کتاب چهره چیست و چرا تمامی حیوانات از آن بهره دارند؟

کتاب چهره چیست و چرا تمامی حیوانات از آن بهره دارند؟ نوشته میرا قائمی است و نقد فرهنگ آن را منتشر کرده است. این کتاب به یکی از بحث‌برانگیزترین پرسش‌های اخلاقی می‌پردازد؛ اینکه اگر چهره در اندیشه‌ی امانوئل لویناس سرچشمه‌ی مسئولیت اخلاقی است، آیا حیوانات هم در این دایره قرار می‌گیرند؟ نویسنده با تکیه بر تجربه‌های خویش، مشاهده‌ی رنج حیوانات و خوانش فلسفه‌ی لویناس می‌کوشد مرز میان انسان و دیگر جانداران را از نو بررسی کند و نسبت اخلاق، حساسیت، رنج و پاسخ‌گویی را دوباره بسنجد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چهره چیست و چرا تمامی حیوانات از آن بهره دارند؟ اثر میرا قائمی

کتاب چهره چیست و چرا تمامی حیوانات از آن بهره دارند؟ نوشته‌ی میرا قائمی و جست‌وجویی فلسفی در باب نسبت انسان با حیوانات و محیط پیرامون است. نقطه‌ی آغاز بحث، مسئله‌ی حقوق حیوانات است، اما اثر سرانجام از سطح دفاع احساسی یا اعتراض اجتماعی فراتر می‌رود و به این پرسش می‌رسد که اصلاً «دیگری» در اخلاق چه کسی است.

میرا قائمی با الهام از جهان‌بینی امانوئل لویناس به‌ویژه مفهوم «چهره» می‌پرسد که آیا فراخوان اخلاقی فقط از سوی انسان صادر می‌شود یا حیوانات هم می‌توانند با حضور، رنج، نگاه و وضعیت خود ما را به پاسخ‌گویی وادار کنند. کتاب چهره چیست و چرا تمامی حیوانات از آن بهره دارند؟ هم از تجربه‌ی زیسته‌ی نویسنده تغذیه می‌کند و هم از بحث‌های فلسفی.

کتاب چهره چیست و چرا تمامی حیوانات از آن بهره دارند؟ در ادامه بر شرح و بازخوانی برخی مفاهیم کلیدی امانوئل لویناس تکیه می‌کند؛ مفاهیمی مانند دیگری، چهره، حساسیت، مسئولیت، مواجهه‌ی چهره‌به‌چهره و ممنوعیت قتل. میرا قائمی در گفت‌وگو با تفسیرهایی از لویناس، به‌ویژه از خلال معرفی‌ها و شرح‌هایی که بر آثار او نوشته شده است، می‌کوشد نشان دهد بسیاری از ویژگی‌هایی که معمولاً فقط به انسان نسبت داده می‌شود، در حیوانات نیز قابل‌تشخیص‌اند؛ رنج، ترس، میل به بقا، نیاز، پیوند با دیگری و نوعی بیانگری.

کتاب چهره چیست و چرا تمامی حیوانات از آن بهره دارند؟ در بخش‌های مختلف از مثال‌های عینی، حیوانات شهری، حیوانات خانگی و روایت مشهور سگی به نام بابی در زندگی لویناس استفاده کرده است تا نشان دهد اخلاق فقط در قلمرو زبان انسانی تعریف نمی‌شود. درون‌مایه‌ی اصلی اثر حاضر بازبینی انسان‌محوری و گسترش میدان مسئولیت اخلاقی است.

امانوئل لویناس (۱۹۰۶ - ۱۹۹۵)، متفکر فرانسوی لیتوانیایی‌تبار و «فیلسوف دیگری» با رساله‌ی دکتری خود درباره‌ی هوسرل، پدیدارشناسی را به ژان پل سارتر معرفی کرد. او که ابتدا تحت‌تأثیر هوسرل و هایدگر بود، بعداً با تأکید بر تقدم اخلاق بر هستی‌شناسی، غیریت و مسئولیت در قبال دیگری، فلسفه‌ی خاص خود را پایه‌گذاری کرد. آثار مهم لویناس شامل «تمامیت و نامتناهی»، «ماسوای هستی» و «زمان و دیگری» است. او جوایز معتبری کسب کرد. این فیلسوف نخستین‌بار در ایران در سال ۱۳۷۳ معرفی شد.

عنوان فرعی کتاب چهره چیست و چرا تمامی حیوانات از آن بهره دارند؟ عبارت است از: بررسی مسئله‌ی حقوق حیوانات و اخلاق انسانی از منظر جهان‌بینی امانوئل لویناس.

