کتاب جنگ ایران و عراق

کتاب جنگ ایران و عراق نوشته دیوید شفر و ترجمه پریسا صیادی است که گروه انتشاراتی ققنوس آن را منتشر کرده است. این اثر با تمرکز بر ریشه‌های تاریخی، سیاسی و ایدئولوژیک جنگ، فقط به شرح نبردها بسنده نمی‌کند و نشان می‌دهد چگونه اختلافات مرزی، رقابت رهبران دو کشور، بحران خلیج‌‌فارس و دخالت قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی به درگیری‌ای فرسایشی و پرهزینه انجامید. متن کتاب از همان آغاز روشن می‌کند که این جنگ فقط مسئله‌ای میان دو کشور نبود و پیامدهایش از میدان نبرد فراتر رفت. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جنگ ایران و عراق

کتاب جنگ ایران و عراق نوشته دیوید شفر روایتی فشرده و درعین‌حال پرجزئیات از یکی از طولانی‌ترین و پرهزینه‌ترین درگیری‌های قرن بیستم ارائه می‌دهد. نویسنده از همان صفحات آغازین، جنگ را صرفاً یک برخورد مرزی معرفی نمی‌کند، بلکه آن را نتیجه‌ی لایه‌های متعددی از اختلافات تاریخی، مذهبی، قومی، سیاسی و منطقه‌ای می‌داند. متن از پیشینه‌ی مناقشه‌های ایران و عراق بر سر مرزها و اروندرود شروع می‌شود، به شکل‌گیری دولت‌های جدید در دو کشور می‌رسد و بعد نشان می‌دهد چگونه انقلاب اسلامی ایران، قدرت‌گیری صدام حسین و رقابت بر سر نفوذ منطقه‌ای، زمینه را برای آغاز جنگ فراهم کرد. در این مسیر، خلیج‌‌فارس هم فقط یک پس‌زمینه‌ی جغرافیایی نیست، بلکه به‌عنوان نقطه‌ای حساس در اقتصاد و سیاست جهانی مطرح می‌شود.
کتاب جنگ ایران و عراق در ادامه فقط به شرح حمله‌ها و جابه‌جایی خطوط نبرد محدود نمی‌ماند و مسیر جنگ را در چند سطح دنبال می‌کند: وضعیت داخلی ایران پس از انقلاب، انسجام و ضعف‌های ساختار سیاسی عراق، نقش ارتش و نیروهای تازه‌نفس، بن‌بست‌های نظامی، حملات به شهرها و تأسیسات نفتی، استفاده از سلاح‌های شیمیایی و ورود تدریجی بازیگران خارجی به میدان. یکی از نکات مهم این کتاب این است که نشان می‌دهد جنگ چگونه از یک درگیری دوجانبه به بحرانی منطقه‌ای و سپس مسئله‌ای بین‌المللی تبدیل شد. حضور کشورهایی مانند آمریکا، شوروی، فرانسه، عربستان سعودی و کویت در متن، از زاویه‌ی حمایت‌های سیاسی، اطلاعاتی، مالی و تسلیحاتی بررسی می‌شود. نتیجه، تصویری است از جنگی که هم در جبهه‌ها جریان داشت و هم در دیپلماسی، اقتصاد نفت، تبلیغات سیاسی و معادلات قدرت در خاورمیانه.

خلاصه کتاب جنگ ایران و عراق

کتاب جنگ ایران و عراق مسیر شکل‌گیری و گسترش جنگ را از ریشه‌های دور تاریخی تا سال‌های نخست درگیری دنبال می‌کند. متن ابتدا اختلافات مرزی، مذهبی و سیاسی ایران و عراق را توضیح می‌دهد و سپس به تحولاتی مانند قرارداد الجزایر، انقلاب اسلامی ایران، قدرت‌گیری صدام حسین و تشدید تنش‌های دو کشور می‌رسد. بعد از آغاز حمله‌ی عراق، کتاب روند نبردها، بازپس‌گیری مناطق اشغال‌شده از سوی ایران، بن‌بست نظامی، حملات به زیرساخت‌های نفتی و نقش فزاینده‌ی قدرت‌های خارجی را بررسی می‌کند. محور اصلی اثر این است که جنگ چگونه از یک تهاجم سریع به بحرانی طولانی، فرسایشی و چندلایه تبدیل شد که نه‌فقط ایران و عراق، بلکه کل منطقه و بخشی از جهان را تحت‌تأثیر قرار داد.

