کتاب برنامه ریزی فرهنگی در دانشگاه

کتاب برنامه ریزی فرهنگی در دانشگاه (با رویکرد مدیریتی)، نوشته محمدحسین امیدخدا، موضوع فعالیت‌های فرهنگی دانشگاه را از زاویه‌ی هدف‌گذاری، شناخت مخاطبان و مدیریت منابع بررسی می‌کند. نویسنده میان برگزاری یک برنامه و رسیدن به نتیجه‌ی موردانتظار تفاوت می‌گذارد؛ تفاوتی که مبنای بحث درباره‌ی کارایی و اثربخشی است. دفتر نشر معارف این کتاب را منتشر کرده است. محتوای اثر حاضر از مفاهیم پایه‌ی مدیریت آغاز می‌شود و به تحلیل محیط دانشگاه، تدوین چشم‌انداز و انتخاب راهبردهای فرهنگی می‌رسد. ارزش‌های اسلامی و تربیت نیروهای مسئولیت‌پذیر نیز در توضیح مأموریت فرهنگی دانشگاه جای دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب برنامه ریزی فرهنگی در دانشگاه اثر محمدحسین امیدخدا

کتاب برنامه ریزی فرهنگی در دانشگاه، نوشته محمدحسین امیدخدا، برنامه‌ریزی را پاسخی به فاصله‌ی میان نیازهای گسترده و امکانات محدود معرفی کرده است. مسئله‌ی اصلیْ تعیین جهت فعالیت‌های فرهنگی و پیوند‌دادن تصمیم‌های مدیریتی به اهداف دانشگاه است. نویسنده در پیشگفتار نقش دانشگاه را فراتر از انتقال دانش تخصصی می‌داند و تربیت نیروهای متعهد، مسئولیت‌پذیر و کارآمد را بخشی از رسالت دانشگاه در نظر می‌گیرد.

مبانی اسلامی، هویت اسلامی ایرانی و ارتقای معنویت، چارچوب ارزشی کتاب حاضر را شکل می‌دهند. این اثر شامل سه فصل است. فصل نخست تعریف مدیریت، نسبت علم و هنر در مدیریت، ویژگی‌های هدف مناسب و تفاوت برنامه‌های راهبردی، ترفندی و عملیاتی را توضیح می‌دهد. فصل دوم مفاهیمی مانند مأموریت، چشم‌انداز، سیاست و اقدام را از یکدیگر جدا می‌کند. کتاب برنامه ریزی فرهنگی در دانشگاه در فصل سوم بحث را به شناخت فضای فرهنگی دانشگاه و تصمیم‌گیری درباره‌ی تغییر وضعیت موجود می‌رساند. اطلاعات دانشجویان، استادان، تشکل‌ها، کانون‌ها و امکانات دانشگاه بخشی از داده‌های لازم برای شروع برنامه‌ریزی معرفی شده‌اند.

محمدحسین امیدخدا علاوه‌بر توضیح نظرسنجی و افکارسنجی، نقش گروه را در روشن‌کردن مسئله، بررسی پرسش‌ها و تفسیر یافته‌ها شرح داده است. ابزارهای SWOT، PEST و تحلیل ذی‌نفعان نیز برای بررسی عوامل درونی و بیرونی به کار می‌روند. جدول‌ها و مثال‌های مربوط به یک دانشگاه فرضی، نحوه‌ی اولویت‌بندی عوامل و ارزیابی موقعیت سازمان را نشان می‌دهند. موضوع انتخاب راهبرد صرفاً بر محاسبه‌ی امتیازها متکی نیست؛ گفت‌وگو، قضاوت مدیران و مشارکت کارکنان نیز در این فرایند جای دارد.

مخاطب این کتاب از کنار هم قرارگرفتن این مباحث، تصویری از ارتباط شناخت مخاطب، تعیین اولویت و تخصیص منابع را ارائه کرده است. کتاب برنامه ریزی فرهنگی در دانشگاه ضرورت بازنگری برنامه‌ها را مطرح کرده است تا تصمیم‌های فرهنگی از تغییرات محیط دانشگاه جدا نمانند و ارزیابی نتایج، بخشی از کار مدیریت باشد.

خلاصه کتاب برنامه ریزی فرهنگی در دانشگاه

برنامه‌ریزی فرهنگی از شناخت شرایط واقعی دانشگاه شروع می‌شود و نه از فهرست‌کردن فعالیت‌های مطلوب. مدیران ابتدا نیازهای مخاطبان، ظرفیت‌های داخلی و عوامل اثرگذار بیرونی را بررسی می‌کنند. چشم‌انداز و اهداف سپس باتوجه‌به این شناخت تعیین می‌شوند و راهبردها، مسیر حرکت به‌سوی وضعیت مطلوب را مشخص می‌کنند. اقدامات اجرایی نیز باید مسئول، زمان‌بندی، هزینه و منابع روشن داشته باشند.

