کتاب تنهایی‌ ها

کتاب تنهایی‌ها نوشته‌ی محمدحسین ناصربخت دو متن نمایشی را در خود جای داده است: نخل، چاه، تنهایی و تازیانه و پرچم. نویسنده این متون را با تکیه‌بر سنت نمایش ایرانی، تعزیه، شبیه‌خوانی و نقالی نوشته است و آن‌ها را بازی‌نامه نامیده است. در این اثر هم به واقعه‌های تاریخی و مذهبی پرداخته شده است و هم به تجربه‌های جنگ، پرچم، وظیفه و داوری اخلاقی در میدان نبرد. انتشارات سوره مهر آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تنهایی‌ ها

کتاب تنهایی‌ها مجموعه‌ای از دو بازی‌نامه‌ی نخل، چاه، تنهایی و تازیانه و پرچم است که محمدحسین ناصربخت آن را براساس سنت‌های نمایشی ایرانی و با نگاه به ساختارهای مدرن تئاتر نوشته است. نویسنده در پیش‌گفتار توضیح داده است که چرا به‌جای نمایشنامه از اصطلاح بازی‌نامه استفاده کرده و چگونه از اصطلاحات و شیوه‌های شبیه‌خوانی، نقالی و ساختار اپیزودیک بهره برده است. در کتاب تنهایی‌ها متن نخست یعنی نخل، چاه، تنهایی بر سه روایت استوار است: گفت‌وگوی نمادین نخل و چاه در قالب پیش‌درآمد، میان‌صحنه و مؤخره، روایت اویس قرنی در گوشه‌ی عطر خوش‌یمنی و روایت مسلم‌بن عقیل در گوشه‌ی سفیر عشق تنهاست. این سه خط روایی با هم درهم‌تنیده شده‌اند و مفاهیمی چون تنهایی، وفاداری، سلامت در خلوت، پیمان‌شکنی و داوری اخلاقی را در بستر تاریخ و آیین‌های سوگواری شیعی پی می‌گیرند. در ادامه‌ی کتاب تنهایی‌ها بازی‌نامه‌ی تازیانه و پرچم قرار گرفته است که تجربه‌ای در تئاتر حماسی و ساختار ایستگاهی به‌شمار می‌آید. این متن از سه قطعه‌ی شماره‌گذاری‌شده تشکیل شده است: تازیانه‌ی بهرام، می‌دونی پرچم یعنی چه؟ و برم یا که نرم؟. نویسنده در پیش‌گفتار این بخش توضیح داده است که چگونه با جابه‌جایی ترتیب قطعات می‌توان بر جنبه‌های مختلفی مانند حماسه‌ی ملی، قضاوت اخلاقی یا پرسش از وظیفه و نام تأکید کرد و هر بار معنایی تازه ساخت.

خلاصه کتاب تنهایی‌ ها

در تنهایی‌ها محمدحسین ناصربخت در بازی‌نامه‌ی نخل، چاه، تنهایی از گفت‌وگوی شاعرانه و نمادین یک نخل و یک چاه آغاز می‌کند؛ دو عنصری که هم‌زمان نشانه‌ی حیات، خاطره و آه‌اند. در دل این قاب، روایت اویس قرنی شکل گرفته است؛ مردی گمنام که میان شتربانی، خدمت به مادر، شوق دیدار پیامبر و تنهایی عارفانه سرگردان است و سلامت را در خلوت می‌جوید. سپس روایت مسلم‌بن عقیل در کوفه‌ی پیمان‌شکن، تنهایی سفیر، وفاداری تا مرز مرگ و نسبت ایمان و سیاست را پیش می‌کشد. در بازی‌نامه‌ی تازیانه و پرچم متن از حماسه‌ی شاهنامه‌ای بهرام و تازیانه‌ی گمشده‌اش آغاز می‌شود و به محکمه‌ای نمادین درباره‌ی ترجیح نام شخصی بر جان سپاه می‌رسد. سپس در قطعه‌های بعدی، سرگذشت یک گروهان، پرچم، نوجوان سقا، سربازان، چوپان و امدادگر در میدان جنگ روایت شده است و در قطعه‌ی پایانی گفت‌وگوی دو سرباز بر سر این پرسش می‌چرخد که «برم یا که نرم؟» و معنای وظیفه، وطن، ناموس، ترس، شجاعت و حق شخصی چیست.

چرا باید کتاب تنهایی‌ ها را بخوانیم؟

تنهایی‌ها با پیوند دادن زبان آیینی، تعزیه، نقالی و شعر کلاسیک با موقعیت‌های معاصر جنگ و پرسش‌های اخلاقی، تصویری چندلایه از تنهایی، وفاداری و مسئولیت ترسیم کرده است. این کتاب امکان خواندن یک متن نمایشی را می‌دهد که هم به ریشه‌های نمایشی ایرانی وفادار مانده است و هم پرسش‌های امروز درباره‌ی وطن، نام، پرچم و انتخاب فردی را پیش می‌کشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن تنهایی‌ها به علاقه‌مندان تئاتر ایرانی، تعزیه و نقالی، دانشجویان و پژوهشگران هنرهای نمایشی، و کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی جنگ، وفاداری، وظیفه و تنهایی انسان در موقعیت‌های مرزی هستند.

بخشی از کتاب تنهایی‌ ها

«در آن‌سوی صحراها، آن‌سوی تپه‌های شن، در میان سرزمین سواران نیزه‌گذار درختی روییده است تنش خشک و سرش تر. درختی با گیسوان آشفته همچون زلف عاشقان و چاهی دهان‌گشوده چون اژدهای شب. چاهی‌ــ نه معلوم عمق آن‌ــ هماره پُرآب و بخشنده و نخل و چاه هماره در سخن... پردهٔ سفید سایه‌بازی در انتها، سکویی کوتاه در میان و سکوهای بلندتر در جوانب مختلف. ماه در آسمان است و نخلی بر چاهی سایه فکنده است. صدای آهی در چاه می‌پیچد. چاه: آه! نخل: (سر بالا می‌آورد.) آه؟ آه و چاه؟ از چه ملولی رفیقک؟ چاه: ملول؟ واژهٔ گنگی است بلندبالای سنگین‌سر. نخل: (با نیشخند) کدام اندوه تو را به چنین آهی گرفتار کرد؟ چاهکی آیا؟ چاه: من؟ صدای من تنها پژواک صدایی است که خاطره‌ام جز آن چیزی به خاطر نسپرده است. نخل: (با پوزخند) شعر می‌گویی؟ از بس که ماه را بازتاباندی و از بس که عاشقان عرب شب را با تو صبح نمودند. چاه: شعری اگر که هست، شاعر کس دیگر بود؛ کسی که اهل معلقات سبعه بود و عشقش قیس را به باد نسیان داد. نخل: کیست آن شوریده که این‌چنین آه به چاه سپرده و چاه در آه غرقه کرد. چاه: بگذر که قصه دراز است و راه شب کوتاه؛ و او خواست مرا برای تشنه در راه؛ و دستان پُرثمرش لبریزم کرد از آبی آینه‌گون که می‌بینی، آبی که چون می‌بینمش آه از نهاد برمی‌آید در یاد دست مقنی.»