کتاب درمان علائم شبه جسمانی در کودکان و نوجوانان

کتاب درمان علائم شبه جسمانی در کودکان و نوجوانان (Treating Somatic Symptoms in Children and Adolescents) نوشته سارا ویلیامز و نیکول زاکا، به وضعیتی می‌پردازد که در آن کودک یا نوجوان با درد، تهوع، سرگیجه، غش یا نشانه‌های بدنی دیگر روبه‌رو است اما توضیح پزشکی روشنی برای آن پیدا نمی‌شود. نویسندگان تلاش کرده‌اند نشان دهند این علائم واقعی‌اند و برای فهم و درمان آن‌ها باید همزمان به بدن، ذهن، خانواده، مدرسه و تیم درمان توجه کرد. انتشارات ارجمند این راهنما را با ترجمه کاوه صیدمرادی، زهره موسوی امیرآباد و همکاران منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درمان علائم شبه جسمانی در کودکان و نوجوانان

کتاب درمان علائم شبه جسمانی در کودکان و نوجوانان نوشته‌ی سارا ویلیامز و نیکول زاکا به یکی از پیچیده‌ترین موقعیت‌های درمانی در کار با کودک و نوجوان پرداخته است: زمانی که نشانه‌های بدنی وجود دارند، زندگی روزمره را مختل می‌کنند، اما آزمایش‌ها و بررسی‌های پزشکی توضیح قاطعی به دست نمی‌دهند. 

سارا ویلیامز و نیکول زاکا از همان ابتدا بر یک نکته مهم پافشاری می‌کنند: این علائم ساختگی یا خیالی نیستند. درد، خستگی، تهوع، اختلال راه‌رفتن، غش یا شکایت‌های گوارشی در تجربه‌ی کودک واقعی‌اند و همین واقعیت، نقطه‌ی شروع فهم کتاب است. فضای اثر از دل کار بالینی شکل گرفته و به‌ جای بحث انتزاعی، مدام به موقعیت‌های درمانی، سوءبرداشت‌های رایج و دشواری ارتباط میان خانواده، پزشک، مدرسه و درمانگر برمی‌گردد.

کتاب درمان علائم شبه جسمانی در کودکان و نوجوانان در بخش‌های آغازین، تعریف علائم شبه جسمانی و تفاوت آن‌ها با بیماری‌های عضوی را توضیح می‌دهد و بعد به سراغ چهار گروه اصلی نشانه‌ها می‌رود: علائم عصب‌شناختی، قلبی، درد و گوارشی. سپس مدل زیستی-روانی-اجتماعی را به‌ عنوان چارچوب اصلی فهم مسئله مطرح می‌کند؛ مدلی که نشان می‌دهد نشانه‌ها فقط از یک مسیر واحد به‌ وجود نمی‌آیند و در تداوم آن‌ها عوامل بدنی، هیجانی، شناختی و محیطی درهم‌ تنیده‌اند. 

بخش مهم دیگری از کتاب به نقش درمان شناختی‌رفتاری اختصاص دارد؛ از افکار منفی خودآیند و مثلث شناختی گرفته تا افزایش عملکرد، بازگشت تدریجی به فعالیت‌های روزمره و همکاری میان‌رشته‌ای. در کنار این مباحث، کتاب به درمانگر یادآوری می‌کند که بدون درک تجربه‌ی فرساینده‌ی خانواده‌ها و بدون هماهنگی با پزشکان، مدرسه و مراقبان، درمان کامل نمی‌شود.

خلاصه کتاب درمان علائم شبه جسمانی در کودکان و نوجوانان

کتاب درمان علائم شبه جسمانی در کودکان و نوجوانان توضیح می‌دهد که چگونه برخی کودکان و نوجوانان با نشانه‌های بدنی ماندگار و ناتوان‌کننده روبه‌رو می‌شوند؛ نشانه‌هایی مثل درد، سرگیجه، تهوع، غش یا اختلالات حرکتی که همیشه علت پزشکی روشنی ندارند. نویسندگان ابتدا نشان می‌دهند چرا این وضعیت برای خانواده‌ها و درمانگران گیج‌کننده است و چرا نباید علائم را صرفاً ذهنی دانست.

سپس کتاب با تکیه‌ بر مدل زیستی-روانی-اجتماعی، نقش عوامل بدنی، فشار روانی، الگوهای فکری، رفتارهای اجتنابی و واکنش‌های محیط را در شکل‌گیری و تداوم علائم بررسی می‌کند. در ادامه، درمان شناختی‌رفتاری به‌ عنوان مسیر اصلی مداخله مطرح می‌شود؛ مسیری که هدف آن فقط کاهش نشانه‌ها نیست، بلکه بازگرداندن کودک به عملکرد روزانه، مدرسه، حرکت، ارتباط و زندگی عادی است.

