کتاب بر کرانه های روشنفکری

کتاب بر کرانه های روشنفکری (نقد و بررسی آراء روشنفکران دینی معاصر) نوشته عبدالرحیم گواهی است و نشر نقد فرهنگ در سال ۱۳۹۸ آن را منتشر کرده است. این اثر مجموعه‌ای از مقاله‌ها و گفت‌وگوهای پرسش‌وپاسخ درباره‌ی دیدگاه‌های شماری از روشنفکران دینی معاصر است و موضوع‌هایی مانند نسبت دین و تفسیر، معنویت، وحی، تجربه‌ی دینی و برخی قرائت‌های جدید از اسلام را بررسی می‌کند. نویسنده در این نوشته‌ها با رویکردی صریح و جدلی به سراغ دیدگاه‌ها و پرسش‌های مطرح‌شده در فضای فکری و دینی معاصر می‌رود و تلاش می‌کند به نقدها و اعتراض‌های واردشده به مباحث دینی پاسخ دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بر کرانه های روشنفکری اثر عبدالرحیم گواهی

کتاب بر کرانه های روشنفکری، نوشته‌ی عبدالرحیم گواهی، مجموعه‌ای از مقاله‌ها و پاسخ‌هایی است که در واکنش به دیدگاه‌ها، پرسش‌ها و نقدهای مطرح‌شده در فضای فکری معاصر شکل گرفته‌اند. محور اصلی اثر بررسی آرای چهره‌هایی است که در بحث روشنفکری دینی بارها مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ از بازرگان و شریعتی تا سروش و ملکیان. نویسنده در مقدمه توضیح می‌دهد که مسئله‌ی اصلی او بررسی برداشت‌هایی است که به اعتقادش از نقد فهم دینی فراتر می‌روند و به نقد اصل دین و وحی می‌رسند.

کتاب بر کرانه های روشنفکری در دو بخش تنظیم شده است: مقالات و پرسش‌وپاسخ‌ها. این ساختار به خواننده امکان می‌دهد تا موضوعات کتاب را در قالب‌های مختلف دنبال کند؛ گاهی نویسنده یک نظریه را به‌طور مستقیم بررسی و نقد می‌کند، گاهی به پرسشی مشخص پاسخ می‌دهد و گاهی نیز به یک نوشته یا سخنرانی واکنش نشان می‌دهد. در میان موضوع‌های مطرح‌شده، نظریه‌ی قبض و بسط شریعت، رؤیاهای رسولانه، نسبت دین و معنویت، جایگاه آرامش و شادی در ادیان و ارزیابی روان‌شناسی دین اهمیت بیشتری دارند.  بسیاری از نوشته‌ها مناظره‌ای هستند و نویسنده در کنار بررسی محتوای دیدگاه‌های مورد بحث، به لحن و پیش‌فرض‌های مطرح‌شده در آن‌ها نیز توجه می‌کند.

کتاب بر کرانه های روشنفکری از نظر لحن و شیوه‌ی طرح بحث، اثری صریح و جدلی است. کتاب سرشار از ارجاع به آیات قرآن، روایت‌ها، شعر فارسی و نمونه‌های تاریخی است و عبدالرحیم گواهی از این منابع برای توضیح و استدلال درباره‌ی دیدگاه‌های خود استفاده می‌کند. کتاب در کنار بررسی این موضوعات، تصویری از یکی از جریان‌های مهم مناقشه‌ی فکری در فضای دینی ایران ارائه می‌دهد؛ مناقشه‌ای که در آن دفاع از سنت دینی، نقد روشنفکری دینی و تعیین مرزهای تفسیر و تغییر در فهم دین به موضوعاتی اساسی تبدیل شده‌اند. از این منظر، این اثر را می‌توان مجموعه‌ای از پاسخ‌های فکری دانست که در بستر بحث گسترده‌تری درباره‌ی دین و روشنفکری دینی شکل گرفته‌اند.

خلاصه کتاب بر کرانه های روشنفکری

کتاب بر کرانه های روشنفکری مجموعه‌ای از نوشته‌های عبدالرحیم گواهی است که در آن‌ها دیدگاه‌های بحث‌برانگیز برخی روشنفکران دینی بررسی و نقد شده‌اند. کتاب در چند محور اصلی پیش می‌رود: نقد نظریه‌هایی مانند قبض و بسط شریعت و رؤیاهای رسولانه، بررسی نسبت دین و معنویت و طرح این پرسش که دین چه نقشی در تأمین آرامش، امید و معنای زندگی انسان دارد. نویسنده در هر بخش دیدگاه خود را باتکیه‌بر مبانی قرآنی و سنت دینی توضیح می‌دهد و تلاش می‌کند تا ناسازگاری برخی تفسیرهای جدید با این مبانی را نشان دهد. این کتاب عرصه‌ای برای بررسی مستقیم اختلاف‌نظرها درباره‌ی فهم دین و جایگاه تفسیر در اندیشه‌ی دینی معاصر فراهم می‌کند.

