کتاب فلسفه حق و ارزش

کتاب فلسفه حق و ارزش نوشته محمد شاه حسینی، اثری است که به پرسش‌های پایه‌ای درباره‌ی حق، قانون، اخلاق و نسبت آن‌ها با دین می‌پردازد و تفاوت میان حق حقوقی و حق اخلاقی را روشن می‌کند. این کتاب با مرور مفاهیم اصلی فلسفه حقوق، مکاتب حقوقی، منابع حقوق اسلامی و بحث حقوق بشر، تصویری منظم از مبانی این حوزه به دست می‌دهد. این اثر را نشر معارف منتشر کرده و نسخه‌ی الکترونیکی آن را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فلسفه حق و ارزش

کتاب فلسفه حق و ارزش نوشته‌ی محمد شاه حسینی به سراغ یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌ها در حوزه‌ی حقوق و اخلاق می‌رود: حق از کجا می‌آید و چه نسبتی با ارزش دارد؟ نویسنده بحث را از تعریف واژه‌ی حق و حقوق آغاز می‌کند و سپس به تفاوت علم حقوق، فلسفه حقوق و نسبت آن‌ها با اخلاق، دین، فقه و شریعت می‌رسد. متن فقط به تعریف‌های مقدماتی بسنده نمی‌کند و نشان می‌دهد که هر پاسخ حقوقی بر نوعی انسان‌شناسی، خداشناسی و ارزش‌شناسی تکیه دارد. 

این کتاب در قالب درس‌ها و بخش‌های آموزشی تنظیم شده است و هر فصلش با اهداف آموزشی، توضیح مفاهیم، جمع‌بندی و پرسش‌های پایانی پیش می‌رود. فصل‌های آغازین به مفاهیم و کلیات حقوق، ویژگی‌های قانون حقوقی، رابطه‌ی حق و تکلیف و سپس مکاتب حقوقی اختصاص دارند. در ادامه، مباحثی مانند مکتب حقوقی اسلام، نظام حقوقی اسلام و ویژگی‌های آن، منابع اصلی و فرعی حقوق اسلامی و نسبت قانون‌گذاری با اراده‌ی الهی طرح می‌شود. 

بخش مهم دیگری از این کتاب به اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر، مبانی نظری آن، نقدهای واردشده بر آن و مقایسه‌اش با حقوق بشر اسلامی اختصاص دارد. در فصل‌های بعدی نیز موضوعاتی مانند نظام حقوق زن و خانواده در اسلام مطرح می‌شود و به این شکل محمد شاه حسینی از مباحث نظری به نمونه‌های عینی‌تر می‌رسد.

کتاب فلسفه حق و ارزش حال‌وهوای آموزشی و استدلالی دارد و برای طرح هر موضوع، نخست تعریف و تقسیم‌بندی ارائه می‌کند و بعد سراغ مبنا، هدف و پیامدهای آن می‌رود. در این مسیر، مفاهیمی مانند حق، قانون، عدالت، آزادی، کرامت، تساوی و مشروعیت به‌ صورت جداگانه بررسی می‌شوند و سپس نسبت آن‌ها با یکدیگر سنجیده می‌شود. 

خلاصه کتاب فلسفه حق و ارزش

کتاب فلسفه حق و ارزش از تعریف حق و حقوق آغاز می‌کند و توضیح می‌دهد که حقوق فقط مجموعه‌ای از مقررات اجتماعی نیست، بلکه بر مبانی فلسفی و ارزشی استوار است. سپس تفاوت علم حقوق و فلسفه حقوق، رابطه‌ی حق و تکلیف، ویژگی‌های قانون حقوقی و نسبت حقوق با اخلاق، دین، فقه و شریعت را بررسی می‌کند.

در ادامه، کتاب به مکاتب حقوقی می‌رسد و دیدگاه‌هایی مانند واقع‌گرایی، غیرواقع‌گرایی و پوزیتیویسم حقوقی را در کنار مکتب حقوقی اسلام می‌سنجد. پس از آن، منابع حقوق اسلامی، ویژگی‌های نظام حقوقی اسلام، بحث حقوق بشر، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر و مقایسه‌ی آن با حقوق بشر اسلامی مطرح می‌شود. بخش‌های پایانی نیز با طرح موضوع زن و خانواده، نشان می‌دهند که این مباحث نظری چگونه در حوزه‌های مشخص حقوقی صورت‌بندی می‌شوند.

