کتاب بازآرایی گل و نقش

کتاب بازآرایی گل و نقش (تلاشی برای بهره‌جویی از سنت ایرانی کهنی در سوزن‌دوزی) نوشته کتایون مزداپور و شیرین مزداپور، به سراغ گل‌ونقش یا سوزن‌دوزی زرتشتی می‌رود؛ هنری که در پی دگرگونی‌های اجتماعی و تغییر پوشاک، به‌تدریج از زندگی روزمره کنار رفته و به صندوق‌های خانوادگی سپرده شده است. نویسندگان هم گذشته‌ی این هنر را بررسی کرده‌اند و هم امکان بازآرایی آن را در جامه و طراحی امروز سنجیده‌اند. انتشارات پژوهشکده هنر این پژوهش را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بازآرایی گل و نقش

کتاب بازآرایی گل و نقش نوشته‌ی کتایون مزداپور و شیرین مزداپور، پژوهشی است درباره‌ی یکی از شاخه‌های کم‌تر دیده‌شده‌ی هنرهای تزیینی ایران؛ هنری که در میان زرتشتیان با نام گل‌ونقش شناخته می‌شده و امروز بیشتر با عنوان سوزن‌دوزی زرتشتی از آن یاد می‌شود. این سنت ظریف در گذر دگرگونی‌های اجتماعی، تغییر شکل پوشاک و کم‌شدن فرصت و فراغت برای دوخت‌های زمان‌بر، به حاشیه رفته است. کتاب می‌کوشد جایگاه این هنر را در زندگی، پوشاک، آیین‌ها و حافظه‌ی فرهنگی جامعه‌ی زرتشتی بازسازی کند.

کتاب در ۶ فصل تنظیم شده و از تاریخچه و زمینه‌ی اجتماعی آغاز می‌کند، سپس به پوشاک، نقشینه‌ها، شیوه‌های دوخت و امکان‌های کاربرد تازه می‌رسد. کتایون مزداپور و شیرین مزداپور به این موضوع از چند زاویه نگاه کرده‌اند: از یک‌سو به صندوق‌های قدیمی، جامه‌های زنانه، مناسبت‌های آیینی و شیوه‌ی انتقال مهارت از استاد به شاگرد پرداخته‌اند و از سوی دیگر، طرح‌ها و نقش‌هایی مانند طاوس، حوض و ماهی، درخت زندگی و سرو را بررسی کرده‌اند. فهرست دوخت‌ها نیز دامنه‌ی کار را روشن‌تر می‌کند؛ از ساقه‌دوزی و ساتن‌دوزی تا زنجیره‌دوزی و دندان‌موشی.

کتاب بازآرایی گل و نقش فقط ثبت یک میراث در حال فراموشی نیست. بخش مهمی از آن به این پرسش اختصاص دارد که چگونه می‌توان از این گنجینه‌ی طرح و رنگ در کارهای تازه بهره گرفت، بی‌آنکه پیوند آن با پیشینه‌اش از میان برود. به همین دلیل، متن هم حال‌وهوای پژوهش تاریخی دارد و هم به طراحی پارچه و لباس نزدیک می‌شود.

خلاصه کتاب بازآرایی گل و نقش

کتاب بازآرایی گل و نقش سیر فراموش‌شدن و بازشناسی دوباره‌ی گل‌ونقش را دنبال می‌کند. نویسندگان ابتدا توضیح می‌دهند که این سوزن‌دوزی چگونه در میان زرتشتیان رواج داشته، بر چه جامه‌هایی دوخته می‌شده و چه پیوندی با جشن‌ها، آیین‌ها و اقتصاد خانگی داشته است. سپس به سراغ پوشاک زنانه و مردانه، نقشینه‌های به‌جای‌مانده، انواع طرح‌ها و دوخت‌ها می‌روند و نشان می‌دهند هر نقش و هر شیوه‌ی اجرا در چه بستری معنا پیدا می‌کرده است. 

در ادامه، کتاب از مرحله‌ی ثبت و توصیف فراتر می‌رود و امکان استفاده از این نقش‌ها در طراحی و چاپ پارچه و جامه‌های تازه را بررسی می‌کند.

چرا باید کتاب بازآرایی گل و نقش را بخوانیم؟

• این کتاب پیوند میان سوزن‌دوزی زرتشتی، پوشاک، آیین‌ها و زندگی خانگی را به‌ صورت جزئی نشان می‌دهد.
• خواننده با نقش‌ها، دوخت‌ها و نام جامه‌هایی آشنا می‌شود که بخشی از حافظه‌ی پوشاک ایرانی را شکل داده‌اند.
• این کتاب روشن می‌کند که چرا گل‌ونقش از چرخه‌ی زندگی روزمره کنار رفت و چه عواملی آن را به هنرِ در آستانه‌ی فراموشی تبدیل کرد.
• دانشجویان و پژوهشگران هنر می‌توانند از آن برای شناخت نمونه‌های مشخص نقشینه، شیوه‌های اجرا و زمینه‌ی فرهنگی آن‌ها استفاده کنند.
• این کتاب امکان بهره‌گیری دوباره از طرح‌های کهن در طراحی پارچه و لباس امروز را به‌ صورت ملموس مطرح می‌کند.
• مطالعه‌ی آن به درک بهتر نسبت میان حفظ میراث هنری و بازآفرینی آن در شرایط تازه کمک می‌کند.

خواندن کتاب بازآرایی گل و نقش را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب بازآرایی گل و نقش برای این گروه‌ها مناسب است:

• علاقه‌مندان به هنرهای سنتی ایران که می‌خواهند درباره‌ی سوزن‌دوزی زرتشتی شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• دانشجویان و پژوهشگران طراحی پارچه، لباس و هنرهای تزیینی که به نمونه‌های بومی نقش و دوخت توجه دارند.
• خوانندگانی که به تاریخ پوشاک و دگرگونی جامه در جامعه‌های محلی و دینی علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند نسبت میان آیین، زندگی روزمره و آفرینش هنری را در یک نمونه‌ی مشخص بررسی کنند.
• کسانی که در جست‌وجوی ایده‌هایی برای بازآرایی نقش‌های سنتی در کارهای تازه هستند.