چرا باید کتاب بر کرانه های روشنفکری را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بر کرانه های روشنفکری را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تصویری فشرده از مهم‌ترین مناقشه‌های فکری پیرامون روشنفکری دینی معاصر ارائه می‌کند.
• این اثر نقدهایی را بررسی می‌کند که از منظر سنت دینی به نظریه‌هایی مانند قبض و بسط شریعت و رؤیاهای رسولانه وارد شده‌اند.
• این کتاب موضوعاتی مانند وحی، تفسیر دین، معنویت، تجربه‌ی دینی و روان‌شناسی دین را در ارتباط با یکدیگر بررسی می‌کند.
• این اثر با استناد به قرآن، حدیث و شعر فارسی نشان می‌دهد که استدلال‌های نویسنده بر چه منابعی تکیه دارد.
• این کتاب نمونه‌ای از شیوه‌ی طرح و پیگیری مناظره‌های فکری درباره‌ی دین در فضای معاصر ایران به دست می‌دهد.

خواندن کتاب بر کرانه های روشنفکری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب بر کرانه های روشنفکری به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌ی دین و اندیشه که به بررسی جریان روشنفکری دینی معاصر علاقه دارند.
• علاقه‌مندان به موضوعاتی مانند وحی، تفسیر دین و نسبت دین و معنویت.
• خوانندگانی که مناظره‌ها و اختلاف‌نظرهای فکری درباره‌ی دین و روشنفکری دینی را دنبال می‌کنند.
• کسانی که می‌خواهند نمونه‌ای از پاسخ‌گویی دینی به پرسش‌ها و نقدهای مطرح‌شده در فضای فکری معاصر را مطالعه کنند.
• مخاطبانی که به نوشته‌های استدلالی و جدلی باتکیه‌بر منابع دینی، ادبی و تاریخی علاقه‌مندند.

درباره عبدالرحیم گواهی

عبدالرحیم گواهی، متولد ۱۳۲۳ در تهران، سفیر، نویسنده، مترجم و پژوهشگر حوزه‌ی ادیان، عرفان و فلسفه است. او از شاگردان علامه محمدتقی جعفری به شمار می‌رود و در جوانی در جلسات و کلاس‌های عالمان و روشنفکرانی چون آیت‌الله سید محمود طالقانی، مرتضی مطهری، علی شریعتی و مهدی بازرگان شرکت کرده است. گواهی تحصیلات خود را در دانشکده‌ی نفت آبادان آغاز کرد و پس از دریافت مدرک در رشته‌ی نفت، در سال ۱۳۵۲ از مدرسه‌ی بازرگانی هاروارد، شعبه‌ی ایران، در رشته‌ی مدیریت بازرگانی فارغ‌التحصیل شد. او سپس برای ادامه‌ی تحصیل در حوزه‌ی ادیان به سوئد رفت و دکترای خود را از دانشگاه اوپسالا دریافت کرد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، گواهی فعالیت خود را در نخست‌وزیری آغاز کرد و سپس به وزارت امور خارجه رفت. او در سال‌های فعالیت خود مسئولیت‌هایی چون سفارت ایران در سوئد، ژاپن و نروژ، مشاورت وزیر امور خارجه و عضویت هیئت‌علمی دانشکده‌ی روابط بین‌الملل را بر عهده داشت و از سال ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۱ دبیرکل سازمان همکاری اقتصادی اکو بود. گواهی در کنار فعالیت‌های سیاسی و دیپلماتیک، در زمینه‌ی ادیان، عرفان، فلسفه و علوم اجتماعی نیز پژوهش کرده و آثار متعددی به تألیف و ترجمه منتشر کرده است. از آثار او می‌توان به ترجمه‌ی کتاب‌هایی از ادوارد سعید، آنه‌ماری شیمل، سیدحسین نصر و رابرت ارنست هیوم و تألیف آثاری درباره‌ی ادیان و تاریخ ادیان اشاره کرد.

بخشی از کتاب بر کرانه های روشنفکری

«چنانچه می‌دانید عقل طبیعی و مادی و علت و معلولی و .... فقط می‌تواند ما را تا آستانه وحی پیش ببرد و از آنجا به بعد کمیتش به‌غایت لنگ است، والاّ باید همه صاحبان این‌گونه عقول از اصحاب ایمان و ارباب معرفت می‌بودند که البته نیستند. این «خرد خام» کجا و آن آستانه بلند کجا؟ خدمت شما که دین خود را از عرفا گرفته‌اید عرض کنم که زمانی از یکی از اولیای الهی پرسیدم که چگونه است شما همه چیز را می‌بینید و می‌دانید؟ فرمودند: چنان است که گویی کسی پهلوی انسان می‌نشیند و همه چیز را می‌گوید؛ همان‌طورکه حضرت مولانا نیز می‌فرمایند: «چه دانی تو که در باطن چه شاهی همنشین دارم؟» یا اینکه چیزی مثل صفحه تلویزیون در دل شما روشن می‌شود و شما از روی آن می‌خوانید. از آن بالاتر، فرمودند هر زمان که انسان را به عرش باریتعالی بالا می‌برند به اندازه کتابخانه‌ای ۴۰.۰۰۰جلدی مطلب یادش می‌دهند! برادر عزیز، کدام‌یک از این امور قابل توجیه و تبیین خردپسندانه است؟ شک نیست که خرد الهی مولوی و ابن‌عربی و ملامحسن فیض و دیگر اهل معنا این حرفها را می‌فهمند؛ اما یقیناً آن خردی نیست که اصحاب علوم دقیقه و مادی از آن سخن می‌گویند.»