کتاب دیده ور

کتاب دیده ور داستانی در زندگی و زمانهٔ عمرو بن بحر جاحظ، نوشته احمد فال الدین و ترجمه محمدرضا مروارید است که انتشارات شرکت کتاب هرمس آن را منتشر کرده است. این رمان تاریخی، جاحظ را نه فقط به‌عنوان چهره‌ای ادبی، بلکه به‌عنوان نوجوانی کنجکاو و جوانی درگیر با بازار، درس، مناظره، فقر، جاه‌طلبی و تردیدهای درونی نشان می‌دهد. روایت، بصره‌ی پرهیاهو را به صحنه‌ای زنده برای شکل‌گیری ذهن یکی از مهم‌ترین نویسندگان جهان عرب بدل می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دیده ور

کتاب دیده ور نوشته احمد فال الدین رمانی تاریخی است که زندگی جاحظ را در بصره‌ی عباسی دنبال می‌کند؛ شهری پررفت‌وآمد که در آن بازار، مسجد، مکتب، حلقه‌های درس و مناظره‌های فکری در کنار هم جریان دارند. نویسنده از همان فصل‌های آغازین، جاحظ را در میان صحنه‌هایی قرار می‌دهد که هم خشن‌اند و هم آموزنده: تماشای مجازات بشّار بن بُرد، کار در بازار ماهی، رفت‌وآمد میان کتابفروشان و شنیدن بحث‌های ادبی و کلامی. از دل همین تجربه‌ها، شخصیتی شکل می‌گیرد که هم به زبان حساس است، هم به رفتار مردم، هم به قدرت و هم به تناقض‌های جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند.
کتاب دیده ور فقط شرح رویدادهای زندگی یک ادیب نامدار نیست. این کتاب بیشتر بر فرایند شکل‌گیری ذهن جاحظ تکیه دارد؛ ذهنی که از کودکی به جزئیات خیره می‌شود، گفت‌وگوها را به خاطر می‌سپارد و از هر صحنه‌ای پرسشی تازه بیرون می‌کشد. حضور شخصیت‌هایی مانند خلیل بن احمد، ابراهیم نظّام، ابونواس، علی بن مدینی و دیگر چهره‌های علمی و ادبی، فضای اثر را به میدان برخورد اندیشه‌ها تبدیل کرده است. در این میان، بصره فقط پس‌زمینه نیست؛ خودِ شهر با لهجه‌ها، قومیت‌ها، دادوستدها، فقر، جاه‌طلبی و کشمکش‌های فکری‌اش یکی از عناصر اصلی روایت است.
کتاب دیده ور از نظر حال‌وهوا میان چند لایه حرکت می‌کند: روایت رشد یک نوجوان تیزبین، تصویر جامعه‌ای چندفرهنگی، و بازسازی دوره‌ای که در آن دانش، دین، شعر، سیاست و معاش روزانه مدام به هم گره می‌خورند. متن، جاحظ را شخصیتی یکدست و بی‌تعارض نشان نمی‌دهد؛ او هم شیفته‌ی دانش است، هم گرفتار نیاز مالی، هم مجذوب شهرت، هم درگیر کشمکش‌های اخلاقی و نفسانی. همین پیچیدگی باعث می‌شود اثر فقط به بازگویی زندگی یک نام بزرگ محدود نماند و به تصویری از شکل‌گیری یک ذهن پرسشگر بدل شود.

خلاصه داستان دیده ور

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
کتاب دیده ور از کودکی عمرو بن بحر در بصره آغاز می‌شود؛ پسری با چشمانی برجسته و ذهنی بی‌قرار که از تماشای یک صحنه‌ی خشونت‌بار در عرشه‌ی کشتی خلیفه تا شلوغی نانوایی و بازار، همه‌چیز را با دقتی کم‌نظیر در خود ثبت می‌کند. او در کنار کار و تنگدستی، به شعر، زبان و کتاب دل می‌بندد و کم‌کم راهش به حلقه‌های درس و مناظره‌های فکری باز می‌شود. در مسیر رشد او، استادان، دوستان، رقیبان و تجربه‌های تلخ و تکان‌دهنده نقش دارند. روایت نشان می‌دهد که جاحظ چگونه از دل زندگی روزمره، مشاهده‌ی مردم و برخورد با اندیشه‌های گوناگون، به شخصیتی تیزبین و جدلی تبدیل می‌شود.

