کتاب تمهیدات

کتاب تمهیدات نوشته ایمانوئل کانت و ترجمه غلامعلی حداد عادل است؛ اثری که انتشارات شرکت کتاب هرمس آن را منتشر کرده است. این متن به یکی از پرسش‌های مرکزی فلسفه می‌پردازد: آیا مابعدالطبیعه می‌تواند به‌عنوان علمی معتبر صورت‌بندی شود؟ کانت در این اثر، از خلال بحث درباره‌ی شناخت، تجربه، عقل و حدود فهم انسانی، جایگاه مفاهیمی چون خدا، آزادی و نفس را دوباره بررسی می‌کند. افزوده‌های مترجم، از شرح حال کانت تا راهنمای مطالعه و توضیح اصطلاحات، مسیر ورود به متن را روشن‌تر کرده‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تمهیدات

کتاب تمهیدات نوشته ایمانوئل کانت متنی فشرده اما تعیین‌کننده در فلسفه‌ی اوست که به‌صورت مقدمه‌ای برای فهم امکان مابعدالطبیعه تنظیم شده است. مسئله‌ی اصلی در این اثر، خود مابعدالطبیعه است: چرا این حوزه برخلاف ریاضیات و علوم طبیعی به توافقی پایدار نرسیده و آیا اصلاً می‌تواند صورت علم پیدا کند؟ کانت برای پاسخ، بحث را از امکان شناخت‌های تألیفی پیشینی آغاز می‌کند و نشان می‌دهد که بدون روشن‌شدن این مسئله، سخن‌گفتن از مابعدالطبیعه به‌عنوان علم بی‌پایه می‌ماند. در این مسیر، مفاهیمی مانند زمان و مکان، فاهمه، مقولات، تجربه و عقل در نسبت با یکدیگر بررسی می‌شوند و خواننده با طرح کلی فلسفه‌ی نقادی آشنا می‌شود.
کتاب تمهیدات در این ترجمه فقط شامل متن اصلی کانت نیست و مجموعه‌ای از نوشته‌های همراه نیز در کنار آن آمده است. مترجم پیش از متن اصلی، بخش‌هایی مانند شرح حال کانت، نظر کانت درباره‌ی مابعدالطبیعه، توضیحاتی درباره‌ی ترجمه، غرض کانت از تألیف تمهیدات، راهنمای مطالعه و شرح رموز و علائم اختصاری را آورده است. این افزوده‌ها کمک می‌کنند جایگاه این کتاب در میان آثار کانت روشن‌تر شود، به‌ویژه نسبت آن با نقد عقل محض که متن مفصل‌تر و دشوارتری در فلسفه‌ی نظری اوست. از دل همین مقدمه‌ها می‌توان فهمید که تمهیدات نه یک خلاصه‌ی ساده، بلکه بازنویسی سنجیده‌ی همان مسائل بنیادین با روشی متفاوت است.
کتاب تمهیدات همچنین از این جهت جالب است که در نسخه‌ی حاضر به‌صورت سه‌زبانه تنظیم شده و متن فارسی در کنار آلمانی و انگلیسی قرار گرفته است. این ویژگی برای کسانی که به اصطلاحات فلسفی، دقت در معادل‌ها و شیوه‌ی انتقال مفاهیم حساس‌اند اهمیت دارد. در توضیحات مترجم نیز بحثی مفصل درباره‌ی انتخاب معادل‌ها، تفاوت ترجمه‌ها و دشواری برگردان اصطلاحات کانتی آمده است. در نتیجه، این کتاب فقط مدخلی به اندیشه‌ی کانت نیست؛ بلکه تصویری از مسئله‌ی ترجمه‌ی فلسفه به فارسی هم به دست می‌دهد و نشان می‌دهد که فهم یک متن فلسفی، تنها به خواندن جمله‌ها محدود نمی‌شود و به زبان، اصطلاح و سنت فکری نیز گره خورده است.

