کتاب تاریخچه دین شناسی تطبیقی

کتاب تاریخچه دین شناسی تطبیقی (Comparative religion: a history) نوشته اریک جی. شارپ و ترجمه عبدالرحیم گواهی است. این اثر مسیر شکل‌گیری مطالعه‌ی تطبیقی ادیان را از ریشه‌های کهن تا بحث‌های دانشگاهی دنبال می‌کند و نشان می‌دهد که فهم دین در جهان‌های گوناگون چگونه از دل مقایسه، جدل، ترجمه و برخورد سنت‌ها پدید آمده است. نویسنده فقط نام‌ها و مکتب‌ها را ردیف نمی‌کند، بلکه تغییر روش‌ها و پرسش‌های اصلی این حوزه را هم بررسی می‌کند. این کتاب را انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخچه دین شناسی تطبیقی

کتاب تاریخچه دین شناسی تطبیقی نوشته‌ی اریک جی. شارپ به‌سراغ یکی از پرسش‌های مهم در مطالعه‌ی ادیان رفته است؛ انسان‌ها از چه زمانی و با چه شیوه‌هایی کوشیده‌اند سنت‌های دینی گوناگون را کنار هم بگذارند و آن‌ها را مقایسه کنند؟ نویسنده از همان آغاز روشن می‌کند که این حوزه فقط با گردآوری اطلاعات پیش نمی‌رود، بلکه به انگیزه، روش و زاویه‌ی نگاه هم وابسته است. ازاین‌رو کتاب فقط یک مرور تاریخی نیست و در کنار معرفی چهره‌ها و جریان‌ها درباره‌ی دشواری‌های تعریف این رشته و مرز آن با الهیات، تاریخ، جامعه‌شناسی و پدیدارشناسی دین هم بحث می‌کند.

کتاب تاریخچه دین شناسی تطبیقی در ۱۲ فصل تنظیم شده است و از سوابق این حوزه در جهان باستان، سنت‌های یونانی، یهودی، مسیحی و اسلامی آغاز می‌کند و سپس به دوره‌ای می‌رسد که مطالعه‌ی ادیان در فضای دانشگاهی صورت تازه‌ای پیدا می‌کند. عنوان‌هایی مثل کسی که فقط یک مطلب را می‌داند، هیچ نمی‌داند، داروینیسم کار را ممکن می‌سازد، توتم‌گرایی و جادوگری، دین و ناخودآگاه، پدیدارشناسی دین و به‌سوی یک گفت‌وگوی ادیان نشان می‌دهند که اریک جی. شارپ فقط به تاریخ اشخاص نپرداخته و تحول ایده‌ها و روش‌ها را هم دنبال کرده است. در این مسیر نقش چهره‌هایی مانند ماکس مولر، نسبت میان مقایسه و داوری ارزشی و تغییر نگاه از رتبه‌بندی ادیان به فهم دقیق‌تر آن‌ها جای مهمی دارد.

فضای این کتاب بیشتر بر پرسش‌های روش‌شناختی استوار است. اریک جی. شارپ بارها نشان می‌دهد که مطالعه‌ی ادیان وقتی جدی می‌شود که پژوهشگر از پیش‌داوری فاصله بگیرد و در عین حال بداند هیچ اصطلاحی کاملاً بی‌مسئله نیست. همین نکته به متن حالتی بحث‌برانگیز می‌دهد؛ از یک‌سو تاریخ یک رشته را روایت می‌کند و از سوی دیگر درباره‌ی امکان و محدودیت‌های آن رشته هم سؤال می‌سازد. نتیجه اثری است که هم برای شناخت سیر تاریخی دین‌شناسی تطبیقی اهمیت دارد و هم برای فهم این‌که چرا مطالعه‌ی ادیان همیشه با مسئله‌ی روش، زبان و نگاه مقایسه‌ای گره خورده است.

خلاصه کتاب تاریخچه دین شناسی تطبیقی

کتاب تاریخچه دین شناسی تطبیقی روندی بلند را دنبال می‌کند که در آن مطالعه‌ی ادیان از گزارش‌های پراکنده و جدل‌های اعتقادی به بحث‌های منظم‌تر دانشگاهی رسیده است. اریک جی. شارپ نشان می‌دهد که این مسیر با کنجکاوی نسبت به آیین‌های دیگر آغاز می‌شود، در دوره‌هایی زیر سایه‌ی داوری‌های کلامی و فرهنگی قرار می‌گیرد و بعد به‌تدریج به‌سوی بررسی تاریخی، تطبیقی و روشمند حرکت می‌کند. کتاب در کنار معرفی متفکران و جریان‌های اثرگذار بر این نکته هم مکث می‌کند که مقایسه‌ی ادیان فقط جمع‌کردن شباهت‌ها و تفاوت‌ها نیست، بلکه به این بستگی دارد که پژوهشگر با چه معیارهایی سراغ سنت‌های دینی می‌رود و چه انتظاری از این مقایسه دارد.

چرا باید کتاب تاریخچه دین شناسی تطبیقی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تاریخچه دین شناسی تطبیقی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب سیر تاریخی شکل‌گیری مطالعه‌ی تطبیقی ادیان را از جهان باستان تا فضای دانشگاهی نشان می‌دهد.
• خواننده با چهره‌ها، مکتب‌ها و بحث‌هایی آشنا می‌شود که در تعریف دین‌شناسی تطبیقی نقش داشته‌اند.
• این اثر روشن می‌کند که مقایسه‌ی ادیان فقط یک کار توصیفی نیست و همیشه با مسئله‌ی روش و داوری همراه است.
• کتاب پیوند این حوزه را با تاریخ ادیان، پدیدارشناسی دین، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی دین نشان می‌دهد.
• مطالعه‌ی این کتاب برای فهم تغییر نگاه از رتبه‌بندی ادیان به بررسی محتاطانه‌تر و دقیق‌تر سنت‌های دینی مفید است.

خواندن کتاب تاریخچه دین شناسی تطبیقی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تاریخچه دین شناسی تطبیقی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگرانی که می‌خواهند با تاریخ شکل‌گیری مطالعات ادیان آشنا شوند.
• خوانندگانی که درباره‌ی نسبت میان مقایسه، روش و داوری در مطالعه‌ی دین سؤال دارند.
• علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه که می‌خواهند نقش متفکران و جریان‌های مختلف را در این حوزه دنبال کنند.
• مخاطبانی که به پیوند دین‌شناسی تطبیقی با پدیدارشناسی، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی دین توجه دارند.
• کسانی که می‌خواهند از خلال یک مرور تاریخی محدودیت‌ها و امکان‌های مطالعه‌ی ادیان را دقیق‌تر بشناسند.