کتاب روانشناسی اجتماعی در مدرسه

کتاب روانشناسی اجتماعی در مدرسه، نوشته مرتضی امیدیان، اثری است که مدرسه را فقط محل آموزش درس نمی‌بیند، بلکه آن را به‌عنوان یک محیط اجتماعی پر از نقش‌ها، هنجارها، گروه‌ها و روابط انسانی بررسی می‌کند. انتشارات ارجمند در سال ۱۴۰۱ این کتاب را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر نشان می‌دهد که رفتار دانش‌آموز، معلم و حتی فضای کلاس جدا از فرهنگ، سیاست، رسانه و ساختار مدرسه فهم نمی‌شود. این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند مدرسه را فراتر از برنامه‌ی درسی و نمره ببینند و سازوکارهای اجتماعی درون آن را دقیق‌تر بشناسند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روانشناسی اجتماعی در مدرسه اثر مرتضی امیدیان

کتاب روانشناسی اجتماعی در مدرسه، نوشته‌ی مرتضی امیدیان، به یکی از جنبه‌های کمترپرداخته‌شده‌ی آموزش می‌پردازد: مدرسه به‌عنوان یک سیستم اجتماعی. در این نگاه، مدرسه فقط مجموعه‌ای از کلاس‌ها و درس‌ها نیست، بلکه فضایی است که در آن هنجارهای رفتاری، نفوذ اجتماعی، روابط گروهی، فرهنگ مدرسه و حتی فشارهای بیرونی جامعه بر رفتار افراد اثر می‌گذارند. نویسنده توضیح می‌دهد که فهم مسائل آموزشی بدون توجه به تعاملات انسانی درون مدرسه ناقص می‌ماند و به همین دلیل، پیوند میان روانشناسی اجتماعی و تعلیم‌وتربیت را محور بحث قرار می‌دهد.

این کتاب در ۱۲ فصل تنظیم شده و دامنه‌ی موضوعات آن از معرفی سیستم اجتماعی مدرسه تا نقش جامعه، فرهنگ و سیاست، نفوذ اجتماعی، شناخت اجتماعی، گروه‌ها، جو و فرهنگ مدرسه، انگیزش، خویشتن، سرمایه‌ی اجتماعی، تقلب، زورگویی و نسبت مدرسه با رسانه امتداد پیدا می‌کند. در فصل‌های آغازین، مدرسه در چهارچوب نظریه‌ی سیستمی بررسی می‌شود و سپس نقش‌ها و تعارض‌های مربوط به معلم و دانش‌آموز، هنجارها و ارزش‌ها و شیوه‌های انتقال آن‌ها در محیط آموزشی مطرح می‌شود. در ادامه نیز کتاب به موضوعاتی می‌رسد که در تجربه‌ی روزمره‌ی مدرسه بسیار ملموس‌اند؛ از تفاوت سبک‌های اداره‌ی کلاس و اثر انتظارات معلم گرفته تا مسئله‌ی هویت فرهنگی، تفاوت‌های قومی، فشار کلیشه‌ها و اثر رسانه و فناوری بر تعریف نقش‌ها در مدرسه.

مرتضی امیدیان در کتاب روانشناسی اجتماعی در مدرسه، به طرح مفاهیم بسنده نمی‌کند و در بخش‌های مختلف، پژوهش‌های داخلی و خارجی را کنار تجربه‌ها و مشاهده‌های خود قرار می‌دهد. همین ترکیب باعث شده بحث‌ها از سطح تعریف‌های کلی فراتر بروند و به موقعیت‌های واقعی مدرسه نزدیک شوند؛ موقعیت‌هایی مثل تعارض نقش معلم، جایگاه دانش‌آموز در الگوی سنتی و نوین، شکل‌گیری هم‌رنگی در کلاس یا اثر فرهنگ محلی بر آموزش. فضای کلی اثر بیشتر تحلیلی و مسئله‌محور است و برای فهم مدرسه از زاویه‌ای گسترده‌تر، ابزار مفهومی متنوعی در اختیار می‌گذارد.

خلاصه کتاب روانشناسی اجتماعی در مدرسه

این کتاب مدرسه را به‌عنوان محیطی بررسی می‌کند که در آن یادگیری فقط نتیجه‌ی آموزش رسمی نیست و از شبکه‌ای از روابط، نقش‌ها، هنجارها و فشارهای اجتماعی اثر می‌پذیرد. مرتضی امیدیان ابتدا مدرسه را در قالب یک سیستم اجتماعی توضیح می‌دهد و سپس به موضوعاتی مانند نقش معلم و دانش‌آموز، تعارض نقش، نفوذ اجتماعی، هم‌رنگی، ارزش‌ها، فرهنگ محلی، هویت قومی، تفاوت‌های فرهنگی، گروه‌های درون مدرسه، جو مدرسه، انگیزش، تقلب، زورگویی و رسانه می‌رسد. موضوع اصلی کتاب این است که بسیاری از مسائل آموزشی را صرفاً با نگاه فردی نمی‌توان فهمید و برای درک رفتار در مدرسه باید ساختارها، روابط و زمینه‌های اجتماعی را هم دید.

