کتاب من و خاله جانم

کتاب من و خاله جانم (Vigil) نوشته موریس پنیچ و ترجمه پژمان طهرانیان، نمایش‌نامه‌ای دوشخصیتی است که با ورود مردی به خانه‌ی زنی سالخورده آغاز می‌شود؛ مردی که آمده تا روزهای آخر زندگی خاله‌اش را در کنار او بگذراند، اما این همنشینی خیلی زود به میدان کشمکش، سوءتفاهم، خاطره‌های تلخ و وابستگی‌های عجیب تبدیل می‌شود. این متن با طنزی تیره و گفت‌وگوهایی تند، تنهایی، مراقبت، دلخوری‌های قدیمی و نیاز به دیده‌شدن را در کنار هم می‌گذارد. این نمایش را نشر نی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب من و خاله جانم

کتاب من و خاله جانم نوشته‌ی موریس پنیچ نمایش‌نامه‌ای است که تمام نیروی خود را از برخورد دو شخصیت می‌گیرد: گرِیس، زنی سالخورده و کم‌حرف و کِمپ، مردی پرحرف، عصبی و آشفته که پس از سال‌ها به خانه‌ی او آمده است. فضای اثر از همان صحنه‌های آغازین بر پایه‌ی سکوت، مکث، نگاه و جمله‌هایی ساخته می‌شود که هم خنده‌دارند و هم آزاردهنده. خانه‌ی قدیمی، اتاق به‌هم‌ریخته، باران، تغییر فصل‌ها و تکرار کارهای روزمره، محیطی می‌سازند که در آن زمان کش می‌آید و رابطه‌ی این دو نفر مدام شکل عوض می‌کند. موریس پنیچ از دل همین موقعیت محدود، تنهایی، فرسودگی، دلخوری خانوادگی، ترس از مرگ و میل به جلب توجه را بیرون می‌کشد.

متن به‌تدریج لایه‌های روانی کِمپ را هم آشکار می‌کند؛ شخصیتی که میان دلسوزی، خشم، خودنمایی، درماندگی و نیاز به محبت در نوسان است. گرِیس هم با وجود کم‌حرفی، حضوری تعیین‌کننده دارد و با نگاه‌ها، حرکت‌های محدود و واکنش‌های کوتاه، تعادل صحنه را به‌هم می‌زند. همین تضاد باعث می‌شود نمایش‌نامه از یک موقعیت ساده‌ی مراقبت از بیمار فراتر برود و به اثری درباره‌ی وابستگی، رنجِ باهم‌بودن و رنجِ بی‌کسی تبدیل شود.

کتاب من و خاله جانم در قالب دو پرده پیش می‌رود و با تغییر فصل‌ها، گذر زمان را به‌ صورت ملموس وارد صحنه می‌کند. متن از یک‌سو حال‌وهوای کمدی سیاه دارد و از سوی دیگر، مدام مرز میان ترحم، خشونت، وظیفه و نیاز عاطفی را جابه‌جا می‌کند. گفت‌وگوهای طولانی، سکوت‌های حساب‌شده و جزئیات صحنه‌پردازی، تجربه‌ای می‌سازند که هم خنده می‌آورد و هم حس ناخوشایند تنهایی را پررنگ‌تر می‌کند.

خلاصه نمایشنامه من و خاله جانم

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

کِمپ پس از دریافت نامه‌ای از گرِیس، به خانه‌ی قدیمی او می‌آید تا در روزهای پایانی عمرش کنارش باشد. او از همان ابتدا خود را خویشاوندی مسئول نشان می‌دهد، اما رفتارهایش میان مراقبت، طعنه، خشم و خیال‌پردازی در رفت‌وآمد است. گرِیس بیشتر وقت‌ها ساکت است و همین سکوت، کِمپ را وادار می‌کند مدام حرف بزند، گذشته‌اش را مرور کند و زخم‌های قدیمی‌اش را بیرون بریزد. در طول اقامت او، رابطه‌ی این دو از دشمنی و بی‌اعتمادی به نوعی هم‌زیستی عجیب می‌رسد؛ هم‌زیستی‌ای که در آن نیاز به محبت، ترس از رهاشدن و میل به کنترل‌کردن دیگری مدام با هم درگیر می‌شوند.