چرا باید کتاب فلسفه حق و ارزش را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فلسفه حق و ارزش را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مفاهیم پایه‌ای مانند حق، قانون، تکلیف و مشروعیت را به‌ صورت دقیق از هم جدا می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند نسبت حقوق با اخلاق، دین، فقه و شریعت را روشن‌تر بفهمد.
• این اثر مکاتب مهم حقوقی مانند حقوق طبیعی، پوزیتیویسم حقوقی و مکتب حقوقی اسلام را کنار هم قرار می‌دهد.
• کتاب نشان می‌دهد که بحث‌های نظری فلسفه حقوق چگونه به موضوعاتی مانند حقوق بشر و حقوق خانواده پیوند می‌خورند.
• ساختار درسی اثر، همراه با جمع‌بندی و پرسش‌های پایانی، مرور و مطالعه‌ی آموزشی را آسان‌تر می‌کند.

خواندن کتاب فلسفه حق و ارزش را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب فلسفه حق و ارزش به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگرانی که می‌خواهند با مبانی فلسفه حقوق آشنا شوند.
• خوانندگانی که درباره‌ی نسبت حق، ارزش، اخلاق و قانون پرسش دارند.
• علاقه‌مندان به مباحث حقوق اسلامی که می‌خواهند منابع و مبانی آن را منظم‌تر بشناسند.
• کسانی که می‌خواهند بحث حقوق بشر و نقدهای وارد بر اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر را از این زاویه دنبال کنند.
• مخاطبانی که به موضوعات زن، خانواده و تفاوت‌های حقوقی در چارچوب اندیشه‌ی اسلامی علاقه دارند.

بخشی از کتاب فلسفه حق و ارزش

«رفتارهای اختیاری انسان را می‌توان به دودسته کلی فردی و اجتماعی تقسیم کرد. پدیده‌های اجتماعی ازجمله افعال اختیاری انسان از دو حیث قابل‌بررسی و مطالعه هستند. یک جنبه مربوط به وجود واقعی و عینی آن‌ها است، یعنی ازآن‌جهت که واقعیاتی تحقق یافته‌اند و از حیث هستی‌شان محل بحث‌اند. در این قسمت با سؤالاتی ازاین‌قبیل مواجه می‌شویم: این پدیده اجتماعی چگونه تحقق یافت؟ چه عواملی در تحقق آن نقش داشتند؟ آیا این عوامل قابل‌کنترل هستند یا نه؟ تحقق این پدیده چه تأثیری در دیگر پدیده‌ها دارد؟ علومی همچون جامعه‌شناسی و تاریخ، پدیده‌های اجتماعی را ازاین‌جهت مورد بررسی قرار می‌دهند. جنبه دیگر مربوط به بعد ارزشی و بایسته یا نبایسته بودن امور اجتماعی است؛ سؤال این است که آیا این پدیده اجتماعی خوب است یا بد؟ آیا باید انجام می‌شد یا نه؟ آیا فاعل آن حق داشته این کار را انجام دهد؟ آیا بهتر نبود به‌جای آن کار دیگری انجام می‌داد؟ و...در اینجاست که پای علوم ارزشی مثل اخلاق و حقوق به میان می‌آید. علم اخلاق رفتارهای اختیاری انسان را از جهت نقش آن‌ها در سعادت و کمال انسان بررسی و ارزش‌گذاری می‌کند و حقوق، ارزش آن‌ها را از جهت تأثیرشان در برقراری نظم و ایجاد عدالت در جامعه مورد سنجش قرار می‌دهد. در تفاوت میان علم حقوق و علم اخلاق باید گفت که در علم اخلاق هم رفتارهای فردی انسان موضوع بحث‌اند و هم رفتارهای اجتماعی او اما علم حقوق فقط به رفتارهای اجتماعی انسان نظر دارد.»