کتاب چگونه فوکو بخوانیم

کتاب چگونه فوکو بخوانیم (How to read Foucault) نوشته یوهانا اوکسالا و ترجمه علیرضا خالقی دامغانی و نرگس ایمانی مرنی است و نشر نی در سال ۱۴۰۲ آن را منتشر کرده است. این اثر به‌جای ارائه‌ی شرحی کلی از زندگی و اندیشه‌ی فوکو، خواننده را مستقیماً با نوشته‌های او روبه‌رو می‌کند. نویسنده با انتخاب و بررسی قطعه‌هایی از آثار میشل فوکو، راهی برای ورود به اندیشه‌ی او می‌گشاید و مفاهیمی چون قدرت، جنون، سوژه، تاریخ و آزادی را در پیوند با یکدیگر بررسی می‌کند. نویسنده نشان می‌دهد که خواندن فوکو فرصتی برای بازنگری در شیوه‌ی فهم ما از جهان و امور به‌ظاهر بدیهی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چگونه فوکو بخوانیم اثر یوهانا اوکسالا

کتاب چگونه فوکو بخوانیم، نوشته‌ی یوهانا اوکسالا، راهی برای نزدیک‌شدن به اندیشه‌ی میشل فوکو از خلال نوشته‌های خود اوست. نویسنده به‌جای ارائه‌ی تفسیری کلی، بخش‌هایی از آثار و گفت‌وگوهای فوکو را انتخاب می‌کند و از طریق آن‌ها به موضوعاتی مانند زندان، جنون، دانش، زبان، سوژه و آزادی می‌پردازد. در این بررسی، روشن می‌شود که یکی از پرسش‌های اساسی فوکو این است که چگونه چیزهایی که طبیعی و بدیهی به نظر می‌رسند، در بستر تاریخ و مناسبات قدرت شکل گرفته‌اند.

اوکسالا در ادامه مسیرهای اصلی اندیشه‌ی فوکو را بررسی می‌کند؛ از دوره‌ی دیرینه‌شناسی و تبارشناسی گرفته تا پژوهش‌های متأخر او درباره‌ی اخلاق و تکنیک‌های خود. تاریخ جنون، مراقبت و تنبیه، تاریخ سکسوالیته، واژه‌ها و چیزها و مسئله‌ی مؤلف در این مسیر بررسی می‌شوند. یوهانا اوکسالا با توضیح پیوند میان دانش و قدرت، طبقه‌بندی و طرد، زبان و تجربه و همچنین نقد و آزادی، تصویری منسجم از اندیشه‌ی فوکو ارائه می‌دهد. این رویکرد کتاب را به راهنمایی مناسب برای کسانی تبدیل می‌کند که می‌خواهند آثار فوکو را با درک روشن‌تری از مفاهیم و پرسش‌های اصلی او بخوانند.

خلاصه کتاب چگونه فوکو بخوانیم

کتاب چگونه فوکو بخوانیم با انتخاب و تفسیر بخش‌هایی از نوشته‌های میشل فوکو، مسیر شکل‌گیری اندیشه‌ی او را دنبال می‌کند. یوهانا اوکسالا با این ایده آغاز می‌کند که فلسفه برای فوکو ابزاری برای به‌چالش‌کشیدن چیزهایی است که بدیهی و تغییرناپذیر به نظر می‌رسند. او سپس نشان می‌دهد که چگونه فوکو در بررسی موضوعاتی مانند جنون، زندان، سکسوالیته، علوم انسانی و ادبیات، به فرایندهایی می‌پردازد که در آن‌ها حقیقت، هویت و تصور ما از انسان شکل می‌گیرد.

در این چهارچوب، آزادی برای فوکو مفهومی جدا از نقد تاریخ و مناسبات قدرت نیست. شناخت چگونگی شکل‌گیری نهادها و باورهای مسلط می‌تواند امکان فاصله‌گرفتن از آن‌ها و اندیشیدن به شکل‌های دیگری از زندگی را فراهم کند. کتاب چگونه فوکو بخوانیم در نهایت تصویری فشرده از اندیشه‌ی فوکو به دست می‌دهد؛ اندیشه‌ای که با زیرسؤال‌بردن آنچه مسلم و طبیعی تصور می‌شود، امکان دیگری برای فهم اکنون پیش روی ما می‌گذارد.

چرا باید کتاب چگونه فوکو بخوانیم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب چگونه فوکو بخوانیم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب باتکیه‌بر نوشته‌های اصلی فوکو، مسیر ورود به اندیشه‌ی او را روشن می‌کند.
• نویسنده پیوند میان مفاهیمی مانند قدرت، دانش، سوژه، تاریخ و آزادی را توضیح می‌دهد.
• کتابْ جایگاه آثاری مانند تاریخ جنون، مراقبت و تنبیه و تاریخ سکسوالیته را در مسیر فکری فوکو روشن می‌کند.
• نویسنده نشان می‌دهد که چگونه فوکو با استفاده از تاریخ، باورها و ساختارهای به‌ظاهر بدیهی، زمانه‌ی خود را نقد می‌کرد.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند مفاهیم اصلی اندیشه‌ی فوکو را عمیق‌تر بشناسند و به درکی منسجم از آرای او برسند.
• بررسی قطعه‌هایی از آثار فوکو می‌تواند خواندن مستقیم نوشته‌های او را برای مخاطب آسان‌تر کند.