چرا باید کتاب دیده ور را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب دیده ور را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تصویری زنده از بصره‌ی عباسی و زندگی روزمره‌ی مردم، بازارها، مسجدها و حلقه‌های درس به دست می‌دهد.
• خواننده می‌تواند شکل‌گیری ذهن جاحظ را از کودکی تا جوانی در پیوند با تجربه‌های اجتماعی و فکری دنبال کند.
• این اثر برخورد جریان‌های مختلف فکری، از شعر و نحو تا حدیث و کلام، را در دل روایت نشان می‌دهد.
• کتاب به شناخت بهتر فضای فرهنگی و چندزبانه‌ای کمک می‌کند که جاحظ در آن رشد کرده است.
• روایت، شخصیت جاحظ را با تردیدها، کشمکش‌های درونی و میل او به دانستن ترسیم می‌کند، نه فقط با شهرت بعدی‌اش.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب دیده ور به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌های تاریخی که به زندگی چهره‌های ادبی و فکری می‌پردازند.
• خوانندگانی که می‌خواهند با فضای فرهنگی و اجتماعی بصره در دوره‌ی عباسی آشنا شوند.
• کسانی که به جاحظ، ادبیات عرب و سرگذشت شکل‌گیری یک ذهن جدلی علاقه دارند.
• مخاطبانی که از روایت‌های شخصیت‌محور با تمرکز بر رشد فکری و تجربه‌های زیسته لذت می‌برند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که درباره تاریخ اندیشه، زبان و مناظره‌های ادبی و کلامی کنجکاوند.

بخشی از کتاب دیده ور

«جوانک هیچ جایی را به اندازهٔ بازار بصره و راستهٔ کتابفروشان دوست نداشت؛ اینجا همه‌چیز پیدا می‌شد، از دانشی که بر دوش کتابفروشان دوره‌گرد بود، تا دروغی که برای نرخ کالاها بر زبان دکّان‌داران جاری می‌شد و تا وعده‌های میان بدهکاران و بستانکاران.
یکی از انگیزه‌های جوانک برای عشق ورزیدن به این بازار، علاقه‌اش به شباهت‌های نهفته در میان پدیده‌های پیشِ روی مردم بود: پوشش‌هایی که دو طرف بازار را به هم پیوند می‌داد و بر نماهای مختلف ساختمان‌ها سایه می‌انداخت، و آشفتگی‌ها و پریشانی‌هایی که جز در این شهر در هیچ جای دنیا دیده نمی‌شد. چشمان جوان همواره در جست‌وجوی نشانه‌های شباهت میان این نماها و این آشفتگی‌ها بود؛ نماها و قدوقوارهٔ ساختمان‌هایی که در مسیر باریکِ بازارِ پیشِ رو بالا و پایین می‌رفتند. گوش‌هایش نیز برای شنیدن صدای نبض زندگی تیز می‌شدند و لهجه‌ها و زبان‌های متفاوتِ پیچیده در حجره‌های این بازارِ پرپیچ‌وخم را درمی‌یافتند.
زبان فارسی را با آن کش‌وقوس‌های دلنشین، و گویش‌های صیقل‌خوردهٔ بدوی را در میان لهجه‌های عربی و واژه‌های مشترک می‌شنید و با خود می‌خندید و می‌گفت: به‌خدا که بصره به زیبارویی می‌مانَد که همسرانی از پی همسران به سراغ او می‌روند و او سرخ و زرد و سیاه می‌زایَد...»