کتاب عصر حیرت

کتاب عصر حیرت (جستاری کلامی پیرامون حکمرانی فقهی و تمدن‌سازی دینی در عصر غیبت و سیطره مدرنیته) نوشته مهدی نصیری، پرسشی درباره‌ی حدود تحقق جامعه‌ی دینی مطرح می‌کند: آیا حکومت فقهی بدون دسترسی به امام معصوم می‌تواند احکام و ارزش‌های دینی را در سطحی رضایت‌بخش محقق کند؟ نویسنده میان ضرورت اصلاح امور و امکان ساخت تمدن تراز دین تفاوت می‌گذارد. انتشارات کتاب طه این کتاب را منتشر کرده است. بحث اصلی، نفی مسئولیت اجتماعی نیست؛ بلکه شناخت محدودیت‌هایی است که نصیری برای حکمرانی دینی برمی‌شمارد و نادیده‌گرفتنشان را زمینه‌ساز انتظارات نامتناسب می‌داند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عصر حیرت

کتاب عصر حیرت نوشته مهدی نصیری، بحث حکمرانی فقهی را از مسئله‌ای کلامی آغاز می‌کند: جایگاه امام معصوم در هدایت و سامان‌دادن جامعه چه نسبتی با امکان اجرای مطلوب دین دارد؟ نویسنده باتکیه‌بر آیات قرآن، روایات و استدلال‌های متکلمان شیعه، حضور امام و برخورداری او از امکان حکومت را شرط تحقق رضایت‌بخش جامعه‌ی دینی می‌داند. مقصود نصیری از تمدن تراز دین، جامعه‌ی آرمانی پس از ظهور نیست؛ بلکه جامعه‌ای است که آموزه‌های موجود در قرآن، سنت و دانش‌های اسلامی، در زندگی فردی و عرصه‌های عمومی نفوذی محسوس داشته باشند. عدالت، معنویت، کاهش فقر و فساد و رضایت مردم، از نشانه‌های چنین جامعه‌ای در تعریف او هستند. مسئله‌ی اصلی، فاصله‌ی میان این انتظار و ظرفیت تحقق چنین وضعیتی در غیبت امام است. نصیری این فاصله را صرفاً نتیجه‌ی خطاهای مدیریتی نمی‌شمارد؛ او فقدان دسترسی به مفسر معصوم دین و نفوذ تمدن مدرن را نیز در توضیح محدودیت‌ها دخیل می‌داند.
کتاب عصر حیرت هشت فصل اصلی و چهار پیوست پایانی دارد. فصل‌های آغازین، جایگاه حجت معصوم، پیامدهای غیبت، حیرانی مؤمنان و بحث سقیفه را بررسی کرده‌اند. فصل‌های بعدی به ظرفیت محدود اصلاح‌گری، کارکرد فقه و فقها و مدرنیته اختصاص دارند. فصل هشتم با عنوان عصر غیبت، عصر بلاتکلیفی مطلق و قعود نیست، مرز میان پذیرش محدودیت و کنارگذاشتن مسئولیت را روشن می‌کند. پیوست‌ها نیز ولایت فقیه، روایات منع قیام پیش از ظهور، نسبت تمدن‌سازی با ظهور و نتایج سیاسی، اجتماعی، فقهی و معرفتی بحث را در بر می‌گیرند. متن، استدلال‌های اعتقادی را به پرسش‌های حکمرانی پیوند می‌زند و از اختلاف فتوا و جایگاه ظن در استنباط نیز سخن می‌گوید. نویسنده در توضیح شیوه‌ی استناد خود، اعتبار منابع، ناسازگارنبودن روایات با محکمات قرآن و عقل و وجود قرائن اطمینان‌بخش را مهم دانسته است. نصیری همچنین احتمال خطا در فهم و نتیجه‌گیری خود را کنار نمی‌گذارد. خواننده در این بحث، هم با ادعای محدودبودن تحقق احکام روبه‌رو می‌شود و هم با استدلالی برای باقی‌ماندن تکلیف اصلاح امور؛ دو موضوعی که نویسنده آن‌ها را از یکدیگر جدا نمی‌داند.

خلاصه کتاب عصر حیرت

نصیری استدلال می‌کند که قرآن و میراث روایی، باوجود اهمیتشان، جای حضور امام معصوم را در تفسیر دین، رفع اختلاف و هدایت جامعه پر نمی‌کنند. او غیبت را وضعیتی اضطراری می‌داند که امکان شناخت و اجرای احکام را محدود می‌سازد. مدرنیته نیز در تحلیل نویسنده، مانعی دیگر برای تحقق جامعه‌ی دینی است. نتیجه‌ی این استدلال، کنارگذاشتن حکومت یا اصلاح‌گری نیست؛ بلکه متناسب‌کردن اهداف و انتظارات با ظرفیت‌های موجود است. کتاب عصر حیرت میان محدودبودن قلمرو دین و محدودبودن امکان اجرای دین تفاوت می‌گذارد: نصیری اولی را نمی‌پذیرد و دومی را مسئله‌ی اصلی بحث می‌داند. او رجوع به فقها، مقابله با ظلم و کوشش برای بهبود وضعیت را همچنان ضروری می‌شمارد. پرسش محوری این است که حکومت دینی چه اندازه از آرمان‌های خود را می‌تواند محقق کند و شناخت این اندازه چه اثری بر داوری درباره‌ی عملکرد حکومت دارد.

چرا باید کتاب عصر حیرت را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب عصر حیرت را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت میان ضرورت تشکیل حکومت و امکان تحقق تمدن تراز دین را توضیح می‌دهد.
• بحث اختلاف فتوا و ظن در استنباط، زمینه‌ی شناخت حدود قطعیت در داوری‌های فقهی را فراهم می‌کند.
• پیوند مباحث امامت با انتظارات اجتماعی، امکان بررسی مبانی اعتقادی وعده‌های حکمرانی را به خواننده می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب عصر حیرت به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به کلام شیعه و مباحث امامت، غیبت و ولایت فقیه.
• پژوهشگرانی که نسبت فقه، حکومت و تمدن‌سازی دینی را بررسی می‌کنند.
• خوانندگانی که دغدغه‌ی حدود اصلاح اجتماعی و انتظارات از حکومت دینی را دارند.