کتاب سخنرانی های ملانی کلاین در باب فن درمان

کتاب سخنرانی های ملانی کلاین در باب فن درمان (Lectures on technique by Melanie Klein)، حاوی سخنان ملانی کلاین، ویراسته جان اشتاینر و ترجمه بیتا آجیل چی و مینا اولیایی، توسط انتشارات ارجمند منتشر شده است. این کتاب مجموعه‌ای از شش سخنرانی و یک سمینار است که کلاین در آن‌ها درباره‌ی نگرش روانکاوانه، جایگاه انتقال، نقش اضطراب و شیوه‌ی تفسیر در فرایند درمان سخن گفته است. اهمیت اثر حاضر در این است که تصویری مستقیم از نگاه ملانی کلاین به کار بالینی به دست می‌دهد و فقط به شرح نظریه‌ها بسنده نمی‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سخنرانی های ملانی کلاین در باب فن درمان

کتاب سخنرانی های ملانی کلاین در باب فن درمان اثری است که از دل بایگانی‌های مربوط به ملانی کلاین بیرون آمده و امکان دسترسی به بخشی از دیدگاه‌های او را فراهم کرده است که پیش‌تر به‌صورت کامل در دسترس نبود. جان اشتاینر در کنار متن سخنرانی‌ها، مقدمه و بررسی انتقادی را ارائه کرده است تا جایگاه این سخنان در مسیر فکری ملانی کلاین روشن‌تر شود. حاصل کار او مجموعه‌ای است که نشان می‌دهد ملانی کلاین چگونه درباره‌ی کار درمانی، رابطه‌ی درمانگر و بیمار و معنای تفسیر فکر کرده است.

کتاب سخنرانی های ملانی کلاین در باب فن درمان حاوی مقدمه و مرور انتقادی جان اشتاینر، متن کامل شش سخنرانی ملانی کلاین و رونوشت سمیناری است که او برای روانکاوان جوان برگزار کرده بود. اثر به موضوعاتی مثل نگرش روانکاوانه، انتقال و انتقال متقابل، نسبت خیال‌پردازی ناهشیار با واقعیت بیرونی، نقطه‌ی اوج اضطراب و پیوند میان تجربه‌ی حال و گذشته‌ی بیمار پرداخته است. کتاب بارها به نمونه‌های بالینی برمی‌گردد تا نشان دهد ملانی کلاین چگونه از جزئیات یک جلسه به لایه‌های عمیق‌تر ذهن بیمار می‌رسد.

کتاب سخنرانی های ملانی کلاین در باب فن درمان از خلال مثال‌ها نشان می‌دهد که در نگاه کلاین، درمانگر باید هم‌زمان کنجکاو، صبور، دقیق و از نظر عاطفی حاضر باشد. در این نوشته‌ها بحث مهمی هم درباره‌ی نسبت عشق، نفرت، احساس گناه و میل به جبران دیده می‌شود؛ یعنی همان جایی که کلاین می‌کوشد نشان دهد تفسیر پرخاشگری فقط برای آشکارکردن ویرانگری نیست؛ بلکه می‌تواند راهی برای فهم پیوندهای عاطفی عمیق‌تر باشد. فضای اثر هم نظری است و هم به‌شدت وابسته به موقعیت‌های زنده‌ی درمانی.

خلاصه کتاب سخنرانی های ملانی کلاین در باب فن درمان

درمانگر در جلسه دقیقاً به چه چیز باید توجه کند و چگونه می‌تواند بدون قضاوت شتاب‌زده، ذهن بیمار را دنبال کند؟ کتاب به موضوعاتی مثل انتقال، اضطراب، مقاومت، خیال‌پردازی‌های ناهشیار و ارتباط تجربه‌های کنونی با گذشته می‌پردازد. نمونه‌های بالینی نیز نشان می‌دهند که ملانی کلاین تفسیر را ابزاری برای نزدیک‌شدن به لایه‌های پنهان تجربه می‌دانست و نه حکمی قطعی درباره‌ی بیمار. توضیحات جان اشتاینر، در کنار سخنرانی‌ها، مسیر تحول این ایده‌ها و نسبت آن‌ها با بحث‌های بعدی روانکاوی را روشن‌تر کرده است.

چرا باید کتاب سخنرانی های ملانی کلاین در باب فن درمان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سخنرانی های ملانی کلاین در باب فن درمان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• کتاب حاضر نگاه مستقیم ملانی کلاین به فن درمان را نشان می‌دهد.
• کتاب نسبت میان انتقال، اضطراب، مقاومت و تفسیر را با مثال‌های بالینی روشن می‌کند.
• خواننده می‌تواند مسیر تغییر و تکمیل بعضی ایده‌های ملانی کلاین را از خلال سخنرانی‌ها و سمینار دنبال کند.
• بررسی انتقادی جان اشتاینر به فهم جایگاه این متون در سنت کلاینی کمک می‌کند.