چرا باید کتاب جنگ ایران و عراق را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب جنگ ایران و عراق را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب ریشه‌های تاریخی و سیاسی جنگ را فراتر از شروع رسمی درگیری توضیح می‌دهد.
• متن نشان می‌دهد اختلافات مرزی، ایدئولوژیک و منطقه‌ای چگونه به جنگی طولانی تبدیل شدند.
• خواننده با نقش رهبران دو کشور و تأثیر تصمیم‌های آن‌ها بر روند جنگ آشنا می‌شود.
• این اثر پیوند میان میدان نبرد، اقتصاد نفت و مداخله‌ی قدرت‌های خارجی را روشن می‌کند.
• کتاب تصویری دقیق از بن‌بست‌های نظامی، حملات متقابل و فرسایشی‌شدن جنگ به دست می‌دهد.
• بخش‌های مربوط به خلیج‌‌فارس و نفتکش‌ها نشان می‌دهد چرا این جنگ فقط مسئله‌ای دوجانبه نبود.
• مطالعه‌ی آن برای درک زمینه‌های استفاده از سلاح‌های شیمیایی و واکنش محدود نهادهای بین‌المللی مفید است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب جنگ ایران و عراق به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ سیاسی و نظامی خاورمیانه که می‌خواهند زمینه‌های شکل‌گیری این جنگ را دقیق‌تر بشناسند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی رابطه‌ی نفت، خلیج‌‌فارس و درگیری‌های منطقه‌ای بیشتر بدانند.
• کسانی که به نقش رهبران سیاسی در تشدید یا گسترش بحران‌ها علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند تأثیر جنگ بر روابط بین‌الملل و مداخله‌ی قدرت‌های خارجی را دنبال کنند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که درمورد تاریخ معاصر ایران، عراق و تحولات منطقه مطالعه می‌کنند.

بخشی از کتاب جنگ ایران و عراق

«با این‌که بسیاری از کشورها به شیوه‌های مختلف از این جنگ متضرر شدند، اما ایران و عراق خود بیشترین آسیب‌ها را دیدند: شمار زیاد مجروحان و جان‌باختگان، نابودی زیرساخت‌ها، و هزینه‌های سرسام‌آور نظامی. جنگ ایران و عراق طولانی‌ترین جنگ مستقیم بین دو کشور در قرن بیستم بود. در این جنگ از برخی از پیشرفته‌ترین و ویرانگرترین سلاح‌های موجود استفاده شد و استفادهٔ عراق از سلاح‌های شیمیایی نمونهٔ هولناکی از فاجعه‌ای بود که این سلاح‌های مرگبار می‌توانستند به بار آورند. تا حدی به دلیل ماهیت تسلیحات مورد استفاده در جنگ، شمار تلفات نهایی جنگ ایران و عراق از یک‌میلیون نفر فراتر رفت که بیش از نیم‌میلیون نفر از آن‌ها جان باختند. مجموع هزینه‌های جنگ حداقل چهارصدمیلیارد دلار برآورد شده است.
جنگ تا حد زیادی به دلیل اختلاف دیدگاه میان سران دو کشور ایران و عراق در آن زمان تشدید شد. رابین رایت، روزنامه‌نگار و نویسندهٔ بین‌المللی، «اختلافات عمیق ایدئولوژیک» را یکی از دلایل جنگ برمی‌شمارد. ایرانِ تحت رهبری آیت‌اللّه خمینی به دلیل سیاست‌های سکولار رژیم صدام و اقدامات سرکوبگرانه‌اش علیه مسلمانان عراق به‌شدت با صدام مخالف بود. صدام هم آیت‌اللّه خمینی را متهم می‌کرد که شبه‌نظامیان شیعهٔ عراق را تشویق به اقدام برضد حکومت می‌کند.»