چرا باید کتاب روانشناسی اجتماعی در مدرسه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب روانشناسی اجتماعی در مدرسه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مدرسه را به‌عنوان یک محیط اجتماعی بررسی می‌کند، نه فقط محل انتقال درس و اطلاعات.
• خواننده با مفاهیمی مانند نقش، هنجار، نفوذ اجتماعی، هم‌رنگی و تعارض نقش در فضای مدرسه آشنا می‌شود.
• کتاب پیوند میان رفتار دانش‌آموزان و معلمان را با فرهنگ، خانواده، جامعه و رسانه نشان می‌دهد.
• فصل‌های کتاب به مسئله‌های ملموس مدرسه مانند تقلب، زورگویی، جو مدرسه و روابط گروهی می‌پردازند.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند تفاوت میان نگاه سنتی و نوین به نقش دانش‌آموز و معلم را دقیق‌تر بفهمند.
• طرح هم‌زمان پژوهش‌های داخلی و خارجی امکان مقایسه‌ی دیدگاه‌ها و مسئله‌های آموزشی را فراهم می‌کند.

خواندن کتاب روانشناسی اجتماعی در مدرسه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب روانشناسی اجتماعی در مدرسه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان روانشناسی، علوم تربیتی و رشته‌های مرتبط که می‌خواهند رفتار در مدرسه را در بستر اجتماعی آن بررسی کنند.
• معلمان و کارکنان آموزشی که با مسئله‌هایی مانند مدیریت کلاس، تعارض نقش و روابط دانش‌آموزان روبه‌رو هستند.
• پژوهشگرانی که به موضوعاتی مانند فرهنگ مدرسه، هویت فرهنگی، نفوذ اجتماعی و گروه‌های درون مدرسه علاقه دارند.
• دانشجویان تحصیلات تکمیلی که در جست‌وجوی موضوع‌های پژوهشی در حوزه‌ی مدرسه و تعاملات اجتماعی آن هستند.
• خوانندگانی که می‌خواهند مدرسه را فراتر از نمره، برنامه‌ی درسی و آموزش رسمی درک کنند.

بخشی از کتاب روانشناسی اجتماعی در مدرسه

«کمری و همکاران (۱۳۹۷) در یک مطالعه با روش معادلات ساختاری بر نقش شناخت اجتماعی در بهبود بهزیستی تحصیلی و التزام تحصیلی به‌عنوان عاملی که به انجام تکالیف مدرسه رویکردی مثبت دارد، تأکید می‌کنند. بر این اساس شناخت اجتماعی با فراهم کردن ارزیابی و شناخت مثبت از خود و محیط به بهبود عملکرد فرد در محیط آموزشی منجر می‌شود. پژوهشگران در این رابطه توصیه می‌کنند با آموزش مهارت‌های شناخت اجتماعی از قبیل شناخت خود، شناخت دیگران و ذهن‌خوانی می‌توان به سازگاری بهتر یادگیرندگان با محیط تحصیلی کمک کرد. ریحانی و همکاران (۱۳۹۶) در دانشجویان دانشگاه بازهم در مطالعه‌ای دیگر نقش شناخت اجتماعی را در التزام تحصیلی در دانشجویان دانشگاه شیراز نشان دادند. هاگس و لیسی (۲۰۱۰) بر اهمیت و نقش آموزش شناخت اجتماعی در مدارس تأکید می‌کنند. به اعتقاد آن‌ها شناخت اجتماعی از اوایل زندگی شروع می‌شود، با پیشرفت از نوزادی هنگام ورود به مدرسه که نشان‌دهندهٔ یک رشد در توانمندی‌های شناختی است، می‌تواند موفقیت و توانمندی اجتماعی و تحصیلی فرد را پیش‌بینی کند. هرچند شناخت اجتماعی از عوامل بین فردی مانند دوستان، خانواده و سایر عناصر محیطی دانش‌آموز که بستری برای مقایسهٔ اجتماعی هستند، اثر می‌پذیرند. بااین‌وجود با مداخلات و برنامه‌های مستمر با همکاری خانواده‌ها می‌توان به کمک مداخلات مبتنی بر شناخت اجتماعی به بهبود عملکرد اجتماعی دانش آموزان کمک کرد. فیروزی و همکاران (۲۰۱۷) در یک مطالعه با استفاده از پرسشنامه و با روش رگرسیون نشان دادند که شناخت اجتماعی در پیش‌بینی یادگیری دانش‌آموزان ابتدایی که در مدارس هوشمند تحصیل می‌کردند، نقش معنی‌داری داشتند.»