خلاصه کتاب چهره چیست و چرا تمامی حیوانات از آن بهره دارند؟

اگر چهره‌ی دیگری ما را به مسئولیت اخلاقی فرامی‌خواند، چرا این دیگری فقط انسان فرض شود؟ این کتاب با مرور اندیشه‌ی امانوئل لویناس و شرح‌هایی بر آثار او مفهوم چهره را از محدوده‌ی چهره‌ی انسانی بیرون می‌آورد و آن را با حساسیت، رنج، نیاز، ترس، میل به بقا و امکان فراخواندن دیگری پیوند می‌دهد. نویسنده از تجربه‌ی زیسته، مشاهده‌ی حیوانات شهری، مقایسه‌ی انسان و دیگر جانداران و روایت بابی، سگی که در دوران اسارت امانوئل لویناس حضوری تعیین‌کننده داشت، کمک می‌گیرد. نویسنده به این نتیجه می‌رسد که حیوانات هم می‌توانند در افق اخلاق ظاهر شوند و انسان ناگزیر است نسبت خود را با کشتن، بهره‌کشی، بی‌تفاوتی و مسئولیت از نو ارزیابی کند.

چرا باید کتاب چهره چیست و چرا تمامی حیوانات از آن بهره دارند؟ را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب چهره چیست و چرا تمامی حیوانات از آن بهره دارند؟ را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند میان فلسفه‌ی امانوئل لویناس و مسئله‌ی حقوق حیوانات را بررسی می‌کند.
• این کتاب کمک می‌کند مفهوم «دیگری» فقط در محدوده‌ی انسان فهم نشود و از زاویه‌ای گسترده‌تر دیده شود.
• خواننده با پرسش‌هایی درمورد رنج، مسئولیت، قتل و مرزهای اخلاق روبه‌رو می‌شود که به زندگی روزمره هم مربوط هستند.
• اثر نشان می‌دهد بحث درباره‌ی حیوانات فقط موضوعی عاطفی یا زیست‌محیطی نیست و ریشه‌ای فلسفی هم دارد.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند انسان‌محوری را از منظر اخلاقی و مفهومی دوباره بررسی کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب چهره چیست و چرا تمامی حیوانات از آن بهره دارند؟ به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به فلسفه‌ی اخلاق که می‌خواهند با خوانشی از اندیشه‌ی امانوئل لویناس در نسبت با حیوانات آشنا شوند.
• خوانندگانی که درباره‌ی حقوق حیوانات و حدود مسئولیت انسانی پرسش‌های جدی دارند.
• کسانی که می‌خواهند نسبت میان رنج حیوانات، محیط‌زیست و اخلاق را دقیق‌تر بررسی کنند.
• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، مطالعات فرهنگی و مباحث اخلاقی که به بحث‌های انسان‌محوری توجه دارند.
• مخاطبانی که از متن‌های تأمل‌برانگیز درباره‌ی مرز میان انسان و دیگر جانداران استقبال می‌کنند.

بخشی از کتاب چهره چیست و چرا تمامی حیوانات از آن بهره دارند؟

«برای کسانی که همچنان قانع نشده‌اند که مفهوم «دیگری» صرفاً مساوی با «انسان دیگر» نیست و به آن تقلیل نمی‌یابد، ما به همان شیوهٔ گذشته به بررسی بیشتر خواهیم پرداخت. چرا که کالین دیویس می‌گوید: «حتی آن‌هایی که علیه لویناس موضع می‌گیرند، جهد می‌ورزند که او را در پرتو آنچه به اعتقاد آن‌ها لویناس باید باشد اصلاح کنند، جهد می‌ورزند که لویناس را لویناسی کنند.»

البته احتمالاً حالا شما می‌دانید که چنین امکانی از تفاسیر مختلف پیرامون جهان‌بینی وی به چه دلایلی وجود دارد. اساساً نیازی احساس می‌شود که با کمک اندیشهٔ لویناس، برداشتی داشته باشیم به نفع وسیع‌تر کردن دامنهٔ توجیه اخلاقی و این دقیقاً همان چیزی است که پرسش ما را می‌سازد؛ حتی اگر فی‌نفسه نتواند جواب درخوری هم بدهد! چرا که به عقیدهٔ ریچارد کوئن: «اخلاق نه‌فقط بعد از متافیزیک باقی می‌ماند بلکه با پایان متافیزیک سرانجام جایگاه راستین خود را پیدا می‌کند..»

باید توجه داشت: (چنان‌که مانینگ می‌گوید) «فلسفهٔ لویناس فلسفه‌ای است بسیار سخن پردازانه» و «یکی از ویژگی‌های فلسفه‌ای سخن پردازانه این است که معنای آن را هرگز نباید جدا از روش آن بررسی کرد و برعکس.»»