کتاب وحدت متعالی ادیان

کتاب وحدت متعالی ادیان (The transcendent unity of religions)، نوشته فریتزوف شوئن و ترجمه عبدالرحیم گواهی، اثری درباره‌ی نسبت ادیان بزرگ جهان، ظاهر و باطن دین و مسئله‌ی وحدت و کثرت دینی است که نشر نقد فرهنگ در سال ۱۳۹۷ آن را منتشر کرده است. هوستون اسمیت در مقدمه‌ای مفصل در ابتدای کتاب، جایگاه این اثر را در سنت دین‌پژوهی معاصر توضیح داده و مترجم ایرانی نیز در دو مقدمه، آن را در بستر مباحث قرآنی، عرفان اسلامی و پلورالیسم دینی قرار داده است. متن حاضر برگردان ترجمه‌ی انگلیسی نسخه‌ی فرانسوی کتاب است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب وحدت متعالی ادیان اثر فریتزوف شوئن

کتاب وحدت متعالی ادیان اثری است که فریتزوف شوئن، فیلسوف و دین‌شناس وابسته به مکتب حکمت خالده، در آن به‌سراغ پرسش دشوار رابطه‌ی میان ادیان رفته و در نُه فصل، کوشیده تا نشان دهد وحدت حقیقی در سطحی متعالی و باطنی قرار دارد نه در سطح صورت‌ها و نهادهای تاریخی. شوئن در این کتاب میان وجه باطنی/ اسوتریک و وجه ظاهری/ اگزوتریک دین تمایز گذاشته و بر این اساس توضیح داده که چگونه ادیان وحیانی در قله‌ی متافیزیکی به هم می‌رسند، اما در سطوح تاریخی، کلامی و آیینی از هم جدا می‌شوند.

مترجم در مقدمه‌ی کتاب، این طرح را با مفاهیمی چون شریعت و طریقت، ظاهر و باطن دین و آیات قرآنی مرتبط کرده و نشان داده که چگونه می‌توان ایده‌ی وحدت و کثرت دینی را در چهارچوب اسلام خاص و اسلام عام فهمید. او ضمن معرفی زندگی و جایگاه فکری شوئن، هم به نقاط قوت اثر در فهم همدلانه‌ی اسلام و نقد تمدن مدرن اشاره کرده است و هم برخی داوری‌های نویسنده درباره‌ی تثلیث، مسیح، تشیع و مسئله‌ی وحی را محل بحث دانسته است. 

کتاب وحدت متعالی ادیان مقدمه‌ی مفصلی از هوستون اسمیت نیز دارد که در آن، نظریه‌ی فریتزوف شوئن در کنار رویکردهای الهیاتی، پدیدارشناسانه و پروژه‌هایی مانند «پارلمان ادیان» قرار گرفته و تمایز آن در تأکید بر سلسله‌مراتب وجود، عقل کلی و وحدت متافیزیکی ادیان توضیح داده شده است.

خلاصه کتاب وحدت متعالی ادیان

کتاب وحدت متعالی ادیان بر این ایده استوار است که ادیان وحیانی در سطح متافیزیکی و باطنی به وحدتی مطلق می‌رسند، اما در سطح ظاهری، تاریخی و نهادی متکثر و متفاوت‌اند. فریتزوف شوئن با تمایزگذاشتن میان جوهر و عرض و میان اهل باطن و اهل ظاهر، توضیح داده که چگونه وحدت حقیقی در قلمرو عقل کلی، وجود مطلق و حقیقت متعالی قرار دارد نه در سطح صورت‌های کلامی و آیینی.

در این کتاب، نسبت ادیان اسلام، مسیحیت، هندوئیسم، بودیسم و شینتو در چهارچوب حکمت خالده بررسی شده است. مقدمه‌ی مترجم نیز این طرح را با آیات قرآن درباره‌ی وحدت ادیان الهی، مفهوم اسلام عام و دوگانه‌ی شریعت/ طریقت پیوند زده و در عین پذیرش کلیت طرح فریتزوف شوئن، برخی داوری‌های او درباره‌ی مسیح، تثلیث، تشیع و مسئله‌ی وحی را نقد کرده است.

چرا باید کتاب وحدت متعالی ادیان را بخوانیم؟

این اثر امکان مواجهه با یکی از منسجم‌ترین صورت‌بندی‌ها درباره‌ی وحدت و کثرت ادیان را فراهم می‌کند و خواننده را با زبان حکمت خالده، مفهوم عقل کلی، سلسله‌مراتب وجود و نسبت ظاهر و باطن دین آشنا می‌سازد. مقدمه‌ی مترجم و هوستون اسمیت نیز پلی میان این دستگاه فکری و مباحث قرآنی، عرفان اسلامی و الهیات معاصر ایجاد می‌کند.