خواندن کتاب سخنرانی های ملانی کلاین در باب فن درمان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب سخنرانی های ملانی کلاین در باب فن درمان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران روانکاوی که می‌خواهند با دیدگاه‌های ملانی کلاین درباره‌ی فن درمان آشنا شوند.
• روان‌درمانگرانی که درباره‌ی انتقال، اضطراب و تفسیر در جلسه‌های درمانی پرسش دارند.
• خوانندگانی که به تاریخ تحول اندیشه‌های کلاینی و اختلاف‌نظرهای فنی در این حوزه علاقه‌مند هستند.
• کسانی که می‌خواهند پیوند میان نمونه‌های بالینی و مفاهیم نظری را در متنی واحد دنبال کنند.
• مخاطبانی که از مطالعه‌ی متون تخصصی درباره‌ی رابطه‌ی درمانگر و بیمار استقبال می‌کنند.

درباره ملانی کلاین

ملانی کلاین (Melanie Klein) روان‌کاو اتریشی‌ـ‌بریتانیایی و یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های تاریخ روان‌کاوی بود که در ۳۰ مارس ۱۸۸۲ در وین متولد شد و در ۲۲ سپتامبر ۱۹۶۰ در لندن درگذشت. او به‌عنوان یکی از بنیان‌گذاران روان‌شناسی کودک و نظریه‌ی روابط ابژه شناخته می‌شود و نقش مهمی در گسترش و دگرگونی اندیشه‌های فرویدی ایفا کرده است. کلاین برخلاف بسیاری از روان‌کاوان هم‌عصر خود معتقد بود که زندگی روانی انسان از نخستین ماه‌های زندگی شکل می‌گیرد و بسیاری از تعارض‌ها و اضطراب‌های اساسی ریشه در دوران نوزادی دارند.

او با مشاهده و تحلیل کودکان، به‌ویژه از طریق بازی‌درمانی، روشی نوین برای روان‌کاوی کودکان پدید آورد و بازی را معادل تداعی آزاد در بزرگسالان دانست. از مهم‌ترین مفاهیم نظری ملانی کلاین می‌توان به «موضع پارانوئید‌ـ‌اسکیزوئید» و «موضع افسرده‌وار» اشاره کرد؛ مفاهیمی که توضیح می‌دهند کودک چگونه به‌تدریج از تجربه‌ی جهان به‌صورت اشیای کاملاً خوب یا کاملاً بد، به درک پیچیده‌تر و یکپارچه‌تری از دیگران می‌رسد.

ملانی کلاین بر اهمیت خیال‌پردازی ناهشیار، اضطراب، احساس گناه و روابط اولیه‌ی کودک با مادر تأکید فراوان داشت. او پس از اقامت در بوداپست و برلین سرانجام به لندن مهاجرت کرد و آنجا پیرامون اندیشه‌هایش «مکتب کلاینی» را شکل داد؛ جریانی که تأثیر عمیقی بر روان‌کاوی بریتانیا و نسل‌های بعدی روان‌کاوان بر جای گذاشت. نظریات او، هرچند در زمان خود بحث‌برانگیز بود و به مناقشات جنجالی در انجمن روان‌کاوی بریتانیا انجامید، امروزه از مهم‌ترین بنیان‌های روان‌کاوی معاصر و مطالعات رشد روانی کودک به شمار می‌رود.

کتاب سخنرانی های ملانی کلاین در باب فن درمان (Lectures on technique by Melanie Klein) حاوی سخنان ملانی کلاین و ویراسته‌ی جان اشتاینر است.

درباره جان اشتاینر

جان اشتاینر (John Steiner) روان‌کاو برجسته‌ی بریتانیایی و از چهره‌های مهم مکتب کلاینی در روان‌کاوی بود که در سال ۱۹۳۰ در پراگ، در چکسلواکی سابق، متولد شد و بعدها به بریتانیا مهاجرت کرد. او ابتدا در رشته‌ی پزشکی تحصیل کرد و سپس به روان‌پزشکی و روان‌کاوی روی آورد و به یکی از اعضای انجمن روان‌کاوی بریتانیا تبدیل شد. اشتاینر به‌ویژه به‌دلیل بسط و توسعه‌ی برخی مفاهیم ملانی کلاین و ویلفرد بیون شهرت یافت.

