کتاب به دنبال کاغذ اخبار

کتاب به دنبال کاغذ اخبار نوشته لیلی فرهادپور به‌سراغ یکی از نقطه‌های مهم تاریخ فرهنگی ایران رفته است؛ پیدایش روزنامه و مسیری که از کاغذ اخبار تا نشریات بعدی طی شد. این کتاب به معرفی یک نشریه‌ی قدیمی پرداخته و با شرح روایت‌هایی از تهران قدیم، دربار قاجار، چاپخانه، سانسور و مطبوعات کودک، تصویری از دگرگونی خبر و نوشتار در ایران ارائه کرده است. گروه انتشاراتی ققنوس این کتاب را منتشر کرده (چاپ سوم: ۱۴۰۳) و تصویرگری آن بر عهده‌ی سولماز شبانی بوده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب به دنبال کاغذ اخبار اثر لیلی فرهادپور

کتاب به دنبال کاغذ اخبار نوشته‌ی لیلی فرهادپور تاریخ مطبوعات ایران را مرحله‌به‌مرحله دنبال کرده است. نقطه‌ی آغاز، انتشار نخستین روزنامه‌ی فارسی‌زبان ایران است. کتاب حاضر به زمینه‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آن دوره نیز می‌رسد. نویسنده از تهرانِ دارالخلافه، قهوه‌خانه‌ها، تکیه‌ها و شیوه‌های قدیم خبررسانی شروع می‌کند تا نشان دهد روزنامه ناگهان از هیچ پدید نیامد؛ بلکه بر بستری از ارتباط‌های جمعی، تحولات دربار و آشنایی تدریجی با چاپ و خبر شکل گرفت.

این کتاب به‌سراغ چهره‌هایی می‌رود که در مسیر تولد روزنامه نقش داشته‌اند؛ از میرزا صالح شیرازی و تجربه‌ی او از سفر به انگلستان و آموختن فن چاپ تا امیرکبیر، بورجس و اعتمادالسلطنه. در کنار این شخصیت‌ها موضوع‌هایی مثل چاپ سنگی، روزنامه‌خوانی در دربار، شکل‌گیری وقایع اتفاقیه، نظارت دولتی بر جراید و پیدایش سانسور هم مطرح می‌شود. کتاب به دنبال کاغذ اخبار فقط فهرستی از نام‌ها و رخدادها نیست؛ بلکه می‌کوشد نشان دهد هر تحول رسانه‌ای چگونه با قدرت، آموزش، اصلاحات و ترس از انتشار آزاد خبر گره خورده است.

کتاب به دنبال کاغذ اخبار در فصل‌های پایانی دامنه‌ی بحث را به نشریات کودک و نوجوان می‌رساند و از بازی کودکان، عباس یمینی شریف و شکل‌گیری مجله‌های مخصوص بچه‌ها سخن می‌گوید. از این‌رو لیلی فرهادپور به ما یادآوری می‌کند که تاریخ مطبوعات فقط تاریخ سیاست نیست و به آموزش، ادبیات و زندگی روزمره هم مربوط است. حضور شخصیت سارا و فضای کتابخانه‌ی ملی نیز لایه‌ای داستانی به اثر داده است تا اطلاعات تاریخی در قالبی زنده‌تر و گیراتر ارائه شوند.

خلاصه کتاب به دنبال کاغذ اخبار

کتاب با تصویر تهران قدیم و فضای دوران قاجار آغاز می‌شود؛ زمانی که خبرها در قهوه‌خانه‌ها، دربار و محافل عمومی می‌چرخید. سپس ماجرای میرزا صالح شیرازی به میان می‌آید که پس از آشنایی با چاپ در انگلستان، زمینه‌ی انتشار کاغذ اخبار را فراهم کرد. این اثر به روزنامه‌های بعدی، نقش امیرکبیر در انتشار وقایع اتفاقیه، شکل‌گیری سانسور و گسترش مطبوعات فارسی در داخل و خارج از ایران می‌پردازد و در بخش‌های دیگر در باب نشریات کودک و نوجوان و دختری به نام سارا می‌گوید که در کتابخانه‌ی ملی، ردّ این تاریخ بلند را میان روزنامه‌ها و مجله‌های قدیم دنبال می‌کند.

چرا باید کتاب به دنبال کاغذ اخبار را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب به دنبال کاغذ اخبار را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مسیر شکل‌گیری روزنامه در ایران را از کاغذ اخبار تا نشریات بعدی به‌صورت پیوسته نشان می‌دهد.
• خواننده با نقش افرادی مثل میرزا صالح شیرازی و امیرکبیر در تاریخ مطبوعات آشنا می‌شود.
• این کتاب رابطه‌ی خبر، چاپ، دربار، اصلاحات و سانسور را در کنار هم توضیح می‌دهد.
• بخش‌های مربوط به تهران قدیم و قهوه‌خانه‌ها زمینه‌ی اجتماعی پیدایش روزنامه را نشان می‌دهد.
• این کتاب فقط به مطبوعات سیاسی محدود نمی‌ماند و به نشریات کودک و نوجوان هم می‌پردازد.
• ترکیب روایت تاریخی و ماجرای سارا در کتابخانه‌ی ملی، دنبال‌کردن مطالب را آسان‌تر می‌کند.

