کتاب تعلیم و تربیت گفت و شنودی

کتاب تعلیم و تربیت گفت و شنودی (راهنمای عمل معلمان) نوشته شیرین داوری فیض پورآذر و محمود مهرمحمدی است و نشر سنجاق آن را به‌صورت الکترونیکی منتشر کرده است. این کتاب به‌جای تکرار الگوهای رایج آموزش، بر ایده‌ای متمرکز شده است که در آن یادگیری از دل گفت‌وگو، شنیدن تجربه‌های فراگیران و طراحی موقعیت‌های آموزشی متناسب با بافت واقعی شکل می‌گیرد. نویسندگان ضمن شرح مبانی این رویکرد، آن را به سطح عمل در کلاس و کارگاه آورده و نشان داده‌اند که معلم چگونه می‌تواند از یک مجریِ صرف به طراح فعال یادگیری تبدیل شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تعلیم و تربیت گفت و شنودی

کتاب تعلیم و تربیت گفت و شنودی (راهنمای عمل معلمان) نوشته‌ی شیرین داوری فیض پورآذر و محمود مهرمحمدی و راهنمایی برای فهم و اجرای یک رویکرد آموزشی است؛ رویکردی که گفت‌وشنود را در مرکز فرایند یادگیری قرار می‌دهد. محور اصلی اثر این است که آموزش فقط انتقال محتوا نیست؛ بلکه باید از دل رابطه، احترام، شنیدن و مشارکت فعال شکل بگیرد. این کتاب از آغاز روشن می‌کند که معلم در این نگاه صرفاً گوینده یا ناظر بالادست نیست؛ بلکه در کنار فراگیران قرار می‌گیرد و موقعیتی می‌سازد که در آن تجربه‌های زیسته، نیازها و صداهای گوناگون مجال حضور پیدا می‌کنند. این جابه‌جایی در نقش معلم و فراگیر، یکی از مهم‌ترین نکات کتاب حاضر است.

این اثر علاوه‌بر طرح مبانی فکری، به اجزای اجرایی رویکرد یادشده هم پرداخته است. فصل‌های کتاب تعلیم و تربیت گفت و شنودی از مفروضات و اصول آغاز می‌شوند و سپس به نیازسنجی و منابع‌سنجی، هشت گام طراحی، شاخص‌های ارزشیابی و یک نمونه‌ی کامل از طراحی آموزشی می‌رسند. در بخش اصول، موضوع‌هایی مانند امنیت، احترام، کار گروهی، سؤالات باز، پاسخگوبودن، شوخ‌طبعی، تصدیق سخاوتمندانه و سوژه‌بودن فراگیر مطرح می‌شوند.

در بخش طراحی پرسش‌هایی مانند چه کسی، چرایی، چه زمانی، چه مکانی، که چه شود، چه چیزی، برای چه و چگونه، چارچوب برنامه‌ریزی آموزشی را می‌سازند. حضور یک نمونه‌ی عملی برای طراحی نشست آموزشی سالمندان هم باعث شده است که کتاب تعلیم و تربیت گفت و شنودی در سطح مفهاهیم باقی نماند و مسیر تبدیل ایده به اجرا را هم نشان دهد. اثر حاضر با پیشگفتاری به قلم محمود مهرمحمدی آغاز شده است.

خلاصه کتاب تعلیم و تربیت گفت و شنودی

کتابْ تصویری از آموزشی ارائه می‌دهد که در آن یادگیری از راه شنیدن، مشارکت و پیونددادن محتوا با زندگی واقعی شکل می‌گیرد. نویسندگان ابتدا تفاوت گفت‌وشنود را با بحث، سخنرانی و آموزش یک‌سویه توضیح و سپس نشان می‌دهند که معلم چگونه باید با نیازسنجی، طراحی دقیق تکلیف‌های یادگیری و توجه به امنیت و احترام، زمینه‌ی یادگیری را فراهم کند. بخش مهمی از کتاب به هشت گام طراحی آموزشی و مدل 4-A اختصاص دارد؛ مدلی که از تجربه‌ی فراگیر آغاز می‌شود، اطلاعات تازه را اضافه می‌کند، به کاربست می‌رسد و در نهایت یادگیری را به بیرون از کلاس پیوند می‌زند.