چرا باید کتاب درمان علائم شبه جسمانی در کودکان و نوجوانان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب درمان علائم شبه جسمانی در کودکان و نوجوانان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب توضیح می‌دهد چرا علائم بدنیِ بدون علت پزشکی روشن، همچنان واقعی و ناتوان‌کننده‌اند.
• کتاب میان نگاه پزشکی و روان‌شناختی پل می‌زند و از دوگانه‌ی ساده‌انگارانه‌ی ذهن و بدن فاصله می‌گیرد.
• خواننده با چهار گروه اصلی علائم شبه جسمانی، از نشانه‌های عصب‌شناختی تا درد و مشکلات گوارشی، آشنا می‌شود.
• کتاب نقش درمان شناختی‌رفتاری را در مدیریت استرس، تغییر الگوهای فکری و بهبود عملکرد کودک روشن می‌کند.
• نمونه‌ها و توضیحات بالینی، فهم موقعیت‌های پیچیده‌ی درمانی را ملموس‌تر می‌کنند.
• اثر بر همکاری با خانواده، مدرسه و اعضای تیم درمان تأکید کرده است و درمان را محدود به اتاق درمان نمی‌بیند.
• برای کسانی که با ارجاع‌های مبهم و نشانه‌های گیج‌کننده سروکار دارند، چارچوبی مشخص برای ارزیابی و مداخله فراهم می‌آورد.

خواندن کتاب درمان علائم شبه جسمانی در کودکان و نوجوانان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• روان‌شناسان کودک و نوجوان که با درد، تهوع، غش، سرگیجه یا شکایت‌های بدنی ماندگار در مراجعان خود روبه‌رو می‌شوند.
• روان‌پزشکان، مشاوران و مددکارانی که می‌خواهند ارتباط میان فشار روانی، عملکرد روزانه و علائم بدنی را دقیق‌تر بفهمند.
• پزشکان و درمانگران حوزه‌ی کودک که به همکاری نزدیک‌تر با متخصصان سلامت روان در این زمینه نیاز دارند.
• دانشجویان روان‌شناسی و رشته‌های مرتبط که به موضوع ارزیابی و درمان مشکلات پیچیده‌ی کودکان علاقه دارند.
• والدین و مراقبانی که می‌خواهند درک روشن‌تری از تجربه‌ی کودک دارای علائم شبه جسمانی و مسیر درمان به‌ دست آورند.

بخشی از کتاب درمان علائم شبه جسمانی در کودکان و نوجوانان

«علائم شبه جسمانی شکایات فیزیکی مزمنی هستند که ممکن است با یک وضعیت پزشکی یا روان‌شناختی مشخص همراه باشد، مانند درد شکمی همراه با سندرم رودهٔ تحریک‌پذیر، تپش قلب همراه با اختلال وحشت‌زدگی یا عدم تعادل در راه رفتن بدون هیچ دلیل مشخصی. پیشینهٔ پژوهشی در مورد علائم شبه جسمانی در کودکان، بیشتر بر علائمی تمرکز کرده‌اند که ماهیت آنها از نظر پزشکی غیرقابل توضیح هستند، بدین معنا که علائمی هستند در غیاب یک بیماری مشخص (استون، کارسون و شارپ، ۲۰۰۵). این تعریف از علائم شبه جسمانی برای بیشتر کودکانی که برای مداخلات روان‌شناختی با این نوع مشکلات مراجعه می‌کنند، تناسب دارد و تمرکز اولیهٔ کتاب بر همین موضوع است. با این‌حال، همان گونه که در مقدمه بیان شد، این رویکرد درمانی به کودکانی هم که از لحاظ پزشکی علائم شبه جسمانی مشخصی دارند مرتبط است.

علائم شبه جسمانی بسیار متداول هستند و تقریباً در تمام حوزه‌های پزشکی اطفال به‌ویژه حوزهٔ سلامت ازجمله تپش‌های قلبی نامشخص در کاردیوگرافی و درد شکمی کنشی در بحث بیماری‌های گوارشی مشهود هستند (کامپو و فریتچ، ۱۹۹۴). از دیگر علائم شبه جسمانی متداول می‌توان سرگیجه، سردرد، خستگی، ضعف عضلانی، تهوع یا ترکیبی از هرکدام از این موارد را نام برد. در چارچوب سیستم سلامتی موجود، بسیاری از کودکان دچار علائم شبه جسمانی دستخوش فرایندهای پزشکی پرهزینه و چندگانه‌ای برای پیشگیری از بیماری و ویزیت‌های پزشکی چندگانه همراه با پیگیری مستمر برای شناسایی علت علائم می‌شوند (بل‌میکر، اسپینوزا و پاگراند، ۱۹۸۵؛ کاپلان، گانیاتس و فروچ، ۲۰۰۴). بااین‌حال، در بسیاری از مواقع، علی‌رغم همهٔ آزمایش‌ها و مداخلات، کودکان و خانواده‌ها از طریق یک رویکرد صرفاً پزشکی، تشخیص را پیدا نمی‌کنند یا از آن طریق نمی‌توانند دردشان را تسکین دهند.»