خواندن کتاب به دنبال کاغذ اخبار را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب به دنبال کاغذ اخبار به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ مطبوعات و شکل‌گیری روزنامه در ایران.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی نقش چاپ و خبر در تحولات اجتماعی ایران بیشتر بدانند.
• کسانی که به شخصیت‌های تاریخی دوره‌ی قاجار مانند میرزا صالح شیرازی و امیرکبیر و نقش آن‌ها در مطبوعات علاقه دارند.
• مخاطبانی که از کتاب‌های تاریخی همراه با شخصیت‌پردازی و صحنه‌سازی لذت می‌برند.
• علاقه‌مندان به تاریخ نشریات کودک و نوجوان در ایران.

درباره لیلی فرهادپور

لیلی فرهادپور، نویسنده و روزنامه‌نگار و بازیگر ایرانی، در اسفند ۱۳۴۰ در تهران به دنیا آمد. او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته‌ی علوم ارتباطات و روزنامه‌نگاری گذراند و پس از فارغ‌التحصیلی فعالیت حرفه‌ای‌اش را در عرصه‌ی خبر، روزنامه‌نگاری، نویسندگی و ترجمه‌ی متون انگلیسی آغاز کرد. فرهادپور در سال‌های جوانی با نوشتن برای نشریات و روزنامه‌های مختلف شناخته شد و سپس مسیر حرفه‌ای خود را به‌سوی داستان‌نویسی و رمان‌نویسی گسترش داد. از آثار مکتوب او می‌توان به کتاب‌های «شنبه‌های راه‌راه»، «خط چهار مترو»، «به دنبال کاغذ اخبار»، «یادداشت‌های روزانه»، «روایت‌های پراکنده» و «مجموعه مقالات فرهنگی» اشاره کرد.

این نویسنده از سال ۱۳۸۸ با فیلم «لطفاً مزاحم نشوید» وارد سینما شد و با وجود شروع بازیگری در آستانه‌ی ۵۰سالگی به‌سرعت جایگاه قابل‌توجهی در سینمای ایران پیدا کرد. از مهم‌ترین فیلم‌های او می‌توان «لطفاً مزاحم نشوید»، «بوسیدن روی ماه»، «طبقه‌ی حساس»، «تابستان داغ»، «قصیده‌ی گاو سفید» و «کیک محبوب من» را نام برد. این هنرمند ایرانی همچنین در مجموعه‌های تلویزیونی و نمایش خانگی متعددی حضور داشته است که از میان آن‌ها می‌توان به «وقت صبح»، «بیگانه‌ای با من است»، «ماه و پلنگ»، «زن زندگی مرد زندگی»، «همبازی» و «آکتور» اشاره کرد.

لیلی فرهادپور علاوه‌بر فعالیت‌های هنری، مدیرمسئول مؤسسه‌ی فرهنگی هنری «آپ آرت مان» نیز بوده است. او با مسرور تنکابنی ازدواج کرد و حاصل این ازدواج پسری به نام بهرنگ تنکابنی است که در حوزه‌ی فرهنگ و رسانه فعالیت داشته است. حضور پررنگ لیلی فرهادپور در عرصه‌های ادبی، رسانه‌ای و سینمایی، از او چهره‌ای چندوجهی ساخته است. فیلم «کیک محبوب من» با بازی او جایزه‌ی بهترین فیلم منتقدان بین‌المللی را در جشنواره‌ی برلین دریافت کرد.

بخشی از کتاب به دنبال کاغذ اخبار

«روزنامه‌جات دولت علیه که در دارالخلافه به طبع می‌رسد مغایر سلیقه ما و خالی از نتایج و فوایدی بود که در هر مملکت از روزنامه حاصل است برای همین به محمدحسن‌خان پیشخدمت مخصوص فرمودیم دارالطباعه را راه بیندازد تا بر این جراید نظارت شود.

ناصرالدین‌شاه با این فرمان، دستور توقیف روزنامه‌هایی را که قبلاً دستور داده بود منتشر شوند، صادر کرد و به این شکل اولین فرمان توقیف مطبوعات در تاریخ روزنامه‌نگاری ایران ثبت شد.

در دهمین سال انتشار روزنامه وقایع اتفاقیه ناصرالدین‌شاه تصمیم گرفته بود نام روزنامه را به روزنامه دولت علیه ایران تغییر دهد. در ششمین سال انتشار روزنامه دولت علیه ایران تصمیم گرفت بر شمار روزنامه‌ها بیفزاید و در عین حال فاصله انتشار روزنامه‌ها ماهانه باشد. بعد از آن سه روزنامه انتشار یافت: روزنامه دولتی، روزنامه ملتی و روزنامه علمیه دولت علیه ایران.

و حالا شاه دستور توقیف هر سه را داده بود.

شاه در مورد روزنامه‌ها و وظایف و محتوای آنان همیشه مردد بود. گاهی دستور انتشار آزاد مطالب را می‌داد و زمانی مانند یک مأمور سختگیر خود در مطالب روزنامه‌ها دست می‌برد.

اما محمدحسن‌خان که بعدها شاه به او لقب اعتمادالسلطنه داد، از این دستور آخر شاه راضی بود. چند سالی می‌شد که دیگر از نزدیک‌ترین کسان شاه به حساب می‌آمد و بابت اقداماتش گُل کمر مرصع دریافت کرده بود. او روزنامه‌خوان رسمی ناصرالدین‌شاه بود و خواندن روزنامه‌های اروپا و دادن هرگونه اخبار خارجی به شاه را بر عهده داشت. تلگراف راه افتاده بود و اخبار مختلفی از خارج برای دربار مخابره می‌شد.»