آثار جان اشتاینر تأثیر زیادی بر فهم سازوکارهای دفاعی پیچیده در بیماران شدیداً آشفته و مرزی گذاشت. مشهورترین مفهوم نظری او «پناهگاه‌های روانی» (Psychic Retreats) است؛ مفهومی که به وضعیت‌هایی ذهنی اشاره دارد که در آن فرد برای گریز از اضطراب‌ها، تعارض‌ها و دردهای روانیْ به نوعی عقب‌نشینی درونی و پناه‌بردن به ساختارهای دفاعی پناه می‌برد. جان اشتاینر این پناهگاه‌ها را نه صرفاً مکانی برای دفاع، بلکه گاه زندانی روانی می‌دانست که می‌تواند رشد عاطفی و توانایی برقراری روابط واقعی را مختل کند.

جان اشتاینر به مطالعه‌ی احساس شرم، حسادت، روابط ابژه و پدیده‌های انتقال و انتقال متقابل علاقه‌مند بود و در نوشته‌هایش می‌کوشید نشان دهد چگونه بیماران ممکن است از طریق ساختن جهان‌های ذهنی بسته، خود را از مواجهه با واقعیت‌های دردناک حفظ کنند. کتاب‌های او، به‌ویژه Psychic Retreats و Seeing and Being Seen، از آثار مهم روان‌کاوی معاصر به شمار می‌آیند. جان اشتاینر در این آثار به موضوعاتی مانند دیده‌شدن، آسیب‌پذیری، احساس تحقیر و دشواری برقراری ارتباط اصیل با دیگران پرداخته است.

این نویسنده علاوه‌بر فعالیت بالینی و نظری، سال‌ها به آموزش روان‌کاوان و نظارت بر کار درمانگران مشغول بود. جان اشتاینر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نمایندگان سنت کلاینی در نیمه‌ی دوم قرن بیستم و اوایل قرن بیست‌ویکم شناخته می‌شود. آثار و ایده‌های او در حوزه‌ی روان‌درمانی تحلیلی و مطالعه‌ی اختلالات شدید شخصیت مورد توجه گسترده قرار گرفته است. کتاب سخنرانی های ملانی کلاین در باب فن درمان (Lectures on technique by Melanie Klein) حاوی سخنان ملانی کلاین و ویراسته‌ی جان اشتاینر است.

بخشی از کتاب سخنرانی های ملانی کلاین در باب فن درمان

«1. آیا می‌توانید دربارهٔ تغییراتی که در فن درمان در ۴۰ سال اخیر صورت گرفته چیزی بگویید؟

خانم کلاین: سؤال‌های پیش روی من بسیار شبیه سؤالات امتحان است، و من دیگر این‌جور امتحان‌ها را پشت سر گذاشته‌ام. جواب به سؤال اول مفصل خواهد بود ولی تلاش خواهم کرد (به آن جواب دهم).

از میان شما کسانی که مقالهٔ اول در «مسیرهای جدید در روانکاوی» (کلاین، ۱۹۵۵) را خوانده‌اید می‌دانید که در آن برآوردی از چگونگی شروع کار من گنجانده‌شده است، از جمله اصولی که از آنها پیروی کردم و اصولی که آنها را در پیش نگرفتم. در آن روزها تحلیل کودک خیلی رایج بود. کارهایی توسط هیو-هِلموث انجام‌شده بود، اما بسیار کم، چون تأکید او بر تفسیر نکردن بود. او از مطالب بازی و نقاشی استفاده کرده بود اما این روند به شکل‌گیری فن درمان منجر نشده بود.

بااین‌وجود نگرش‌های کلی به فن درمان شکل گرفت و اکثر آنها علیه تحلیل کودک بود. یک نگرش این بود که نباید بیش‌ازحد تفسیر کرد و اگر هم تفسیر صورت می‌گرفت نباید خیلی عمیق بررسی می‌شد. این کم‌و‌بیش نگرش کلی نسبت به تفسیر در روانکاوی بزرگسالان هم بود و در کودکان به شکلی قوی‌تر اعمال می‌شد. از ابتدا، در سال ۱۹۱۹، من متوجه شدم که اولین چیزی که باید در نزدیک شدن به کودک مدنظر قرار گیرد اضطراب‌های اوست. من از همان ابتدا مجذوب این مسأله بودم و وقتی از من پرسیده می‌شد «چرا؟» نمی‌توانستم جوابی برای آن ارائه دهم. بااین‌حال هر بار که اضطرابی دیدم تفسیر کردم و البته اصلاً به ایدهٔ بیش‌ازحد تفسیر نکردن یا خیلی عمیق تفسیر نکردن پایبند نماندم. درواقع من به‌ندرت به‌قاعدهٔ تفسیر نکردن توجه کردم.»