کتاب برنامه ریزی فرهنگی در دانشگاه هدف مناسب را دقیق، سنجش‌پذیر، دست‌یافتنی، واقع‌گرایانه و زمان‌بندی‌شده می‌داند. پیام محوری این کتاب ضرورت ارتباط میان همه‌ی این تصمیم‌هاست: فعالیت فرهنگی باید دلیل مشخصی داشته باشد و نتیجه‌ی فعالیت نیز با هدف اولیه مقایسه شود. مشارکت افراد در تدوین برنامه، هماهنگی واحدها و اصلاح تصمیم‌ها بر اساس ارزیابی، اجزای این فرایند هستند. نویسنده برنامه‌ریزی را سندی ثابت و جدا از اجرا نمی‌داند؛ نظارت و بازنگری باید همراه با اجرای برنامه ادامه پیدا کند.

چرا باید کتاب برنامه ریزی فرهنگی در دانشگاه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب برنامه ریزی فرهنگی در دانشگاه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت مأموریت، چشم‌انداز، هدف، راهبرد و سیاست را توضیح می‌دهد تا تصمیم‌های فرهنگی در سطح مناسب خود بررسی شوند.
• خواننده با معیارهای اولویت‌بندی فرصت‌ها، تهدیدها، قوت‌ها و ضعف‌های دانشگاه آشنا می‌شود.
• موضوع افکارسنجی، زمینه‌ی بررسی دقیق‌تر نیازها و نگرش‌های دانشجویان را فراهم می‌کنند.
• مثال‌های دانشگاهی، ارتباط ابزارهای تحلیل مدیریتی با مسائل برنامه‌ریزی فرهنگی را نشان می‌دهند.

خواندن کتاب برنامه ریزی فرهنگی در دانشگاه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب برنامه ریزی فرهنگی در دانشگاه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• مدیران و کارشناسان فرهنگی دانشگاه‌ها که مسئول تدوین، اجرا یا ارزیابی برنامه‌های فرهنگی هستند.
• فعالان تشکل‌ها و کانون‌های دانشجویی که به شناخت مخاطبان و هماهنگی فعالیت‌ها نیاز دارند.
• دانشجویان مدیریت و پژوهشگران حوزه‌ی فرهنگ که به کاربرد برنامه‌ریزی راهبردی در محیط دانشگاه علاقه‌مندند.

درباره محمدحسین امیدخدا

محمدحسین امیدخدا دانش‌آموخته‌ی مقطع دکتری رشته‌ی مدیریت دولتی از دانشکده‌ی مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه طباطبائی تهران در سال ۱۴۰۰ است. او به‌عنوان پژوهشگر، مقالات متعددی را در نشریاتی همچون «مدیریت در دانشگاه اسلامی»، «فرهنگ در دانشگاه اسلامی» و «مدیریت فرهنگ سازمانی» به چاپ رسانده است. موضوعات اصلی پژوهش‌های او بر محورهایی همچون رهبری فرهنگی در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی (با مطالعه‌ی موردی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها)، پدیدارشناسی رهبری فرهنگی، شناسایی مؤلفه‌های شایستگی استادان معارف اسلامی، بررسی عوامل مؤثر بر هماهنگی سازمانی و نیز تحولات نسلی در دانشگاه‌ها با تمرکز بر ویژگی‌های نسل Z استوار بوده است. کتاب برنامه ریزی فرهنگی در دانشگاه نیز نوشته‌ی محمدحسین امیدخدا است.

بخشی از کتاب برنامه ریزی فرهنگی در دانشگاه

«۱. برنامه‌ریزی راهبردی

برنامه‌ریزی راهبردی کوششی است ساختاریافته برای اتخاذ تصمیم‌های اساسی و انجام اعمالی که ماهیت سازمان، نوع فعالیتها و دلیل انجام آن فعالیتها توسط سازمان را شکل می‌دهد و مسیر می‌بخشد (امیدوار، ۱۳۸۳). برنامه‌ریزی راهبردی در تعریفی دیگر عبارت است از: برنامه‌ریزی دربارۀ اهداف بلندمدت سازمان و انتخاب فعالیتهای لازم برای تحقق آنها و آماده‌سازی سازمان برای پاسخگویی مناسب و بهنگام در مقابل تغییرات محیطی داخلی و خارجی سازمان که از پویایی برخوردار است. (بهرامی و همکاران، ۱۳۸۹)

۱-۱. لزوم برقراری برنامه‌ریزی راهبردی در سازمانها

در عرصۀ بسیار پیچیدۀ فعالیتهای فرهنگی- اجتماعی، تعدد عوامل تأثیرگذار، سرعت تغییر و تحولات، علاقه‌مندی سازمانها به کسب موفقیت و پیشرفت و بقای بلندمدت، برنامه‌ریزی راهبردی را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر کرده است. پیشرفت و توسعۀ سریع در جهان امروز و تغییرات پرشتاب محیطی، آگاهی از تحولات را ضروری ساخته است.»