کتاب گروتندیکیسم؛ ترجیح می دهم که نه! (درباره الکساندر گروتندیک)

کتاب گروتندیکیسم؛ ترجیح می دهم که نه! (درباره الکساندر گروتندیک) نوشته گویا بزرگی، جستاری درباره‌ی نسبت ریاضیات، قدرت و زندگی انسانی است. نویسنده، کناره‌گیری یک ریاضی‌دان برجسته از محیط حرفه‌ای را نقطه‌ی آغاز پرسشی گسترده‌تر قرار داده است: موفقیت علمی چه نسبتی با مسئولیت اخلاقی دارد؟ نشر نقد فرهنگ این کتاب را منتشر کرده است. نویسنده از خلال زندگی گروتندیک و مقایسه‌ی او با هملت و بارتلبی، معنای امتناع از همراهی با قواعد مسلط را بررسی می‌کند؛ امتناعی که فقط ترک یک شغل نیست و به انتخاب شیوه‌ی زندگی پیوند می‌خورد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گروتندیکیسم؛ ترجیح می دهم که نه! (درباره الکساندر گروتندیک)

کتاب گروتندیکیسم؛ ترجیح می دهم که نه! (درباره الکساندر گروتندیک) حاصل بررسی گویا بزرگی درباره‌ی زندگی انسانی است که جایگاه علمی‌اش، همه‌ی دغدغه‌هایش را توضیح نمی‌دهد. نویسنده، گروتندیک را نه صرفاً از دریچه‌ی دستاوردهای ریاضی، بلکه در کشمکش میان وجدان شخصی و انتظارات جامعه‌ی علمی بررسی کرده است. تجربه‌ی آوارگی، ازدست‌دادن پدر، حساسیت به جنگ و اعتراض به تأمین مالی نظامی پژوهش، زمینه‌های مهم این بررسی هستند. نویسنده میان دو چهره‌ی گروتندیک تمایز می‌گذارد: ریاضی‌دانی در متن فعالیت حرفه‌ای و انسانی که معیارهای دیگری برای زندگی برمی‌گزیند. مفهوم «گروتندیکیسم» نیز در همین زمینه شکل می‌گیرد؛ نامی برای پرسش از چرایی نه‌گفتن به جاه‌طلبی، قدرت و الزام‌های جمعی. بحث، لحنی انتقادی و گاه استعاری دارد و از شرح زندگی به پرسش درباره‌ی معنای کار، استقلال اندیشه و بهای متفاوت‌بودن می‌رسد. نویسنده موضعی همدلانه نسبت به گروتندیک دارد؛ بنابراین تصویر جامعه‌ی علمی نیز از زاویه‌ی همین دغدغه‌ی اخلاقی ساخته می‌شود.
کتاب گروتندیکیسم؛ ترجیح می دهم که نه! (درباره الکساندر گروتندیک) دو مسیر اصلی دارد: مسیر ادبی‌ـ‌فلسفی درباره‌ی شخصیت و انتخاب‌های گروتندیک و مسیر جامعه‌شناختی درباره‌ی ریاضیات و زندگی دانشگاهی. سازمان‌دهی بحث شامل سه پرده با عنوان‌های «پرده‌ی اول: گروتندیک در هملت»، «میان‌پرده: گفتار اصلی (داستان ریاضیات)» و «پرده‌ی آخر» است. بخش «داستان گروتندیک» به قلم پیر کارتیه نیز زمینه‌ی زندگی او را فراهم می‌کند. هملت، امکان بررسی تردید، صداقت و تعارض عقل و احساس را پیش می‌کشد؛ بارتلبی نیز مسئله‌ی امتناعی را مطرح می‌کند که به توضیح‌های معمول تن نمی‌دهد. میان‌پرده، توجه را از شخصیت به محیط کاری می‌برد و منازعات علمی، حق تقدم کشف، اعتبار حرفه‌ای و گفتمان قدرت را بررسی می‌کند. این ترکیب، مطالعه را به شناخت یک چهره محدود نمی‌کند؛ خواننده هم‌زمان با پرسشی درباره‌ی نهاد علم مواجه می‌شود: محیطی که مدعی حقیقت‌جویی است، چگونه می‌تواند استقلال و اخلاق اعضای خود را تحت فشار بگذارد؟ متن، آشنایی با هملت و بارتلبی را مفروض گرفته است، اما معرفی کوتاه این دو شخصیت نیز زمینه‌ی دنبال‌کردن مقایسه‌ها را فراهم می‌کند.