خواندن کتاب وحدت متعالی ادیان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران دین‌پژوهی، الهیات، فلسفه‌ی دین و عرفان اسلامی پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی توصیه می‌شود که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی پلورالیسم دینی، نسبت اسلام و ادیان دیگر و تمایز شریعت و طریقت هستند.

درباره فریتزوف شوئن

فریتزوف شوئن در سال ۱۹۰۷ در سوئیس به دنیا آمد و در سال ۱۹۹۸ در آمریکا درگذشت. او فیلسوف دین، متافیزیسین و از مهم‌ترین نمایندگان سنت‌گرایی و حکمت خالده در قرن بیستم بود. شوئن در کنار رنه گنون و تیتوس بورکهارت، از احیاگران اندیشه‌ی «حکمت جاودان» بود و آثارش تحت‌تأثیر افلاطون، ابن‌ عربی، شنکره و مایستر اکهارت بود.

او در جوانی به ادیان و عرفان علاقه‌مند شد، زبان عربی آموخت و سفرهای متعددی به کشورهای اسلامی، هند و دیگر مناطق انجام داد. شوئن بیش از ۲۰ کتاب درباره‌ی متافیزیک، دین و معنویت نوشت و در سال‌های پایانی عمر نیز صدها شعر تعلیمی سرود.

اندیشه‌ی او بر نقد جهان مدرن و تأکید بر وحدت درونی ادیان استوار بود. شوئن معتقد بود همه‌ی ادیان بزرگ در باطن خود به حقیقتی واحد اشاره دارند، هرچند در ظاهر و سنت‌های تاریخی با یکدیگر تفاوت دارند.

چهار جوی حکمت، چکیده‌ی مابعدالطبیعه‌ی جامع، منطق و تعالی، کاست‌ها و نژادها، گوهر و صدف عرفان اسلامی، اسلام و حکمت خالده و «عقل و عقل عقل» از کتاب‌های ترجمه‌شده از او به فارسی هستند.

درباره عبدالرحیم گواهی

عبدالرحیم گواهی در سال ۱۳۲۳ در تهران به دنیا آمد. او تحصیلات خود را در رشته‌ی نفت در دانشکده‌ی نفت آبادان به پایان رساند و سپس در رشته‌ی مدیریت بازرگانی از مدرسه‌ی بازرگانی هاروارد (شعبه‌ی ایران) فارغ‌التحصیل شد. او در ادامه دکترای ادیان خارجی را از دانشگاه اوپسالای سوئد دریافت کرد. گواهیْ ریاست مرکز پژوهش ادیان جهان و مدیریت گروه آینده‌نگری فرهنگستان علوم را بر عهده دارد.

او پژوهشگر، استاد حوزه‌ی ادیان، عرفان و فلسفه و از شاگردان باسابقه‌ی علامه محمدتقی جعفری است و در کنار فعالیت‌های علمی و فرهنگی، در عرصه‌ی سیاست و مدیریت اجرایی نیز حضوری فعال داشته و مسئولیت‌های متعددی را بر عهده گرفته است.

بخشی از کتاب وحدت متعالی ادیان

«فهم حقیقی و کامل یک ایده بسیار فراتر از درک اولیه آن توسط هوش و عقل آدمی است، هرچند که در غالب موارد این ادراک اولیه به جای خود آن فهم و ادراک کامل اشتباه گرفته می‌شود. درحالی‌که این مطلب درست است که اولین نشانه و بینه مستقیمی که از جانب هر ایده خاصی به ما منتقل می‌شود، در سطح خودش، فهم ودریافتی واقعی است و هیچ سوال و ابهامی در رابطه با اینکه کل گستره آن ایده را در برمی‌گیرد وجود ندارد، چون‌که عمدتاً علامت و نشانهٔ تمایل به فهم و درک ایده مزبور در تمامیت آن است. در واقع هر حقیقتی را می‌توان در سطوح مختلف و مطابق با ابعاد نظری گوناگون درک کرد،‌ یعنی مطابق با تعداد بی‌شماری از حالت‌مندی‌های مختلفِ متناظر با همه وجوه گوناگون و ممکنِ حقیقت مورد نظر، که آن نیز به‌همان‌صورت از نظر تعداد نامحدود است. بنابراین، این شیوهٔ ملحوظ داشتن ایده‌ها به موضوع تحقق معنوی می‌انجامد که تبیینات نظری آن به وضوح از نامحدود بودن حدود و ثغور ادراکات نظری حکایت دارد.»