خواندن کتاب چگونه فوکو بخوانیم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب چگونه فوکو بخوانیم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• کسانی که می‌خواهند آشنایی منسجمی با اندیشه‌ی میشل فوکو پیدا کنند.
• دانشجویان و علاقه‌مندان به فلسفه، علوم اجتماعی و مطالعات فرهنگی.
• مخاطبانی که به رابطه‌ی میان قدرت، تاریخ، نهادهای اجتماعی و شکل‌گیری هویت علاقه دارند.
• کسانی که قصد دارند آثار اصلی فوکو را بخوانند و به راهنمایی مقدماتی نیاز دارند.
• علاقه‌مندان به موضوعاتی مانند جنون، زندان، سکسوالیته، زبان و مسئله‌ی مؤلف در اندیشه‌ی معاصر.

درباره یوهانا اوکسالا

یوهانا اوکسالا فیلسوفی است که در حوزه‌هایی مانند فلسفه‌ی سیاسی، فلسفه‌ی فمینیستی، فلسفه‌ی محیط‌زیست، اندیشه‌ی فوکو و پدیدارشناسی فعالیت می‌کند. او استاد فلسفه‌ی آرتور جی. اشمیت در گروه فلسفه‌ی دانشگاه لویولا شیکاگو است. اوکسالا پیش از پیوستن به این دانشگاه، در مدرسه‌ی جدید پژوهش‌های اجتماعی در نیویورک، دانشگاه هلسینکی در فنلاند، دانشگاه داندی در اسکاتلند و... تدریس کرده است.

اوکسالا نویسنده‌ی هفت کتاب و بیش از ۵۰ مقاله‌ی علمی و فصل کتاب است و آثارش تاکنون به چندین زبان ترجمه شده‌اند. او عضو هیئت‌تحریریه‌ی چند نشریه‌ی دانشگاهی است و در طول فعالیت علمی خود در بیش از ۱۰۰ نشست و کنفرانس بین‌المللی به ارائه‌ی مقاله و سخنرانی پرداخته است.

از دیگر آثار اوکسالا می‌توان به فوکو درباره‌ی آزادی، سیاست و خشونت، فلسفه‌ی سیاسی: تمام آنچه اهمیت دارد، تجربه‌های فمینیستی و «فمینیسم، سرمایه‌داری و بوم‌شناسی» اشاره کرد.

جدیدترین کتاب اوکسالا، فمینیسم، سرمایه‌داری و بوم‌شناسی، که در سال ۲۰۲۳ منتشر شده است، رویکردهای فمینیستی و زیست‌محیطی را برای مواجهه با بحران جهانی محیط‌زیست در کنار یکدیگر قرار می‌دهد. اوکسالا استدلال می‌کند که در برابر فاجعه‌ی زیست‌محیطی، نمی‌توان از سیاستی دفاع کرد که در پی حفظ تصویری آرمانی از طبیعت، آن را جدا از نظام سرمایه‌داری تصور می‌کند. از نظر او، هدف سیاسی باید ریشه‌ای‌تر باشد: به‌چالش‌کشیدن خود نظام اقتصادی سرمایه‌داری و سازوکارهایی که از طریق آن‌ها زندگی در سراسر سیاره استثمار و تصاحب می‌شود.

چه نسخه‌های دیگری از این کتاب در ایران منتشر شده است؟

نشر شوند نیز در سال ۱۴۰۲ با ترجمه‌ی محمد جمشیدی‌منش این کتاب را منتشر کرده است.

بخشی از کتاب چگونه فوکو بخوانیم

«تاریخ‌های فوکو نه‌تنها اجتناب‌ناپذیری و تغییرناپذیری امور، بلکه از آن مهم‌تر، طبیعی شمرده شدن آن‌ها را هدف می‌گیرند. کتاب‌های تاریخ جنون و تاریخ سکسوالیته نقطهٔ عطف تلاش‌های فوکو برای این غیرطبیعی نشان دادن امور هستند. این کتاب‌ها نشان می‌دهند چگونه پدیده‌هایی از قبیل دیوانگی و سکسوالیته که واقعیت‌هایی طبیعی و زیستی فرض می‌شوند، به‌واقع در جریان تاریخ و فرهنگ شکل می‌گیرند. به این معنا، بی‌تردید فوکو قائل به برساخت‌گرایی اجتماعی است. برساخت‌گراییِ اجتماعی ناظر به آن شکل‌های اندیشه است که می‌گویند انسان‌ها و تجربه‌های‌شان محصول فرایندهای اجتماعی‌اند نه فرایندهای طبیعی. نظریه‌هایی از این دست، در نیمهٔ دوم قرن بیستم به‌غایت نفوذ داشتند و قدرت‌شان دقیقاً از همین تلاش برای تضعیف ضرورت‌ها و شکل‌های ذات‌باورانهٔ اندیشه ناشی می‌شد. فرض عمومی این نظریه‌ها آن بود که بشر هرچه را تا به امروز برساخته، امری طبیعی و بدیهی انگاشته است. علت طرح این استدلال که چیزی ــ مثلاً مشکلات یادگیری، رفتار خشونت‌بار، هوش‌بهر، جنسیت یا نژاد ــ به شکل اجتماعی برساخته می‌شود این است که بگوییم با تغییر سامان اجتماعی و سیاسیِ چیزها آن چیز هم می‌تواند تغییر کند. این استدلال ماهیتی سیاسی دارد: وجود و ارزش این سامان سیاسی و اجتماعی را می‌توان به چالش کشید و آن را از ریشه دگرگون یا دست‌کم اصلاح کرد.»