خلاصه کتاب گروتندیکیسم؛ ترجیح می دهم که نه! (درباره الکساندر گروتندیک)

گویا بزرگی در کتاب گروتندیکیسم؛ ترجیح می دهم که نه! (درباره الکساندر گروتندیک)، پرسش از کناره‌گیری یک ریاضی‌دان را به بررسی سازوکارهای جامعه‌ی علمی گسترش می‌دهد. گروتندیک در این خوانش، به فاصله‌ی میان فعالیت تخصصی و مسئولیت انسانی حساس است و نمی‌تواند ارزش پژوهش را مستقل از پیامدهای اخلاقی و اجتماعی بسنجد. نویسنده، نظام حرفه‌ای علم را به ماشینی تشبیه کرده است که از طریق پاداش، رقابت و قواعد صنفی، رفتار پژوهشگر را جهت می‌دهد. منازعات بر سر اعتبار کشف و سهم افراد در دستاوردهای علمی، نمونه‌هایی برای توضیح این نقد هستند. مقایسه با هملت و بارتلبی نیز دو صورت متفاوت نه‌گفتن را پیش می‌کشد: اعتراض درگیر با تردید و امتناعی دشوارفهم. دغدغه‌ی محوری، حفظ معنا و آزادی اندیشه در برابر تقلیل انسان به تخصص، رتبه و موقعیت حرفه‌ای است.

چرا باید کتاب گروتندیکیسم؛ ترجیح می دهم که نه! (درباره الکساندر گروتندیک) را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب گروتندیکیسم؛ ترجیح می دهم که نه! (درباره الکساندر گروتندیک) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• انتخاب‌های اخلاقی گروتندیک را در پیوند با تجربه‌های زندگی او بررسی می‌کند.
• نمونه‌هایی از منازعات علمی بر سر اعتبار و حق تقدم کشف ارائه می‌دهد.
• مقایسه‌ی هملت و بارتلبی، امکان اندیشیدن به تفاوت اعتراض و امتناع را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب گروتندیکیسم؛ ترجیح می دهم که نه! (درباره الکساندر گروتندیک) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به جامعه‌شناسی علم و اخلاق پژوهش.
• دانشگاهیانی که دغدغه‌ی استقلال فکری و رقابت حرفه‌ای دارند.
• خوانندگان جستارهای فلسفی درباره‌ی معنای زندگی و نسبت انسان با قدرت.

بخشی از کتاب گروتندیکیسم؛ ترجیح می دهم که نه! (درباره الکساندر گروتندیک)

«این بخش قبل از هر چیز تکلیف ما را با خودمان و دیگری، و نیز انسان پیچیده‌ای چون گروتندیک، به بهترین شکل ممکن و در قالب یک استعاره روشن می‌کند؛ کالبدشکافی شخصیت یک انسان به‌عنوان موجودی پیچیده و چندبعدی به خودی‌ خود، اگر نگوییم ناممکن، کاری به‌غایت سخت و دشوار است. مسئلهٔ گروتندیک ما را در مقابل وجوه پنهانِ چنین انسانی قرار می‌دهد. می‌توان داستان‌های بسیاری را ساخت و یا سرهم کرد. داستانی که می‌تواند توجیه‌پذیر باشد، اما لزوماً بازتاب واقعیت نباشند. پس، دستیابی به داستانی که دست‌کم نزدیک به واقعیت باشد دشوار خواهد بود که در عین حال از کنایهٔ هملت نیز در امان باشد، وقتی می‌گوید: «آسان است، مثل دروغ گفتن.» و بنابراین آسان نیست و نخواهد بود. اما چگونه با این مسئلهٔ بغرنج روبه‌رو شویم، زیرا در مقابل انسانی متفاوت و یا به ‌بیان بهتر «انسانِ نامتعارف» قرار داریم؛ «انسانِ تغییرپذیر»، چنان‌که گروتندیک روایت می‌کند: «در این قرن (و بدون شک همانند قرون گذشته)، تعدادی انسان متفاوت و تنها بوده‌اند که از دیدگاه من «انسان‌هایی جدید» هستند، انسان‌هایی که تغییرپذیرند و تصویر انسان فردا را، در زمان حال، ترسیم کرده‌اند، انسان به معنای تام و تمام کلمه.»»