چرا باید کتاب تعلیم و تربیت گفت و شنودی را بخوانیم؟

• کتاب نشان می‌دهد آموزش چگونه می‌تواند از انتقال صرف محتوا به فرایندی مبتنی‌بر مشارکت و معنا تبدیل شود.
• این اثر چارچوبی روشن برای نیازسنجی، انتخاب محتوا، تعیین هدف و ساخت تکلیف یادگیری در اختیار می‌گذارد.
• خواننده با ۱۷+۱ اصل رویکرد گفت‌وشنودی آشنا می‌شود و می‌بیند هر اصل چه نقشی در فضای یادگیری دارد.
• بخش مربوط به هشت گام طراحی، مسیر برنامه‌ریزی آموزشی را از پرسش‌های اولیه تا ارزشیابی نهایی قابل‌پیگیری می‌کند.
• نمونه‌ی عملیِ طراحی یک نشست آموزشی کمک می‌کند ایده‌های کتاب در حد نظریه باقی نماند.
• کتاب بر نقش فعال معلم در انطباق برنامه با موقعیت کلاس تأکید و از این جهت به بازاندیشی در عمل آموزشی کمک می‌کند.

خواندن کتاب تعلیم و تربیت گفت و شنودی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• معلمانی که می‌خواهند کلاس را بر پایه‌ی مشارکت، گفت‌وگو و تجربه‌های فراگیران پیش ببرند.
• دانشجویان و پژوهشگران علوم تربیتی که به طراحی آموزشی و برنامه‌ریزی درسی علاقه دارند.
• مدرسان کارگاه‌ها و دوره‌های آموزشی که با بزرگسالان کار می‌کنند و به‌دنبال چارچوبی دقیق برای طراحی نشست هستند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی نقش نیازسنجی، سؤالات باز و کار گروهی در یادگیری بیشتر بدانند.
• مخاطبانی که دغدغه‌ی تبدیل‌کردن برنامه‌ی درسی رسمی به تجربه‌ای زنده و متناسب با موقعیت کلاس را دارند.
• معلمانی که می‌خواهند طراحی کلاس یا کارگاه را بر پایه‌ی نیازهای واقعی فراگیران انجام دهند.

بخشی از کتاب تعلیم و تربیت گفت و شنودی

«کار گروهی

کل از مجموع اجزای تشکیل دهنده آن بیشتر است و بر همین اساس به عنوان یک اصل، وجود گروه به دلیل سودمندی آن ضرورت دارد. گروه همچنین تأمین کننده امنیت است. در یک گروه کوچک، فرد در تلاش برای یادگیری یک ایده یا مهارت، احساس امنیت می‌کند. وقتی افراد در محیط امنی که هیچ رنگ و بویی از داوری در آن وجود ندارد به‌صورت گروهی کاری را انجام می‌دهند، سنگینی بار مسئولیت فردی کمتر می‌شود و به این ترتیب، تخیل خلاق در محیط تحریک شده و یادگیرندگان می‌توانند خلاقیت و زایایی خود را اثبات کنند. در انجام یک کار به شکل گروهی، «دیگران» بسیاری وجود دارند. دیگرانی که مهارت‌ها و ترجیحاتی متفاوت با هم دارند و در کنار هم قادرند فهرست کاملی از دیدگاه‌های مختلف بسازند. نکته مهم این است که یادگیری، گروهی نیست، به عبارتی گروه یاد نمی‌گیرد، این فرد است که در گروه یاد می‌گیرد.

از نظر ولا بهترین گروه برای شروع، یک گروه دو نفره است. درصورتی‌که گروه متجانس باشد، مزایای زیر را دارد: هم گروهی‌های متجانس، سبب بهبود یادگیری یکدیگر می‌شوند، نفوذ بیشتری بر روی هم دارند، تجربه‌های مشابهی دارند و می‌توانند به شیوه‌ای یکدیگر را به چالش بکشند که دیگران نمی‌توانند و نهایتاً اینکه اعضای یک گروه متجانس با دلسوزی شگفت‌آوری به یکدیگر کمک می‌کنند.»