خلاصه کتاب تمهیدات

کتاب تمهیدات با این پرسش آغاز می‌شود که مابعدالطبیعه چگونه می‌تواند به‌عنوان علم ممکن باشد. کانت برای رسیدن به پاسخ، نخست سراغ ریاضیات و علوم طبیعی می‌رود و می‌کوشد نشان دهد چه چیزی به این دو حوزه اعتبار و ضرورت می‌دهد. سپس از نقش زمان و مکان، مقولات فاهمه و ساختار تجربه سخن می‌گوید تا مرزهای شناخت انسانی را روشن کند. بخش مهمی از بحث به جایی می‌رسد که عقل می‌خواهد از تجربه فراتر برود و درباره‌ی نفس، جهان و خدا حکم قطعی بدهد. این کتاب در همین نقطه نشان می‌دهد که چرا عقل در این قلمرو دچار تعارض و توهم می‌شود، اما درعین‌حال چرا این پرسش‌ها از ذهن انسان حذف‌شدنی نیستند.

چرا باید کتاب تمهیدات را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تمهیدات را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پرسش اصلی کانت را بی‌واسطه طرح می‌کند: مابعدالطبیعه آیا می‌تواند علم باشد یا نه.
• خواننده با مفاهیم پایه‌ی فلسفه‌ی نقادی مانند پیشینی، پَسینی، فاهمه، مقولات و تجربه آشنا می‌شود.
• این اثر نسبت میان ریاضیات، علوم طبیعی و مابعدالطبیعه را در یک چارچوب واحد توضیح می‌دهد.
• بخش‌های افزوده‌ی مترجم، جایگاه تمهیدات را در میان آثار کانت و مسیر مطالعه‌ی آن را روشن می‌کنند.
• نسخه‌ی سه‌زبانه امکان مقایسه‌ی اصطلاحات و دقت بیشتر در فهم واژه‌های فلسفی را فراهم می‌کند.
• این کتاب نشان می‌دهد که بحث شناخت در فلسفه‌ی کانت چگونه به مسئله‌ی خدا، آزادی و نفس پیوند می‌خورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تمهیدات به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه که می‌خواهند با مبانی فلسفه‌ی نظری کانت آشنا شوند.
• خوانندگانی که درباره‌ی امکان مابعدالطبیعه و حدود شناخت انسانی پرسش دارند.
• کسانی که می‌خواهند پیش از ورود به نقد عقل محض، تصویری فشرده‌تر از مسائل اصلی آن به دست آورند.
• علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه که نسبت میان علم جدید و فلسفه را دنبال می‌کنند.
• مخاطبانی که به ترجمه‌ی متون فلسفی و معادل‌گذاری اصطلاحات در زبان فارسی توجه دارند.

بخشی از کتاب تمهیدات

«قصد من آن است که همهٔ کسانی را که مابعدالطبیعه را درخور تحقیق و اعتنا می‌دانند به این حقیقت معتقد سازم که قطعاً واجب است کار خویش را موقتاً متوقف سازند و هر آنچه تاکنون شده ناشده انگارند و مقدم بر هر امری ببینند که آیا اصولاً ممکن است علمی چون مابعدالطبیعه وجود داشته باشد؟ اگر مابعدالطبیعه، خود، علم است چرا مانند علوم دیگر قبول عام و دائم نیافته است و اگر علم نیست چه شده است که همواره به صورت علم متظاهر بوده و ذهن آدمی را با امیدهایی که هرگز نه قطع می‌گردد و نه برآورده می‌شود معطل ساخته است؟... در حالی که همهٔ علوم دیگر بی‌وقفه قدم در راه توسعه و پیشرفت دارند این به مسخره می‌ماند که ما، در علمی که خود را حکمت محض می‌خواند و همگان (نیز) آن را لسان‌الغیب می‌پندارند و حل معمای خویش از آن می‌طلبند، بی‌آنکه قدمی فرا پیش نهیم، دائماً گرد یک نقطه می‌چرخیم.»