کتاب امر به معروف و نهی از منکر

کتاب امر به معروف و نهی از منکر نوشته سیدحسن اسلامی اردکانی، مسئولیت اجتماعی مسلمانان را در کنار حدود اخلاقی این مسئولیت بررسی می‌کند. نویسنده از یک پرسش مهم آغاز می‌کند: چگونه می‌توان برای اصلاح رفتار دیگران اقدام کرد، بدون آنکه حقوق و آبروی آنان آسیب ببیند؟ این کتاب، منتشرشده توسط انتشارات کتاب طه، مبانی قرآنی و روایی این فریضه را توضیح می‌دهد و شناخت شرایط اجرای این مسئولیت را ضروری می‌داند. دغدغه‌ی اصلی نویسنده، روشن‌کردن مرز میان خیرخواهی اجتماعی و رفتارهایی است که به نام اصلاح، خطاهای دیگری پدید می‌آورند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب امر به معروف و نهی از منکر

کتاب امر به معروف و نهی از منکر حاصل کوشش سیدحسن اسلامی اردکانی برای معرفی یکی از مسئولیت‌های اجتماعی در فرهنگ اسلامی است. نویسنده در پیش‌گفتار، هدف خود را توضیح مباحث برای نسل جوان معرفی کرده است و ادعای ارائه‌ی پژوهشی تازه یا ابداع نظری ندارد. متن، باتکیه‌بر منابع اسلامی، نسبت زندگی جمعی و مسئولیت‌پذیری را بررسی می‌کند. چهار پیش‌فرض آغازین بحث عبارت‌اند از اجتماعی‌بودن انسان، مسئولیت اجتماعی، تغییرپذیری و حق انتخاب. نویسنده از این مبانی برای توضیح ضرورت خیرخواهی متقابل استفاده می‌کند. مقدمه نیز حکایتی درباره‌ی ورود بدون اجازه به خانه‌ی دیگری دارد که مسئله‌ی تجسس و حرمت آبرو را پیش می‌کشد. این نمونه نشان می‌دهد که نیت اصلاح، به‌تنهایی مجوز هر نوع برخورد نیست. توجه به همین محدودیت‌ها، بحث را از بیان اهمیت یک تکلیف فراتر می‌برد و به بررسی شیوه‌ی درست انجام‌دادن این تکلیف می‌رساند.
کتاب امر به معروف و نهی از منکر شامل نه فصل و دو پیوست است. فصل‌های آغازین به تعریف اصطلاحات، بررسی آیات قرآن و توضیح روایات اختصاص دارند. فصل چهارم، نظام حسبه را معرفی می‌کند؛ نهادی که مسئولیت نظارت اجتماعی را از اقدام‌های پراکنده به فعالیتی سازمان‌یافته تبدیل می‌کند. مباحث بعدی، علل ترک این فریضه و جایگاه این مسئولیت در کلام، اخلاق و فقه را دنبال می‌کنند. سه فصل پایانی نیز شرایط، مراتب و آداب را بررسی کرده‌اند. شناخت معروف و منکر، احتمال تأثیر، اصرار فرد بر ادامه‌ی رفتار و پدیدنیامدن مفسده، از موضوعات بخش شرایط هستند. دامنه‌ی بحث به مسائل عبادی محدود نمی‌ماند و حقوق اقتصادی، مقابله با ستم، امنیت جامعه و حمایت از حیوانات را نیز دربر می‌گیرد. دو پیوست پایانی به بازخوانی این موضوع در اندیشه‌ی اسلامی و بررسی اثر اختصاص یافته‌اند. مجموعه‌ی این مباحث، تصویری از مسئولیتی متقابل ارائه می‌دهد که هم مردم و هم صاحبان قدرت را شامل می‌شود.

خلاصه کتاب امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده در کتاب امر به معروف و نهی از منکر، خیرخواهی اجتماعی را لازمه‌ی پیوند سرنوشت انسان‌ها می‌داند. بحث از معنای نیکی و ناپسندی آغاز می‌شود و سپس، شواهد قرآنی و روایی جایگاه این مسئولیت را توضیح می‌دهند. ایده‌ی اصلی، کنار هم قراردادن ضرورت اصلاح جامعه و رعایت حدود اخلاقی است. مسلمانان در این برداشت، تنها مسئول رفتار شخصی خود نیستند و نسبت به ستم، تضییع حقوق و آسیب‌های اجتماعی نیز مسئولیت دارند. این مسئولیت، مجوز تجسس یا پرده‌دری نیست. نویسنده همچنین میان قدرت لازم برای سامان‌دادن اصلاحات و توسل به خشونت تفاوت می‌گذارد. حاصل بحث، ضرورت شناخت موضوع، توجه به شرایط و رعایت آداب پیش از اقدام است تا جلوگیری از یک خطا به ارتکاب خطاهای دیگر نینجامد.

چرا باید کتاب امر به معروف و نهی از منکر را بخوانیم؟

دلایل خواندن این کتاب را می‌توان چنین خلاصه کرد:

• بحث درباره‌ی تجسس و آبرو، مرز خیرخواهی اجتماعی و نقض حقوق دیگران را روشن می‌کند.
• بررسی نظام حسبه، زمینه‌ی شناخت شکل سازمان‌یافته‌ی نظارت اجتماعی را فراهم می‌سازد.
• نمونه‌های اقتصادی و اجتماعی، دامنه‌ی این مسئولیت را فراتر از رفتارهای عبادی نشان می‌دهند.
• تفکیک شرایط، مراتب و آداب، به شناخت تفاوت ضرورت یک تکلیف و چگونگی اجرای این تکلیف کمک می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• خوانندگانی که می‌خواهند مبانی قرآنی و روایی مسئولیت اجتماعی مسلمانان را بشناسند.
• جوانانی که درباره‌ی حدود اخلاقی تذکردادن و حفظ آبروی دیگران سؤال دارند.
• فعالان فرهنگی و مسئولان نهادهای مرتبط که به شناخت شرایط و آداب این فریضه نیاز دارند.