کتاب اصلاحات ارضی در استان کردستان ۱۳۵۳-۱۳۴۱

کتاب اصلاحات ارضی در استان کردستان ۱۳۵۳-۱۳۴۱ نوشته شهین رعنایی به یکی از مهم‌ترین دگرگونی‌های روستایی در کردستان می‌پردازد و فاصله‌ی میان هدف‌های اعلام‌شده و نتیجه‌های واقعی را در سطح استان دنبال می‌کند. نویسنده با بررسی جامعه‌ی روستایی، نظام زمینداری، شیوه‌های بهره‌برداری، مهاجرت، آموزش، بهداشت و مناسبات قدرت نشان می‌دهد که اصلاحات ارضی چگونه همزمان پروژه‌ای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بوده است. این کتاب را انتشارات شیرازه کتاب ما منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اصلاحات ارضی در استان کردستان ۱۳۵۳-۱۳۴۱ اثر شهین رعنایی

کتاب اصلاحات ارضی در استان کردستان ۱۳۵۳-۱۳۴۱ نوشته‌ی شهین رعنایی و پژوهشی است درباره‌ی اجرای اصلاحات ارضی در یکی از استان‌هایی که کشاورزی و مناسبات روستایی در آن نقش تعیین‌کننده‌ای داشته است. نویسنده بحث را بر این پایه می‌گذارد که بررسی این برنامه بدون شناخت وضعیت اقلیمی، اجتماعی، اقتصادی و زمینداری کردستان ممکن نیست. به همین دلیل این کتاب فقط به قانون‌ها و تصمیم‌های دولتی محدود نمی‌ماند و پیش از ورود به مراحل اجرا، تصویری از روستاهای کردستان، پراکندگی جمعیت، سطح سواد، امکانات بهداشتی، نوع خانه‌ها، گروه‌های شغلی و شکل مالکیت زمین به دست می‌دهد.

اصلاحات ارضی در استان کردستان ۱۳۵۳-۱۳۴۱ چهار بخش اصلی دارد. بخش نخست به جامعه‌ی روستایی کردستان پیش از اجرای برنامه می‌پردازد و فصل‌هایی مانند وضعیت اقلیمی، اجتماعی و اقتصادی و ویژگی‌های نظام زمینداری را در بر می‌گیرد. بخش دوم به‌سراغ پیشینه و قوانین اصلاحات ارضی در ایران، مراحل سه‌گانه‌ی اجرای آن در کردستان و سیاست‌های تکمیلی دولت در کشاورزی می‌رود. در بخش سوم پیامدهای اقتصادی بررسی می‌شود؛ از دگرگونی در نظام مالکیت و شیوه‌ی تولید کشاورزی تا مسئله‌ی بهره‌وری، دامداری و سهم کشاورزی در اقتصاد. بخش چهارم نیز پیامدهای اجتماعی را دنبال می‌کند و جابه‌جایی‌های جمعیتی و مهاجرت روستاییان را در کانون توجه قرار می‌دهد.

کتاب اصلاحات ارضی در استان کردستان ۱۳۵۳-۱۳۴۱ کردستان را به‌عنوان منطقه‌ای با ویژگی‌های خاص بررسی می‌کند؛ جایی که تمرکز جمعیت روستایی بالا بوده، بخش بزرگی از اراضی در اختیار مالکان عمده قرار داشته و روابط ارباب‌ـ‌رعیتی در آن حضوری پررنگ داشته است. شهین رعنایی از آمارهای سرشماری، داده‌های کشاورزی و جزئیات محلی استفاده کرده است تا نشان دهد اجرای یک برنامه‌ی سراسری در سطح منطقه‌ای چه پیچیدگی‌هایی پیدا می‌کند. نتیجه اثری است که هم به سازوکارهای اداری و سیاسی توجه دارد و هم به زندگی روزمره‌ی روستاییان و تغییراتی که این برنامه در زمین، کار، درآمد و جابه‌جایی جمعیت به وجود آورده است.

عنوان فرعی این کتاب عبارت است از: منطق استقرار، پیامدهای اجتماعی و تبعات سیاسی.

خلاصه کتاب اصلاحات ارضی در استان کردستان ۱۳۵۳-۱۳۴۱

کتاب روند شکل‌گیری و اجرای اصلاحات ارضی را در کردستان از زمینه‌های تاریخی و قانونی آن تا پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن دنبال می‌کند. اثر حاضر وضعیت روستاهای کردستان را پیش از اجرای برنامه شرح می‌دهد؛ از اقلیم، پراکندگی جمعیت و سطح سواد تا نوع مالکیت زمین و شیوه‌های بهره‌برداری. شهین رعنایی سپس مراحل اجرای اصلاحات ارضی، واکنش‌های محلی، موانع اجتماعی و سیاسی و سیاست‌های تکمیلی دولت را بررسی می‌کند. در ادامه، اثر تغییرات ایجادشده در مالکیت، تولید کشاورزی، بهره‌وری، دامداری و مهاجرت روستاییان سنجیده می‌شود. هدف اصلی کتاب حاضر سنجش این مسئله است که هدف‌های کلان برنامه تا چه اندازه در مقیاس کردستان تحقق پیدا کرده‌اند.

چرا باید کتاب اصلاحات ارضی در استان کردستان ۱۳۵۳-۱۳۴۱ را بخوانیم؟

• این کتاب اجرای اصلاحات ارضی را در مقیاس یک استان بررسی می‌کند و تفاوت میان سیاست سراسری و واقعیت محلی را نشان می‌دهد.
• خواننده با مطالعه‌ی این اثر می‌تواند تصویری دقیق‌تر از جامعه‌ی روستایی کردستان پیش از دگرگونی‌های ارضی به دست آورد.
• این اثر فقط به قانون‌ها نمی‌پردازد و رابطه‌ی مالکیت زمین، تولید کشاورزی، فقر روستایی و مهاجرت را هم بررسی می‌کند.
• کتاب با استفاده از فصل‌هایی درباره‌ی زمینداری، مراحل اجرا و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی، مسیر تغییر را دنبال می‌کند.
• مطالعه‌ی این کتاب برای فهم این موضوع مفید است که چرا بعضی هدف‌های اعلام‌شده‌ی اصلاحات ارضی در عمل به نتیجه‌ی موردانتظار نرسیدند.

خواندن کتاب اصلاحات ارضی در استان کردستان ۱۳۵۳-۱۳۴۱ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• خوانندگانی که به تاریخ اجتماعی و اقتصادی روستاهای ایران علاقه دارند.
• پژوهشگرانی که می‌خواهند درباره‌ی نظام زمینداری و روابط ارباب‌ـ‌رعیتی در کردستان بیشتر بدانند.
• دانشجویان تاریخ، جامعه‌شناسی و علوم سیاسی که به پیوند میان سیاست دولتی و تحولات محلی توجه دارند.
• مخاطبانی که مسئله‌ی مهاجرت روستاییان، تغییر مالکیت زمین و دگرگونی کشاورزی را دنبال می‌کنند.
• کسانی که می‌خواهند یک مطالعه‌ی موردی دقیق درباره‌ی پیامدهای اجتماعی و اقتصادی اصلاحات ارضی داشته باشند.

درباره شهین رعنایی

شهین رعنایی زاده‌ی سال ۱۳۶۱، پژوهشگر، نویسنده و دارای مدرک دکترای تاریخ ایران اسلامی از دانشگاه شهید‌ بهشتی است.