کتاب کنکاشی در احوال مجالس مضحکه سده سیزدهم خورشیدی

کتاب کنکاشی در احوال مجالس مضحکه (سده سیزده خورشیدی) نوشته محمدحسین ناصربخت است و انتشارات پژوهشکده هنر آن را منتشر کرده است. این کتاب به سراغ نمایش‌های شادی‌آور ایرانی می‌رود و به‌جای توقف در روایت‌های کلی، فنون خنده‌سازی، شگردهای اجرایی، جایگاه تقلید و شبیه مضحک و پیوند آن‌ها با قصه‌های عامیانه را بررسی می‌کند. تمرکز اثر بر این است که خنده در این مجالس چگونه ساخته می‌شود و چه رابطه‌ای با ساختار قصه، بازی فی‌البداهه و مناسبات اجتماعی دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کنکاشی در احوال مجالس مضحکه سده سیزدهم خورشیدی

کتاب کنکاشی در احوال مجالس مضحکه (سده سیزده خورشیدی) نوشته محمدحسین ناصربخت پژوهشی است درباره بخشی از نمایش ایرانی که معمولاً در حاشیه‌ی بحث‌های تاریخی دیده می‌شود، اما در عمل نقش مهمی در شناخت شیوه‌های خنداندن، بداهه‌پردازی و شکل‌گیری موقعیت‌های کمیک دارد. نویسنده از همان آغاز روشن می‌کند که هدفش نوشتن یک تاریخ عمومی از نمایش نیست، بلکه می‌خواهد فنون، شگردها و ویژگی‌های ساختاری مجالس شادی‌آور را از دل نمونه‌ها و اسناد به‌جای‌مانده بیرون بکشد. به همین دلیل بحث کتاب از تعریف طنز، هجو، هزل و فکاهه شروع می‌شود و بعد به نسبت آن‌ها با خنده، کمدی و رفتار نمایشی می‌رسد.
کتاب کنکاشی در احوال مجالس مضحکه (سده سیزده خورشیدی) در ادامه میان دو حوزه‌ی اصلی تمایز می‌گذارد: نمایش‌های شادی‌آور مبتنی بر اجرا و بداهه که بیشتر با عنوان تقلید شناخته می‌شوند و شبیه مضحک‌ها که به متن از پیش نوشته‌شده متکی‌اند. این تفکیک باعث می‌شود کتاب هم به سازوکار اجرایی مجلس‌های فی‌البداهه بپردازد و هم به شکل‌های مکتوب‌تر مضحکه توجه کند. در بخش‌های مختلف، بحث‌هایی درباره تکنیک‌هایی مثل تکرار، وارونه‌سازی، جابه‌جایی جایگاه‌ها، بازی با واژه‌ها، تحامق، تحقیر، تعریض و نعل وارونه زدن دیده می‌شود. نویسنده فقط به نام‌بردن از این شگردها بسنده نکرده و آن‌ها را در پیوند با نمونه‌های اجرایی، تکه‌های مشهور سیاه‌بازی و ساختار قصه‌های ایرانی توضیح داده است. از دل این مسیر، فضای کتاب به‌سمت شناخت منطق درونی مجالس مضحکه می‌رود؛ اینکه چگونه قصه، تیپ‌های نمایشی، موسیقی، گفتار و واکنش جمعی کنار هم قرار می‌گیرند تا خنده شکل بگیرد.

خلاصه کتاب کنکاشی در احوال مجالس مضحکه سده سیزدهم خورشیدی

کتاب کنکاشی در احوال مجالس مضحکه (سده سیزده خورشیدی) بر بررسی نمایش‌های شادی‌آور ایرانی در سده سیزدهم خورشیدی متمرکز است و نشان می‌دهد که این مجالس فقط محل سرگرمی نبوده‌اند، بلکه مجموعه‌ای از فنون نمایشی، الگوهای قصه‌پردازی و شیوه‌های اجتماعی بیان را در خود داشته‌اند. نویسنده ابتدا مفاهیم طنز و مضحکه را از هم باز می‌کند و سپس به سراغ تکنیک‌های خنده‌سازی در تقلید، سیاه‌بازی و شبیه مضحک می‌رود. کتاب همچنین توضیح می‌دهد که قصه‌های عامیانه، نقش‌های ثابت، بداهه‌پردازی و تکه‌های اجرایی چگونه به شکل‌گیری این نمایش‌ها کمک کرده‌اند و چه نسبتی میان ساختار روایت و تولید خنده وجود دارد.

چرا باید کتاب کنکاشی در احوال مجالس مضحکه سده سیزدهم خورشیدی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب کنکاشی در احوال مجالس مضحکه (سده سیزده خورشیدی) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب سازوکار خنده در نمایش‌های ایرانی را با تکیه بر تکنیک‌ها و نمونه‌های مشخص توضیح می‌دهد.
• خواننده با تفاوت میان تقلید، سیاه‌بازی و شبیه مضحک آشنا می‌شود و مرزهای هرکدام را دقیق‌تر می‌بیند.
• این اثر پیوند میان قصه‌های عامیانه و شکل‌گیری مجلس‌های شادی‌آور را روشن می‌کند.
• کتاب برای شناخت تکه‌های اجرایی، بداهه‌پردازی و نقش تیپ‌های نمایشی اطلاعات جزئی‌تری در اختیار می‌گذارد.
• مطالعه‌ی آن به درک بهتر تاریخ فنون کمدی در نمایش ایرانی کمک می‌کند، نه فقط به شناخت نام‌ها و اصطلاحات.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب کنکاشی در احوال مجالس مضحکه (سده سیزده خورشیدی) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران تئاتر که می‌خواهند درباره نمایش‌های شادی‌آور ایرانی شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• علاقه‌مندان به سیاه‌بازی، تقلید و شبیه مضحک که به‌دنبال فهم شگردهای اجرایی و کلامی این مجالس هستند.
• خوانندگانی که می‌خواهند نسبت میان طنز، خنده و ساختار قصه در سنت نمایشی ایران را بررسی کنند.
• مخاطبانی که به تاریخ فرهنگ نمایشی ایران و شکل‌های مردمی اجرای نمایش علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند نمونه‌هایی از تکنیک‌های کمیک مانند تکرار، وارونه‌سازی و بازی با واژه‌ها را در بستر نمایش ایرانی بشناسند.