌فرزند یک جانورشناس سوئدی و یک نویسنده‌ی آلمانی بود، تحصیلات عالی خود را در دانشگاه ژنو گذراند و در سال ۱۹۴۳ موفق به اخذ مدرک دکتری شد.

اینهلدر با انجام آزمایش‌هایی بر روی درک کودکان از بقای مقدار، نخستین اثر پژوهشی خود را منتشر کرد و در کشف مرحله‌ی «عملیات صوری» در رشد شناختی نوجوانان نقش کلیدی داشت. او علاوه‌بر تألیف و انتشار مشترک کتاب‌های معتبری مانند «رشد تفکر منطقی از کودکی تا نوجوانی» (۱۹۵۸) و «روان شناسی کودک» (۱۹۶۶) با ژان پیاژه، در جریان فرصت مطالعاتی خود در دانشگاه هاروارد (۱۹۶۱ - ۱۹۶۲) رویکردی کارکردی‌تر را به معرفت‌شناسی ژنتیکی افزود.

باربل اینهلدر که در سال ۱۹۷۶ به‌عنوان عضو افتخاری خارجی فرهنگستان هنر و علوم آمریکا انتخاب شد، در طول حیات حرفه‌ای خود ۱۴ کتاب و مقالات متعددی را به نگارش درآورد و در سال ۱۹۹۷ میلادی به‌دلیل علل طبیعی درگذشت.

جوایز و افتخارات نویسنده

ژان پیاژه افتخارات و جوایز متعدد معتبری را در طول حیات خود دریافت کرد که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به کسب جایزه‌ی اراسموس در سال ۱۹۷۲ و جایزه‌ی بالزان در زمینه‌ی علوم اجتماعی و سیاسی در سال ۱۹۷۹ اشاره کرد. برجستگی علمی و نقش کلیدی او در حوزه‌ی روان‌شناسی و آموزش باعث شد تا دانشگاه‌های جهان دکتری افتخاری به او اهدا کنند؛ ازجمله دانشگاه هاروارد (۱۹۳۶)، سوربن (۱۹۴۶)، شیکاگو (۱۹۵۳)، کمبریج و اسلو (۱۹۶۰) و ییل (۱۹۷۰).

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره کتاب روان شناسی کودک و نویسنده

پابلیشرز ویکلی (Publishers Weekly): کتاب حاضر مقدمه‌ای برجسته بر آثار ژان پیاژه است.

روزنامه‌ی نیویورک تایمز (New York Times): تأکید ژان پیاژه بر هم‌کنشیِ وظایف زیست‌شناختی و ساختار محیط، از نظر بسیاری از روان‌شناسان و متخصصان آموزش، به همان اندازه آزادی‌بخش و انقلابی بود که دیدگاه‌های زیگموند فروید.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب روان شناسی کودک منتشر شده است؟

کتاب حاضر توسط مترجمان و ناشران متفاوت در سال‌های مختلف ترجمه و منتشر شده است. فهرست زیر چاپ‌هایی از این کتاب را نشان می‌دهد:

• روان‌ش‍ن‍اس‍ی‌ ک‍ودک‌ ت‍رج‍م‍ه‌‌ی ای‍رج‌ پ‍ورب‍اق‍ر، نشر دان‍ش‍گ‍اه‌ س‍پ‍اه‍ی‍ان‌ ان‍ق‍لاب‌ ای‍ران‌، ۱۳۵۵.
• روانشناسی کودک ترجمه‌ی امینه شیخی و ویراسته‌ی قدرت‌اله قربانی نصرآبادی، نشر ادب و قلم، ‏‫۱۴۰۴.‬

بخشی از کتاب روان شناسی کودک

«۵. دوره نوجوانی و عمليات گزاره‌ای

يكپارچگی در رفتارهای دوره ۱۱ ــ ۱۲ سالگی تا ۱۴ ــ ۱۵ سالگی هم مشاهده می‌شود. در همين دوره است كه كودك، خود را از آنچه كه ملموس است می‌رهاند و واقعيت‌ها را در مجموعه‌ای از تغييرشكل‌های ممكن درنظر می‌گيرد. آخرين تمركززدايی كه در پايان دوران كودكی رخ می‌دهد، دوران نوجوانی را آماده می‌كند. مشخصه اصلی نوجوانی نيز، رهايی از بندهای ملموس و توجه به علائق آتی است. يعنی علاوه بر اينكه اين دوره، دوره سازگاری معمولی با واقعيت‌های كنونی است، دوران آرمان‌های بزرگ و سرآغاز نظريه‌پردازی‌ها نيز هست. با وجود اينكه بسياری از روان‌شناسان به شكوفايی عاطفی و اجتماعی دوران نوجوانی پرداخته‌اند، اما توجه نكرده‌اند كه شرط پيشين و لازم اين شكوفايی، دگرگونی در انديشه است، كه پرداختن به فرضيه‌ها و استدلال درباره گزاره‌ها را، كه از قيد مشاهدات ملموس و كنونی آزاد شده‌اند، ممكن می‌سازد.»