چرا باید کتاب من و خاله جانم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب من و خاله جانم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این نمایش‌نامه با فقط دو شخصیت، رابطه‌ای پرتنش و چندوجهی را پیش می‌برد و نشان می‌دهد گفت‌وگو به‌تنهایی چگونه می‌تواند بار اصلی اثر را حمل کند.
• متن، تنهایی و نیاز به دیده‌شدن را در قالب موقعیت‌هایی پیش می‌برد که هم خنده‌دارند و هم ناراحت‌کننده.
• خواننده می‌تواند از خلال رفتارهای کِمپ و گرِیس، مرز مبهم میان مراقبت، اجبار، دلخوری و وابستگی را دقیق‌تر ببیند.
• جزئیات صحنه، مکث‌ها و تغییر فصل‌ها کمک می‌کنند فضای نمایش فقط در حرف‌ها نماند و به تجربه‌ای تصویری تبدیل شود.
• این اثر برای کسانی که به کمدی سیاه و نمایش‌نامه‌های شخصیت‌محور علاقه دارند، نمونه‌ای قابل‌توجه از تنش در فضای بسته است.

خواندن کتاب من و خاله جانم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب من و خاله جانم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به نمایش‌نامه‌هایی که بر گفت‌وگو، سکوت و کشمکش میان دو شخصیت بنا شده‌اند.
• خوانندگانی که به کمدی سیاه با درون‌مایه‌های مرگ، تنهایی و روابط فرسوده علاقه دارند.
• مخاطبانی که از متن‌های شخصیت‌محور و رابطه‌های پرتنش و پیش‌بینی‌ناپذیر لذت می‌برند.
• کسانی که می‌خواهند نمونه‌ای از نمایشی با فضای محدود و بار عاطفی سنگین بخوانند.
• دانشجویان و علاقه‌مندان تئاتر که می‌خواهند شیوه‌ی پیشبرد درام با کمترین شخصیت و امکانات صحنه را بررسی کنند.

بخشی از کتاب من و خاله جانم

«کِمپ: باورم نمی‌شه به این زودی تابستون شده باشه. اون پیرزنه هم هنوز همون‌طور نشسته جلوی اون پنجره. (مکث) اون بچه‌ها رو نگاه که دارن واسه هم توپ پرت می‌کنن. می‌زنن یه شیشه‌ای رو می‌شکنن بالاخره. عالی می‌شه اگه یکی‌شون بخوره تو سرش. من خودم بچه که بودم، توی خونه رو به بیرون ترجیح می‌دادم. ساعت‌ها با یه کلاهِ موخشک‌کن بازی می‌کردم. می‌ذاشتمش سرم تا بتونم پیام‌های کائنات رو بگیرم. جریان زندگی‌م رو تو خونه برای موجودات فضایی تعریف می‌کردم. کار راحتی نبود.

راستی، گلوم عفونت کرده. نگران نباشین، احتمالاً سرطان مِریه. خُب بالاخره همه‌مون باید از یه چیزی بمیریم دیگه، مگه نه؟ آخه می‌دونین، قبلاً سیگار می‌کشیدم. مسخره بود، یه‌جورِ مسخره‌ای شده بودم، ولی خُب می‌کشیدم دیگه. روزی که مادر مُرد، سیگار رو ترک کردم. فقط هم به این خاطر که حالش رو بگیرم. ترکش اصلاً آسون نبود. ولی خب، به گرفتنِ حالِ مادر حسابی معتاد شده بودم. (مکث) سیگارم رو تو خاکسترِ مادر خاموش کردم. (مکث) راستی، شما چه‌تون شده بود که حتی نتونستین مراسم تشییعِ مادر رو هم بیایین؟ من شاید خواهرزادهٔ بدی بودم، ولی شما خالهٔ افتضاحی بودین. گمون نکنم هیچ‌وقت برام کارت تبریک تولد فرستاده باشین، جز همین امسال. بهِتون نگفته بودم که خودم برای خودم کارت تبریک تولد می‌فرستادم. از طرف شما. البته امروز که کارتی نیومد. چرا باید بیاد؟ نگاه کنین، طرف اومد. پستچی اومد و چیزی هم نیاورد. یه‌چیزایی هیچ‌وقت تغییر نمی‌کنن.»